DMK 98: Memurluğun Sona Ermesi, Madde Metni ve Açıklaması

DMK 98 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

DMK 98, 1965’teki ilk metniyle büyük ölçüde aynıdır; tek değişiklik, emeklilik bendinden “sicil” ibaresinin çıkarılmasıdır.

Madde ne diyor? Bent bent açıklama

DMK 98 tek fıkradan oluşur ve beş bent sayar. Bentlerin her biri ayrı bir maddeye bağlanır: (a) disiplin hükümlerine, (b) 48. maddedeki memurluk şartlarına, (c) 94 ile 97. maddeler arasındaki çekilme kurallarına, (ç) emeklilik mevzuatına.

(a) bendi: memurluktan çıkarılma

Devlet memurluğundan çıkarma, 125. maddede sayılan en ağır disiplin cezasıdır ve kanundaki tanımıyla bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır (DMK 125/E). Bu ceza ancak yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir (DMK 126). (a) bendi, çıkarma cezası kesinleşip uygulandığında memurluğun bu yoldan sona erdiğini söyler. Çıkarmayı gerektiren fiiller, savunma hakkı ve itiraz yolları 98’in değil disiplin maddelerinin konusudur; ayrıntıyı memura disiplin cezası verildiğinde yapılacakları anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

(b) bendi: şartların yokluğu ya da kaybı

(b) bendi iki ayrı durumu kapsar. Birincisi, memurun atandığı gün memurluk şartlarından birini zaten taşımadığının sonradan anlaşılmasıdır: başvuruda gerçeğe aykırı beyan, sahte diploma ya da sahte rapor, aranan öğrenim veya sağlık şartının bulunmaması gibi. İkincisi, memurluk sırasında bir şartın kaybedilmesidir; en sık örnek, 48/A-5’te sayılan bir mahkûmiyetin kesinleşmesidir. Hangi suç ve cezaların memurluğa engel olduğunu memuriyete engel suçlar yazısında ayrıntılı olarak listeledim.

Bu bentteki işlem bir disiplin cezası değildir; idare, memurluğun kanuni şartının artık bulunmadığını tespit eder ve görevine son verir. Bu yüzden işlemin hukuka uygunluğu, şartın gerçekten bulunmadığının ya da kaybedildiğinin somut ve kesin bir belgeyle ortaya konmasına bağlıdır. Mahkûmiyete dayanan işlemde bu belge kesinleşmiş mahkeme kararıdır; sahtelik iddiasına dayanan işlemde ise şartın atama tarihinde gerçekten bulunmadığı ayrıca tespit edilmelidir.

(c) bendi: memurluktan çekilme

Çekilme iki yolla olur. Memur bağlı olduğu kuruma yazılı başvuruyla çekilme isteğinde bulunabilir (DMK 94/1). Ayrıca izinsiz ya da kurumca kabul edilen bir mazereti olmaksızın görevini terk eden ve bu terk kesintisiz 10 gün süren memur, yazılı başvuru şartı aranmadan çekilme isteğinde bulunmuş sayılır. Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kişi gelinceye ya da isteği kabul edilinceye kadar görevine devam eder; yerine atanan kişi bir ay içinde gelmez veya vekil atanmazsa üstüne haber vererek görevi bırakabilir. Devir ve teslimle yükümlü olanlar bu işlemler bitmeden görevi bırakamaz (DMK 95).

Çekilmenin yeniden memur olmaya etkisi vardır. 94. maddeye uygun çekilenler 6 ay geçmeden, çekilmiş sayılanlar ve kurala uymadan görevi bırakanlar 1 yıl geçmeden, devir teslim kuralına uymayanlar 3 yıl geçmeden, olağanüstü hâllerdeki çekilme yasağına aykırı davrananlar ise hiçbir şekilde yeniden memur olamaz (DMK 97). Bekleme süresi dolduktan sonra, iki defadan fazla olmamak üzere ve boş kadro bulunmak şartıyla, ayrıldığı derecenin eşitine dönülebilir (DMK 92).

(ç) bendi: emekliye ayrılma

Memurluk, kendi isteğiyle, yaş haddinden ya da malûllük nedeniyle emekliye ayrılmayla da sona erer. Emeklilik şartları ve yaş sınırı 98’de değil, emeklilik mevzuatında düzenlenir. “Sicil” sebebi 2011’de 6111 sayılı Kanunla bentten çıkarıldığı için sicil (performans) nedeniyle emekliye sevk artık 98’de bir sona erme sebebi değildir.

(d) bendi: ölüm

Memurun ölümüyle memurluk kendiliğinden sona erer; bunun için ayrıca bir işlem kurulması gerekmez. Ölüm, memurun ailesinin aylık ve diğer haklarını ilgilendirir; bu haklar sosyal güvenlik mevzuatına tabidir.

Uygulamada en çok sorulanlar

Görevine son verilen ya da çekilmiş sayılan memurlar bana genellikle şunları soruyor: hangi mahkûmiyet memurluğu bitirir, ceza kararı kesinleşmeden görevime son verilebilir mi, atamamdan yıllar sonra şart eksikliği bulunursa ne olur, KHK ile ihraç edilmişken neden ayrıca işlem yapıldı, 10 gün göreve gitmezsem ne olur ve işleme nasıl dava açarım.

Hangi mahkûmiyet memurluğu bitirir, kesinleşmesi şart mı?

48/A-5’e göre, kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası ya da sayılan suçlardan (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar gibi) süresine bakılmaksızın mahkûmiyet memurluğa engeldir. Engel, kararın kesinleşmesiyle doğar. Danıştay, 98/b işleminin sebebinin memuriyete engel suçtan kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olduğunu, sonradan verilen infazı durdurma kararına rağmen Yargıtay’ın hükmü onamasıyla bu dayanağın ortadan kalkmadığını söylüyor.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK 231/5). HAGB’nin memurluk ve atama süreçlerine etkisini, güvenlik soruşturmasında nasıl göründüğüyle birlikte güvenlik soruşturmasında HAGB görünür mü yazısında ayrıca anlattım. Ceza dosyası devam eden memurun maaşı ve görevden uzaklaştırma durumu için tutuklanan memurun durumunu anlattığım yazıya bakabilirsiniz.

Atamamdan yıllar sonra şart eksikliği bulunursa ne olur?

(b) bendinin ilk kısmı, şartın atama tarihinde bulunmadığının sonradan anlaşılmasını da sona erme sebebi sayar; aradan geçen süre tek başına memuru korumaz. Burada iki soru öne çıkar: beyanın doğruluğundan kim sorumludur ve şartın yokluğu nasıl ispatlanır. Danıştay, engelli kamu personeli sınavında engel grubunu gerçeğe aykırı işaretleyen hizmetlinin atamasının iptalini hukuka uygun buluyor; beyanın doğruluğundan başvuranın sorumlu olduğunu söylüyor.

Öte yandan idare, şartın yokluğunu somut olarak ortaya koymak zorundadır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, sahte olduğu ileri sürülen engelli raporuna dayanan atama iptalinde, memurun atama tarihinde yüzde 40 engel oranını taşıyıp taşımadığının Adli Tıp Kurumu incelemesiyle tespit edilmesini istiyor. Sonradan alınan raporlar ya da çelişkili yazışmalar, bu tespitin yerini tutmuyor. Sahte belge kullanma iddiasının ceza boyutunu sahte rapor, diploma ve ehliyet cezası yazısında ele aldım.

KHK ile ihraç edilmişken neden ayrıca 98/b işlemi yapıldı?

Olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesiyle kamu görevinden çıkarılan ve sonra ceza davasında mahkûmiyeti kesinleşen kişiler hakkında idareler ayrıca 98/b işlemi kuruyor. Bölge idare mahkemeleri bazı dosyalarda, ihraç edilen kişinin artık memur olmadığı gerekçesiyle bu işlemleri iptal etti. Danıştay ise KHK ile ihraçta incelenen konuların 657 sayılı Kanun’a göre görevine son vermede incelenenlerden farklı olduğunu, kesinleşen mahkûmiyete dayanan 98/b işleminin hukuka uygun olduğunu kabul ediyor. Bu, ihraç işlemine karşı açılan davadan ayrı bir işlemdir ve ayrı değerlendirilir. Örgüt üyeliği suçlamasının ceza yanını silahlı terör örgütü üyeliği cezası yazısında anlattım.

10 gün göreve gitmezsem ne olur?

İzinsiz ve mazeretsiz olarak kesintisiz 10 gün göreve gitmeyen memur, yazılı başvurusu olmasa da çekilmiş sayılır (DMK 94/1) ve memurluğu (c) bendi uyarınca sona erer. Üç şart birlikte aranır: görevin terk edilmesi, terkin izinsiz ve mazeretsiz olması ve 10 günün kesintisiz geçmesi. Danıştay, çekilmiş sayılmak için görevi terkin “izinsiz” ve “mazeretsiz” olmasının da arandığını vurguluyor; tutanaklar, toplantı kayıtları ve memurun kendi beyanlarıyla 10 günlük kesintisiz terkin kanıtlandığı dosyada işlemi hukuka uygun buluyor.

Görevime son verildi, dava nasıl açılır?

98’e dayanan işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır; süre işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren 60 gündür (İYUK 7). Görevine son verilen ya da emekli edilen kamu görevlisinin davasında yetkili mahkeme, son görev yaptığı yerdeki idare mahkemesidir (İYUK 33/2). Dava açmak işlemi durdurmaz; görevinize dönmek için ayrıca yürütmenin durdurulması istemelisiniz (İYUK 27). İşlem iptal edilirse yoksun kalınan parasal ve özlük haklar da istenebilir; bunun için dava dilekçesinde iptalin yanında bu hakların yasal faiziyle ödenmesini de açıkça isteyin.

Güvenlik ve istihbarat teşkilatlarındaki personel için ayrı bir kural var: Millî Savunma Bakanlığı personeli, jandarma, sahil güvenlik, emniyet personeli ve MİT personeli hakkında terör örgütüyle irtibat ya da güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi gerekçesiyle kurulan işlemlerde, göreve iade sonucu doğuran kararlar kesinleşmeden uygulanmaz (İYUK 28/1, 7588 ile). Dava dilekçesinin nasıl kurulacağını disiplin cezasının iptali dava dilekçesi sayfasında örnekle gösterdim.

İlgili maddeler

DMK 98, memurluk şartları, çekilme ve disiplin maddeleriyle birlikte okunur.

• DMK 48: Memurluğa alınmada aranan genel ve özel şartları sayar; 98/b bu şartlara dayanır.
• DMK 92: Çekilen veya çekilmiş sayılanların, iki defadan fazla olmamak üzere yeniden memurluğa dönüşünü düzenler.
• DMK 94 ve 95: Yazılı çekilme isteğini, 10 gün kesintisiz göreve gelmeme hâlinde çekilmiş sayılmayı ve devir teslim yükümlülüğünü düzenler.
• DMK 97: Çekilenlerin ve çekilmiş sayılanların yeniden atanabilmesi için bekleme sürelerini (6 ay, 1 yıl, 3 yıl) düzenler.
• DMK 125 ve 126: Devlet memurluğundan çıkarma cezasını ve bu cezayı yüksek disiplin kurulunun vermesini düzenler.
• İYUK 33: Görevine son verilen kamu görevlisinin davasında son görev yerindeki idare mahkemesini yetkili kılar.

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 16.06.2025 tarihli, 2022/1581 E., 2025/3133 K.

İcra müdür yardımcısı olan davacı, ağır ceza mahkemesince verilen 2 yıl 1 ay hapis cezasının kesinleşmesi üzerine 48/A-5 ve 98/b uyarınca memuriyeti sona erdirilmişti. Sonradan 7188 sayılı Kanunla getirilen bir hüküm uyarınca infazın durdurulmasına karar verilmiş, dosya Yargıtay’a gitmiş ve Yargıtay mahkûmiyeti onamıştı. Danıştay, işlemin sebebinin kesinleşmiş mahkûmiyet olduğunu, Yargıtay onamasıyla hukuki durumun değişmediğini belirterek işlemi iptal eden bölge idare mahkemesi kararını bozdu.

… Davacının 657 sayılı Kanun’un 98. maddesinin (b) bendi uyarınca memuriyetine son verilmesine ilişkin işlemin sebep unsurunu 48. maddede sayılan ve memuriyete engel kabul edilen bir suçtan mahkumiyet ve bu mahkumiyete ilişkin kesinleşmiş bir mahkeme kararı oluşturmaktadır. …

… Dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla, yukarıda bahsedilen ek kararın verilmemiş olduğu açık ise de; izleyen yargılama sürecinde davacının mahkumiyetine ilişkin ceza mahkemesi kararının Yargıtay incelemesi neticesinde onanması suretiyle hukuki durumun değişmediği ve dava konusu işlemin hukuki dayanağının ortadan kalkmadığı sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 20.10.2025 tarihli, 2023/917 E., 2025/4512 K.

Zihinsel engelli grubunda sınava girip hizmetli kadrosuna atanan davacının sağlık kurulu raporunda zekâ işlev bozukluğu değil ruhsal ve duygusal bozukluk yer alıyordu; idare atamayı 98/b uyarınca iptal etti. Alt derece mahkemeler hatanın başvuru merkezinden kaynaklandığını kabul edip işlemi iptal etmişti. Danıştay, başvuru bilgilerinin doğruluğundan adayın sorumlu olduğunu, davacının kendisine uygun olmayan sınava katıldığını belirterek işlemi hukuka uygun buldu ve kararı bozdu.

… Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, EKPSS sınav başvurularında, başvuranlara ilişkin bilgilerin gerçeğe uygun olarak kayıt altına alınmaması durumunda sınav sonucunun herhangi bir hak doğurmayacağı; diğer taraftan, başvuranlara ilişkin bilgilerin gerçeğe uygun olarak kayıt altına alınması hususundaki yükümlülük ve sorumluluğun başvuru yapan kişilere bırakıldığı …

… Bu durumda, davacının kendi durumuna göre katılması gereken sınavdan farklı bir sınava katıldığı görülmekle, sınav kılavuzuna göre başvuru kayıtlarını gerçeğe uygun olarak düzenlenmesi yükümlülüğünün, başvurana ait olduğu ve sınav kılavuzunda bu doğrultuda gerekli uyarı ve bilgilendirmelerin yapıldığı hususları dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. …

↑ Metne dön

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 08.12.2025 tarihli, 2025/1022 E., 2025/3072 K.

Engelli kadrosuna atanan memurun atamaya esas raporunun kriminal incelemede sahte olduğu belirlenmiş, idare atamayı 98/b uyarınca iptal etmişti; memur sonradan aldığı yüzde 52 ve yüzde 49 oranlı raporları sundu. Kurul, sonradan alınan raporlar ya da çelişkili yazışmalarla yetinilemeyeceğini, atama tarihindeki engel oranının Adli Tıp Kurumu incelemesiyle tespit edilmesi gerektiğini belirterek bölge idare mahkemesinin ısrar kararını oyçokluğuyla bozdu.

… Uyuşmazlığın çözümü için, davacının atama tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuatın aradığı %40 engel oranı şartını madden taşıyıp taşımadığının, yani o tarihteki klinik tablosunun bu şartı karşılayıp karşılamadığının; davacıya ilişkin, üniversite hastanesinin arşiv kayıtlarındaki bilgi ve belgeler, sair resmi sağlık kayıtları ve raporları ile davacının muayenesi ile edineceği bilgiler dahilinde Adli Tıp Kurumunca yapılacak bilirkişi incelemesi neticesinde ortaya konulması gerekmektedir. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 20.10.2025 tarihli, 2023/7026 E., 2025/4509 K.

Müşavir hazine avukatı olan davacı, 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmış, sonra silahlı terör örgütü üyeliğinden verilen 6 yıl 3 ay hapis cezası kesinleşince idare 48/A-5 ve 98/b uyarınca ayrıca görevine son vermişti. Bölge idare mahkemesi, ihraç edilmiş kişinin memur olmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. Danıştay, KHK ile ihraçta ve 657 sayılı Kanun’a göre görevine son vermede incelenen konuların farklı olduğunu, işlemin hukuka uygun olduğunu belirterek kararı bozdu.

… Öte yandan, 657 sayılı Kanun’da memuriyet için kişinin kasten işlenmiş bir suçtan dolayı mahkum olmama şartı aranıldığı, diğer bir ifadeyle KHK ile ihraç edilen kişilerin terör örgütleriyle irtibat veya iltisakı değerlendirilirken, 657 sayılı Kanun’da, kasten işlenen bir suç ve alınan cezanın süresinin değerlendirilmesi gerektiği gibi, davacının, KHK uyarınca ihraç edilmesi ve bu işleme karşı açılacak davada değerlendirilecek hususların, 657 sayılı Kanun uyarınca görevine son verilmesinde değerlendirilen hususlardan farklı olacağı da açıktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 23.10.2025 tarihli, 2021/7922 E., 2025/4702 K.

İmam hatip olarak çalışan davacının on gün boyunca görevini terk ettiği her gün için tutanakla tespit edilmiş ve 94. madde uyarınca çekilmiş sayılmıştı; bölge idare mahkemesi izin günü kullanmış olabileceğini düşünerek işlemi iptal etmişti. Danıştay, çekilmiş sayılmanın izinsiz ve mazeretsiz terk ile kesintisiz 10 gün şartına bağlı olduğunu, tutanak, ifade ve belgelerin bu şartların gerçekleştiğini gösterdiğini belirterek kararı bozdu.

… 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun yukarıda aktarılan 94. maddesinde, bir Devlet memurunun görevini terk etmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde çekilme isteğinde bulunmuş sayılacağı düzenlenmiş; ayrıca, memurun çekilme isteminde bulunmuş sayılması için memurun görevini terk etmesinin “izinsiz” ve “mazeretsiz” olması koşulu aranmıştır. …

↑ Metne dön