DMK 145 Görevden Uzaklaştırma Süresi: 3 Ay, 2 Ayda Bir İnceleme

DMK 145 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

DMK 145, 1965’teki ilk metniyle yürürlüktedir; resmi metinde maddeye ait bir değişiklik notu yoktur. Tedbirin süresini dolaylı olarak etkileyen iki komşu madde ise sonradan değişti: soruşturmaya başlama süresini koyan 139 ve açıktaki maaşı düzenleyen 141.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

DMK 145 iki fıkradan oluşur ve görevden uzaklaştırmanın dayanağına göre iki ayrı süre rejimi kurar. Bu yüzden açığa alma yazısında ilk bakılacak şey, tedbirin disiplin soruşturmasına mı yoksa ceza kovuşturmasına mı dayandığıdır. Tedbirin tanımı ve şartları DMK 137‘de, ceza kovuşturması nedeniyle tedbir alınabileceği 140. maddede düzenlenir.

1. fıkra: disiplin soruşturmasında en çok 3 ay

Tedbir bir disiplin soruşturmasının gereği olarak alındıysa en çok 3 ay sürebilir. Bu süre içinde hakkınızda karar verilmezse göreve başlatılırsınız; kanun burada idareye takdir bırakmaz. 3 ay, tedbirin uzatılmasıyla aşılamaz. Süre dolmadan soruşturma biter ve memurluktan çıkarma ya da cezai bir işlem gerekmezse tedbir zaten derhal kaldırılır (DMK 142).

Süre işlerken idarenin başka yükümlülükleri de vardır. Görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; başlamayan ya da tedbiri keyfi veya kin ve garezle kullandığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır (DMK 139). Açıkta geçen sürede aylığın üçte ikisi ödenir; bunun ayrıntısını DMK 141 sayfasında anlattım.

2. fıkra: ceza kovuşturmasında 2 ayda bir inceleme

Tedbir bir ceza kovuşturmasının gereği olarak alındıysa kanun sabit bir süre koymaz. Bunun yerine tedbiri alan amire, müfettişin uzaklaştırdığı memurlarda ise atamaya yetkili amire bir ödev yükler: memurun durumunu her 2 ayda bir incelemek, göreve dönüp dönmeyeceğine karar vermek ve bu kararı memura yazıyla tebliğ etmek. Bu üç adımın her biri zorunludur.

İnceleme şekli bir yenileme değildir. Danıştay, ceza davasının sonuna kadar göreve iade edilmeyeceğini bir kerede söyleyen işlemi 145. maddeye açıkça aykırı buldu. Öte yandan amirin incelemesi bir takdir yetkisidir: ceza davaları sürüyor ve fiilin niteliği göreve dönüşe engel oluşturuyorsa tedbirin devamı hukuka uygun bulunabilir. Bu takdirin sınırını ise 144. madde çizer: fiil hizmete devama engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir.

Uygulamada en çok sorulanlar

3 ay doldu, hâlâ açıktayım; ne yapmalıyım?

Tedbir disiplin soruşturmasına dayanıyorsa 3 ayın sonunda karar yoksa göreve başlatılmanız kanun gereğidir. Kurumunuza yazılı başvurun, göreve başlamak istediğinizi bildirin ve evrak kayıt numarası alın. Cevap gelmez ya da talebiniz reddedilirse bu işleme karşı 60 gün içinde dava açılır (İYUK 7); başvurunuza 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK 10).

Amir 2 ayda bir inceleme yapmıyor; bu hukuka aykırı mı?

Evet, ceza kovuşturması nedeniyle alınan tedbirde 2 ayda bir inceleme ve yazılı tebliğ zorunludur. Danıştay, idarenin her iki ayda bir inceleme yapıp karar vermesi gerekirken tüm yargılama sürecini kapsayacak şekilde göreve iade edilmeme yolunda kurduğu işlemi kanuna açıkça aykırı buluyor. Mahkeme ise idarenin yerine geçip sizi göreve iade edemez; işlemi iptal eder ve idare yeniden değerlendirme yapar.

Uygulamada en sık karşılaştığım durum, ilk yazıdan sonra aylarca hiçbir yazı gelmemesidir. Bu durumda kurumunuza dilekçe verip tedbirin gözden geçirilmesini isteyin; gelen ret ya da sessizlik dava konusu olur. Açıkta kaldığınız dönemin parasal sonuçlarını açığa alınan memurun maaşı yazısında ayrıca anlattım.

Ceza davası yıllarca sürüyor; tedbir de o kadar sürer mi?

Sürebilir, ama her 2 ayda bir yeniden gerekçelendirilmesi şartıyla. Danıştay, gümrük işlemlerine ilişkin birden çok ceza davası süren memurun, bir davadaki beraatle göreve iade edilmesinin ardından yeniden görevden uzaklaştırılmasını, davaların sürmesi ve fiillerin niteliği karşısında kanuna aykırı görmedi.

Uzun süren tedbire karşı en güçlü argümanlar şunlardır: inceleme yazılarının kalıp gerekçe taşıması, ceza dosyasında yeni bir gelişme olmamasına karşın yıllarca aynı gerekçenin tekrarlanması ve fiilin hizmete devama engel olmaması (DMK 144). Davada yürütmenin durdurulmasını da isteyebilirsiniz; bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç zarar doğurması birlikte aranır (İYUK 27).

Cezaevindeyim; görevime son verilebilir mi?

Mahkûmiyet memuriyete engel değilse, yalnız cezaevinde olduğunuz için görevinize son verilemez; bu dönem 137 ve devamındaki tedbir hükümleriyle yönetilir. Danıştay, ceza kovuşturması yapılan, tutuklanan ya da gözaltına alınan memurlar hakkındaki işlemlerin 137. madde ve devamında düzenlendiğini, taksirli suçtan aldığı hapis cezasını çeken memurun görevine son verilmesini hukuka aykırı buluyor ve cezanın infazından sonra göreve iade edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Memuriyete engel suçlar ise farklıdır: kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis ya da 48/A-5’te sayılan suçlardan mahkûmiyet memuriyeti sona erdirir. Hangi cezanın bu sonucu doğurduğunu memuriyete engel suçlar yazısında tablo hâlinde verdim; tutuklu memurun maaş ve kadro durumu için tutuklanan memur yazısına bakabilirsiniz.

Açıkta olmam başka işlemlere gerekçe yapılabilir mi?

Tek başına yapılamaz; tedbirin uzun sürmesi memurun suçlu olduğunu göstermez. Danıştay, görevden uzaklaştırma devam ettiği gerekçesiyle sözleşmesi yenilenmeyen uzman erbaş dosyasında idarenin kişilerin hak ve menfaatlerini etkileyen konularda şüpheye dayanarak işlem kurmasını hukuka aykırı sayıyor. Karar 657’ye değil uzman erbaşların kendi mevzuatına tabi bir personel hakkındadır, ama ilke açıktır: tedbir bir ceza değildir.

Disiplin soruşturmasında ne yapacağınızı memur hakkında soruşturma açıldığında yazısında adım adım anlattım.

Sözleşmeli personelde ve kamu şirketlerinde süre aynı mı?

Aynı olmayabilir; bu personel kendi kanun ve yönetmeliklerine tabidir ve süreler orada farklı düzenlenebilir. Danıştay, PTT’de çalışan sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırmasının uzatılmasını ve maaş kesintisini, dayanak yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanmadan yürürlüğe konulduğu için iptal etti. O yönetmelik, 145’e benzer şekilde 3 ay ve 2 ayda bir inceleme öngörüyor, ceza kovuşturmasında ayrıca 1 yıllık üst sınır koyuyordu.

Üniversite personeli için 2547 sayılı Kanun, kolluk personeli için 7068 sayılı Kanun ayrı hükümler içerir. Açığa alma yazınızın hangi mevzuata dayandığını, süre hesabından önce kontrol edin.

İlgili maddeler

DMK 145, görevden uzaklaştırmayı düzenleyen 137 ile 145. maddelerin son halkasıdır.

• DMK 137: Görevden uzaklaştırmayı ihtiyati tedbir olarak tanımlar.
• DMK 139: Tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanmasını ve amirin sorumluluğunu düzenler.
• DMK 140: Mahkemede ceza kovuşturması yapılan memurun da görevden uzaklaştırılabileceğini düzenler.
• DMK 141: Açıktaki memura aylığın üçte ikisinin ödenmesini ve iade hâlinde kesilen üçte birin verilmesini düzenler.
• DMK 143 ve 144: Göreve iadenin zorunlu olduğu hâlleri ve tedbirin her zaman kaldırılabileceği durumu düzenler.
• DMK 48: Memuriyete engel mahkûmiyetleri sayar.
• DMK 98: Memurluğun sona erme hâllerini düzenler.

Danıştay Kararları

Danıştay 5. Daire, 16.03.1995 tarihli, 1993/422 E., 1995/1015 K.

Gümrük memuru, kaçakçılık, sahtecilik ve rüşvet iddialarıyla yargılandığı sırada görevden uzaklaştırılmış, yaklaşık iki yıl sonra tedbirin kaldırılmasını istemişti. İdare, yargılama sonuçlanıncaya kadar göreve iade edilmeyeceği görüşüyle talebi reddetti; idare mahkemesi bu işlemi iptal etti. Danıştay 5. Daire, 145. maddenin ceza kovuşturmasında idareye takdir yetkisi tanıdığını ama durumun her iki ayda bir incelenip karar verilmesini zorunlu kıldığını belirterek, yargılama sonuna kadar iade edilmeme yolundaki işlemi kanuna açıkça aykırı buldu ve iptal kararını onadı.

… davalı idare tarafından, yukarıda anılan 145.madde hükmü uyarınca her iki ayda bir inceleme yapılmak suretiyle ilgilinin göreve döndürülüp döndürülmemesi hususunda bir karar verilmesi gerekirken, tüm yargılama sürecini kapsayacak şekilde ve yargılamanın sonuçlanmasına kadar göreve iade edilmemesi yolunda tesis edilen dava konusu işlemin, bu haliyle kanuna açıkca aykırı olması karşısında, işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuka aykırılık görülmemiştir. …

↑ Metne dön

Danıştay 5. Daire, 29.06.2000 tarihli, 1999/2129 E., 2000/1994 K.

Gümrük muayene memuru 1989’daki soruşturmalar nedeniyle görevden uzaklaştırılmış, bir ceza davasında beraat edince yargı kararıyla göreve iade edilmiş, aynı türden başka ceza davaları sürdüğü için altı gün sonra yeniden uzaklaştırılmıştı. İdare mahkemesi, memurun başka yere atanmış olması nedeniyle tedbire gerek kalmadığını kabul edip işlemi iptal etti. Danıştay 5. Daire, ilk tedbirin ceza kovuşturmasına dayandığını, diğer ceza davalarının sürdüğünü, fiillerin niteliğini ve iade sonucunu doğuran iptal kararının bozulduğunu dikkate alarak yeniden uzaklaştırmayı kanuna aykırı görmedi ve kararı bozdu.

… adıgeçen hakkındaki ilk kez görevden uzaklaştırma kararının ceza kovuşturması nedenine dayanılarak alınmış olması, anılan beraat kararının varlığına karşın açılan diğer ceza davalarının görülmekte bulunması, yargılandığı fiillerin niteliği ve göreve iadesi sonucunu doğuran iptal kararının Danıştay Dairesince bozulması hususları gözönüne alındığında; davacının yeniden görevden uzaklaştırılmasına ilişkin işlemde Yasa hükümlerine aykırılıktan sözedilemiyeceği açıktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 11.10.1999 tarihli, 1997/3319 E., 1999/1785 K.

Sağlık meslek lisesinde memur olan davacı, taksirle ölüme ve yaralamaya sebebiyet verme suçundan aldığı hapis cezasını çekmek için cezaevine girince, kamu haklarından mahrum kaldığı gerekçesiyle görevine son verilmişti. İdare mahkemesi davayı reddetti. Danıştay 12. Daire, cezai kovuşturma, tutuklama ve gözaltı hâllerinde uygulanacak işlemlerin 137. madde ve devamında düzenlendiğini, taksirli suçtan mahkûm memur hakkında bu hükümlere göre işlem yapılıp cezanın infazından sonra göreve iade edilmesi gerektiğini, mahkûmiyetin kamu haklarından mahrumiyet hükmü içermediğini belirterek kararı bozdu.

… hakkında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan, herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan memurlar hakkında uygulanacak işlemler 657 sayılı Yasanın 137. maddesi ve devamında düzenlenmiş olup, davacının da taksirli suç nedeniyle yargılanması ve bunun sonucunda aldığı 1 yıl 3 aylık hapis cezasının infazı aşamasında hakkında yukarıda bahsi geçen hükümler uyarınca işlem tesis edilmesi ve cezanın infazından sonra görevine iade edilmesi gerekirken 657 sayılı Yasanın 48/A-4. maddesindeki şartı taşımadığından bahisle aynı Yasanın 98/b maddesi uyarınca görevine son verilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 27.04.2021 tarihli, 2020/4327 E., 2021/2426 K.

Hava radar birliğinde uzman erbaş olan davacı, örgütle iltisak şüphesiyle görevden uzaklaştırılmış, tedbir devam ettiği ve sözleşme yenileme şartlarını sağlayamadığı gerekçesiyle sözleşmesi yenilenmemişti. İdare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmişti. Danıştay 12. Daire, davacının kendisi hakkında hukuken kabul edilebilir somut bir tespit bulunmadığını, aile bireylerine ilişkin istihbari bilgilerin tek başına gerekçe olamayacağını, idarenin şüpheye dayanarak işlem kurmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek kararı bozdu.

… idarenin kişilerin hak ve menfaatlerini etkileyen konularda “şüphe”ye dayanarak işlem tesis etmesi hukuka aykırılık teşkil edecektir. …

↑ Metne dön

Danıştay 2. Daire, 13.01.2026 tarihli, 2019/2030 E., 2026/171 K.

PTT’de idari hizmet sözleşmeli personel olarak çalışan davacı, zimmet iddiasıyla görevden uzaklaştırılmış, tedbir iki ayda bir uzatılmış ve son olarak bir ay daha uzatılarak maaşından kesinti yapılmıştı. Dayanak yönetmelik, disiplin soruşturmasında 3 ay, ceza soruşturması veya kovuşturmasında iki ayda bir inceleme ve bir yıllık üst sınır öngörüyordu. Danıştay 2. Daire, ilk derece mahkemesi sıfatıyla, yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanması zorunlu olduğu hâlde yayımlanmadan yürürlüğe konulduğunu belirterek uzatma işlemini ve maaş kesintisini iptal etti; yönetmelik başka bir dosyada zaten iptal edildiği için onun hakkında karar verilmesine yer görmedi.

… Davalı idarenin personeli ile ilgili genel hükümleri kapsayan ve bu haliyle 3011 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun’un 1. maddesine göre Resmi Gazete’de yayımlanması zorunlu olmasına rağmen, bu gereklilik yerine getirilmeden yürürlüğe konulmuş olması nedeniyle hukuki geçerliliği bulunmayan Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmelik hükmüne (103. maddesinin 1. fıkrasına) dayanılarak tesis edilen dava konusu bireysel işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. …

↑ Metne dön