İYUK 27: Yürütmenin Durdurulması, Madde Metni ve Açıklaması

İYUK 27 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

İYUK 27, 1994’te baştan yazıldı; bugünkü yapısını büyük ölçüde 2012’deki 6352 sayılı Kanun verdi.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

İYUK 27’nin on fıkrası var. İlk üçü YD’nin temel kuralıdır, dördüncüsü vergi davalarına özgüdür, beşinci ile dokuzuncu arası usul kurallarıdır, yedincisi itiraz yolunu, onuncusu ikinci istem yasağını düzenler.

1. fıkra: dava açmak işlemi durdurmaz

İdare mahkemesinde ya da Danıştay’da dava açmanız, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Görevden alınan memur dava açtı diye görevine dönmez; yıkım kararı dava açıldı diye askıya alınmaz; ruhsat iptali dava açılınca ortadan kalkmaz. İşlemin durması için ayrıca mahkemeden YD kararı almak gerekir. Danıştay, dava açılmasının idari işlemin yürütülebilirliğini etkilemediğini, işlemin uygulanmasına devam edileceğini, bunu ancak YD kararının askıya alabileceğini açıkça söylüyor.

Kuralın birkaç önemli istisnası kanundan doğar. Vergi mahkemesindeki vergi davaları tahsili kendiliğinden durdurur (27/4). Sınır dışı etme kararına karşı dava açılınca yabancı, rızası olmadıkça yargılama bitene kadar sınır dışı edilmez (YUKK 53/3). Bu istisnalar dışında YD istemek, davanın en önemli parçasıdır.

2. fıkra: iki şart, savunma ve gerekçe

Mahkeme YD kararı verebilmek için iki şartı birlikte arar. Birincisi, işlem uygulanırsa sonradan telafisi güç ya da imkânsız bir zarar doğacak olmasıdır: kadronun kaybı, yıkılan bina, kapanan işyeri, kaçırılan sınav ya da eğitim dönemi gibi. İkincisi, işlemin açıkça, yani ilk bakışta görülecek kadar hukuka aykırı olmasıdır. Sadece zarar büyük diye ya da sadece işlem tartışmalı diye YD verilmez. Aynı iki şart Anayasa’nın 125. maddesinde de yazılıdır.

Kural olarak mahkeme önce idarenin savunmasını alır ya da savunma süresinin geçmesini bekler, sonra karar verir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde, yani beklenirse dava anlamsız kalacak işlemlerde (ör. yarın yapılacak bir yıkım, yaklaşan bir tarihte yapılacak etkinliğin yasaklanması) mahkeme savunmayı beklemeden geçici YD verebilir ve savunma geldikten sonra yeniden karar verir. 2014’ten beri kamu görevlilerinin atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici ya da sürekli görevlendirme işlemleri bu istisnadan yararlanamaz; bu işlemlerde savunma mutlaka beklenir.

YD kararı gerekçeli olmak zorundadır: kararda işlemin hangi sebeple açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak zararın ne olduğu yazılır. Bir kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması, tek başına YD gerekçesi olamaz.

3. fıkra: dilekçeden ret

Dava dilekçesi ve eklerinden YD isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa mahkeme, idarenin savunmasını beklemeden istemi reddedebilir. Bu, davanın reddi değildir; dava devam eder ve esastan iptal kararı çıkabilir. Pratik sonuç şudur: zararın ne olduğunu ve hukuka aykırılığın neden açık olduğunu dilekçede belgeleriyle göstermezseniz, istem ilk incelemede reddedilebilir.

4. fıkra: vergi davaları tahsili durdurur

Vergi mahkemesinde vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarına karşı dava açılması, dava konusu edilen kısmın tahsilini kendiliğinden durdurur; ayrıca YD kararı gerekmez. Üç istisna vardır: adrese tebligat yapılamadığı için işlemden kaldırılan dosyada tahsil devam eder; işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konması ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlere ve tahsilat işlemlerine (ör. ödeme emri) karşı açılan davalar tahsili durdurmaz. Bu davalarda ayrıca YD istenebilir. Bu kural yalnız vergi uyuşmazlıkları içindir; idari para cezası, belediye işlemi ya da memur işlemi için genelleştirilemez.

5., 8. ve 9. fıkralar: hızlandırıcı usul kuralları

YD istemli davalarda mahkeme, İYUK 16’daki savunma ve cevap sürelerini kısaltabilir ve tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verebilir (27/5). YD kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir ve karara bağlanır (27/8). YD’ye dair kararlar 15 gün içinde yazılır ve imzalanır (27/9). Bu kurallar, işlemin uzun süre askıda kalmaması içindir.

6. fıkra: teminat

Kanunun kuralına göre YD kararları teminat karşılığında verilir; ancak mahkeme durumun gereğine göre teminat aramayabilir. Teminatla ilgili anlaşmazlığı YD kararını veren mahkeme çözer. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişiden teminat alınmaz. İstinaf ve temyiz aşamasında, iptal davalarında teminat istenmeyebilir (İYUK 52/2).

7. fıkra: itiraz, 7 gün ve bir kez

YD istemi hakkındaki karara, kabul de ret de olsa, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde yalnız bir kez itiraz edilebilir. İtiraz mercii kararı verene göre değişir: idare ve vergi mahkemesi ile tek hâkim kararlarına karşı bölge idare mahkemesi, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesi, Danıştay dava dairesi kararlarına karşı İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulu. Merci dosya kendisine geldikten sonra 7 gün içinde karar verir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.

10. fıkra: aynı sebeple ikinci istem yok

Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez YD istenemez. Ancak yeni bir sebep ya da yeni bir olgu ortaya çıkmışsa (ör. işlemin uygulanmaya başlaması, yeni bir belge) yeni istem bu yasağa takılmaz. Yeni isteminizde neyin değiştiğini açıkça yazın.

Uygulamada en çok sorulanlar

Müvekkillerim YD konusunda çoğunlukla şunu merak ediyor: istem nasıl yazılır, karar çıkınca idare ne yapar, ret hâlinde ne olur, itiraz kararına karşı başka yol var mı, istinaf ve temyizde YD istenebilir mi ve hangi işlemlerde YD’den sonuç alınamaz.

YD nasıl istenir, dilekçeye ne yazılır?

YD, dava dilekçesinde “yürütmenin durdurulması istemlidir” ibaresiyle ve ayrı bir başlık altında istenir; YD için ayrıca harç ödenir. Dilekçede iki şart ayrı ayrı anlatılmalıdır: işlemin neden açıkça hukuka aykırı olduğu (yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönünden) ve uygulanırsa hangi somut zararın doğacağı. “Telafisi güç zarar doğacaktır” diye tek cümle yazmak yeterli değildir; zararı gösteren belgeyi ekleyin. Memurlar için dilekçe kalıbını disiplin cezasının iptali dava dilekçesi sayfasında verdim.

YD kararı çıkınca ne olur, geçmişe etkili mi?

YD kararı tebliğ edilince idare, kararın gereğini gecikmeksizin ve her hâlde tebliğden itibaren 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK 28/1). Görevden alınan memur görevine başlatılır, mühürlenen işyerinin mührü kaldırılır, kesilen ödeme yeniden yapılır. Karar uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK 28/3).

YD kararı, iptal kararı gibi kural olarak geçmişe etkilidir. Danıştay, YD kararlarının iptal kararları gibi geçmişe yürüdüğünü, ancak bu ilkenin istisnasız her koşulda uygulanmadığını söylüyor; özellikle yönetmelik gibi genel düzenlemelerde, ona dayanılarak yapılmış çok sayıda işlemin durumu ayrıca tartılır. Para ödenmesi gereken işlerde de YD sonuç doğurur: Danıştay, temyizde verilen YD kararının hem işlemin hem mahkeme kararının yürütmesini durdurduğunu, kamu alacağının tahsilini durduracağını kabul ediyor ve YD’den önce ödenen verginin iadesi isteminin reddini hukuka aykırı buluyor.

YD reddedilirse dava kaybedilmiş olur mu?

Hayır; YD isteminin reddi, davanın esastan reddi anlamına gelmez. Mahkeme YD aşamasında yalnız açık hukuka aykırılığa bakar; esas incelemede bilirkişi, keşif ya da ek belgelerle işlem yine iptal edilebilir. Ancak ret kararından sonra işlem uygulanmaya devam eder; bu yüzden ret kararına 7 gün içinde itiraz etmek çoğu dosyada önemlidir.

İtiraz kararına karşı Danıştay’a gidilebilir mi?

Hayır; bölge idare mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karar kesindir ve ona karşı başka bir itiraz ya da dava yolu yoktur. Danıştay, YD isteminin reddine yapılan itirazı reddeden bölge idare mahkemesi kararına karşı Danıştay’a yapılan başvuruyu incelemeden reddediyor. Bu yüzden 7 günlük itiraz dilekçesi, YD aşamasındaki son fırsattır; bütün belge ve gerekçeleri o dilekçeye koyun. İtirazın süresi tebliği izleyen günden başlar; tebligatın ne zaman yapılmış sayıldığını mahkemeden tebligat geldiğinde yapılacakları anlattığım yazıda açıkladım.

İstinaf ve temyiz aşamasında YD istenebilir mi?

Evet; istinaf ya da temyiz kendiliğinden ilk derece kararını durdurmaz, ama istinaf ya da temyizi inceleyecek merciden YD istenebilir (İYUK 52/1). Davanın reddi kararına karşı istinaf veya temyizde YD verilebilmesi, 27. maddedeki şartların varlığına bağlıdır. Bu aşamada verilen YD kararları kesindir (İYUK 52/4). Danıştay, istinaf aşamasında bölge idare mahkemesinin verdiği YD ret kararına karşı Danıştay’a yapılan itirazı incelemeden reddediyor.

Hangi işlemlerde YD’den sonuç almak zordur?

Kanun bazı alanlarda YD’yi sınırlar. İvedi yargılama usulüne tabi işlerde (ihaleden yasaklama hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları gibi) ve MEB ile ÖSYM’nin merkezi sınavlarında YD kararına itiraz edilemez (İYUK 20/A, 20/B). Savaş hâlinde askerî hizmet uyuşmazlıklarında ve olağanüstü hâl tedbirleri nedeniyle görevlendirilenlerin nakil davalarında YD kararı verilemez (İYUK 20/C). Memurların atama ve nakil işlemlerinde savunma beklenmeden YD verilemez (27/2).

Güvenlik ve istihbarat personeli için 2026’da önemli bir değişiklik yapıldı: Millî Savunma Bakanlığı personeli, jandarma, sahil güvenlik, emniyet personeli ve adayları ile MİT personeli hakkında, terör örgütüyle irtibat gerekçesiyle görevden çıkarma ya da güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi gibi işlemlere karşı açılan davalarda, göreve iade sonucu doğuran kararlar kesinleşmeden uygulanmaz (İYUK 28/1, 7588 ile). Bu davalarda “YD kararı çıktı, hemen göreve dönerim” beklentisi doğru değildir. Güvenlik soruşturması dosyalarında izlenecek yolu güvenlik soruşturması olumsuz geldiğinde yapılacakları anlattığım yazıda ele aldım.

İlgili maddeler

İYUK 27, kararların uygulanması ve kanun yolu aşamasındaki YD kurallarıyla birlikte okunur.

• İYUK 7: Dava açma süresini düzenler; YD istemi ancak süresinde açılmış bir davada değerlendirilir.
• İYUK 20/A, 20/B ve 20/C: İvedi yargılama, merkezi sınav ve askerî hizmet davalarında YD’ye ilişkin özel kuralları getirir.
• İYUK 26: Dosyanın işlemden kaldırılması hâlinde YD kararının kendiliğinden hükümsüz kalacağı durumları düzenler.
• İYUK 28: İdarenin esas ve YD kararlarını gecikmeksizin, her hâlde 30 gün içinde uygulama yükümlülüğünü ve uygulamamanın sonuçlarını düzenler.
• İYUK 52: İstinaf ve temyiz aşamasında YD’yi, teminatı ve bu kararların kesinliğini düzenler.
• Anayasa 125: YD için iki şartın birlikte aranmasını ve kanunun olağanüstü hâllerde YD’yi sınırlayabileceğini öngörür.

Danıştay Kararları

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 17.09.2025 tarihli, 2023/1174 E., 2025/674 K.

Davacı, süresinden sonra ihtirazi kayıtla verdiği düzeltme beyannameleri üzerine kesilen vergi ziyaı cezalarının tahsili için düzenlenen ödeme emrine dava açmıştı; bölge idare mahkemesi, cezalara dava açılmış olmasının tahsili durdurduğu görüşünde ısrar etmişti. Kurul, dava açmanın işlemi kural olarak durdurmadığını, vergi davalarındaki istisnanın ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemleri kapsamadığını, bu cezalar için ödeme emri düzenlenebileceğini belirterek ısrar kararını oyçokluğuyla bozdu.

… 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesine göre, kural olarak idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işleme karşı Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Başka bir ifadeyle, dava açılması idari işlemin icrailik (yürütülebilir olma) niteliğine etki etmediğinden işlemin uygulanmasına devam edilir. Ancak koşulların oluşması durumunda yürütmenin durdurulması kararı verilerek idari işlemin icrailiğinin askıya alınması mümkündür. Bu kurala aynı maddede bir istisna getirilerek tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına karşı dava açılmasının tahsil işlemlerini durduracağı öngörülmüştür. Buna göre, belirtilen idari işlemlere karşı dava açılmasıyla birlikte mahkemenin herhangi bir karar vermesine gerek olmaksızın bu işlemlerin yürütülmesi kendiliğinden duracaktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 13. Daire, 12.12.2024 tarihli, 2019/2833 E., 2024/5404 K.

Rekabet Kurulu, ilaç tedarikinde hâkim durumunu kötüye kullandığı gerekçesiyle davacıya idari para cezası vermişti; alt derece mahkemeler, davacının lehine olan dönemi yaratan düzenlemelerin YD kararlarıyla baştan ortadan kalktığını kabul edip cezayı iptal etmişti. Danıştay, YD kararlarının da iptal kararları gibi geçmişe yürüdüğünü, ancak bu ilkenin istisnasız olmadığını, bu dosyada rekabet düzeninin korunmasındaki kamu yararının ağır bastığını belirterek kararı bozdu.

… Dolayısıyla iptal kararlarının geçmişe yürümesi ilkesi gibi yürütmenin durdurulması kararları da aynı şekilde geçmişe yürüyecektir. Bununla birlikte, Danıştay içtihatlarıyla oluşmuş olan iptal/yürütmenin durdurulması kararlarının geçmişe olan etkisi istisnasız her koşulda uygulanacak bir ilke değildir. …

↑ Metne dön

Danıştay 4. Daire, 10.03.2022 tarihli, 2018/4437 E., 2022/1488 K.

Davacı şirket, vergi mahkemesinde kaybettiği dava üzerine çıkarılan ihbarnamedeki tutarı ödemiş, ardından Danıştay temyizde mahkeme kararının yürütmesini durdurmuştu; ödediği paranın faiziyle iadesi istemi reddedildi. Danıştay, temyizde verilen YD kararının hem işlemin hem mahkeme kararının yürütmesini durdurduğunu, esas karar verilinceye kadar kamu alacağının tahsilini durduracağını belirterek iade isteminin reddini hukuka aykırı buldu. Kararda iki karşı oy var.

… Mahkeme kararının temyiz edilmesi üzerine verilen yürütmenin durdurulması kararı, 2577 sayılı Kanunun 52. maddesinin 1. fıkrasının anılan son cümlesi uyarınca mahkeme kararına konu hem idari işlemin hem de mahkeme kararının yürütmesinin durdurulması sonucunu doğurduğu …

… mahkeme kararına yöneltilen temyiz isteminin esas hakkında karar verilinceye kadar yürütmenin durdurulması yolunda verilen kararın kamu alacağının tahsilini durduracağı …

↑ Metne dön

Danıştay 4. Daire, 17.10.2024 tarihli, 2024/3416 E., 2024/5792 K.

Davacı, kentsel dönüşüm kapsamındaki payının satışına karşı açtığı davada YD istemi reddedilmiş, bu karara itirazı da bölge idare mahkemesince reddedilmişti. Davacı bu kez itiraz kararının kaldırılması için Danıştay’a başvurdu. Danıştay, itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğunu, kanunda buna karşı bir yol bulunmadığını belirterek istemi incelemeden reddetti.

… Bu itibarla; İdare Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddi yolunda verilen karara karşı Bölge İdare Mahkemesine yapılan itiraz neticesinde verilen karar kesin olup, bu karara karşı itiraz yolu öngörülmediğinden davacının, … Bölge İdare Mahkemesi… İdare Dava Dairesinin, … tarihli Y.D İtiraz No:… sayılı, Kararının yürütmesinin durdurulması ve iptali yolundaki isteminin incelenmesi hukuken mümkün değildir. …

↑ Metne dön

Danıştay 2. Daire, 18.01.2024 tarihli, 2024/111 E., 2024/435 K.

Memurluktan çıkarılan öğretmen, uzaklaştırma dönemindeki maaş farkı için açtığı davanın reddi üzerine YD istemli istinaf yoluna gitmiş, bölge idare mahkemesi YD istemini reddetmişti. Danıştay, istinaf incelemesi sırasında YD hakkında verilen kararların kesin olduğunu, bunlara karşı başvuru yolu bulunmadığını belirterek itirazı incelemeden reddetti.

… Bu durumda; yukarıda yer verilen yasal mevzuat uyarınca, Bölge İdare Mahkemelerinin istinaf incelemesi yaptığı dosyalarda yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verdiği kararların kesin nitelikte olması ve bu kararlara karşı herhangi bir başvuru yolunun öngörülmemiş olması karşısında, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:… sayılı “yürütmenin durdurulması isteminin reddine” ilişkin karara yönelik davacı isteminin incelenmesine imkan bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön