CMK 104 Tahliye Talebi: Kime Yapılır, Kaç Günde Karar

CMK 104 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

CMK 104’te 2005’ten bu yana tek değişiklik yapıldı ve bu değişiklik 2. fıkradaki itiraz ibaresini genişletti. İlk metinde 104/2 yalnız “ret kararına” itirazdan söz ediyordu; 2017’den bu yana tutukluluğun devamı ve salıverme kararlarının ikisine de itiraz edilebileceğini açıkça söyler. Talep üzerine verilen kabul ve ret kararlarına itiraz ise 2005’ten beri CMK 105/1’in son cümlesinde de yer alıyordu.

Pratik sonuç şudur: tutuklu salıverildiğinde Cumhuriyet savcısı da bu karara itiraz edebilir. Bu yüzden tahliye kararı alan kişinin ilk günlerde adli kontrol yükümlülüklerine titizlikle uyması, itiraz incelemesinde lehine bir olgu olur.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

CMK 104 üç fıkradır: 1. fıkra salıverilme isteminin her aşamada yapılabileceğini, 2. fıkra kararı kimin vereceğini ve itirazı, 3. fıkra dosya üst mahkemedeyken kararın nasıl verileceğini düzenler. Kararın süresi ve usulü CMK 105’tedir.

1. fıkra: her aşamada salıverilme istemi

Tutuklu kişi soruşturmada da, kovuşturmada da, hüküm verildikten sonra kanun yolu aşamasında da tahliye isteyebilir. Kanun talep sayısına veya talepler arasındaki süreye sınır koymaz. Talep tutuklunun kendisi, müdafii veya kanuni temsilcisi tarafından yapılabilir; tutuklu dilekçesini bulunduğu ceza infaz kurumu müdürüne de verebilir (CMK 263/1).

Talebin hukuki dayanağı tutuklamanın şartlarıdır (CMK 100): kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni ve ölçülülük. Bu yüzden talep, tutuklamadan bu yana değişen şeyi göstermelidir: delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi, suç vasfının değişmesi, bilirkişi raporunun lehe gelmesi, tutuklulukta geçen sürenin beklenen cezaya yaklaşması veya ağır bir hastalığın ortaya çıkması. Aynı gerekçeyle art arda verilen dilekçeler, kalıp ret kararından başka sonuç doğurmaz. Bu nedenle her talepte, bir önceki ret kararından bu yana neyin değiştiğini ilk paragrafta açıkça yazmak gerekir.

2. fıkra: kararı kim verir, itiraz

Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir. Soruşturmada bu merci sulh ceza hâkimliği, kovuşturmada davaya bakan mahkemedir. Talep üzerine merci 3 gün içinde karar verir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre 7 gündür (CMK 105/1). Duruşma dışında verilen kararda savcının ve savunmanın görüşü alınmaz; karar dosya üzerinden verilir. Kovuşturmada talep duruşmada sözlü olarak da yapılabilir; bu durumda mahkeme savcının ve savunmanın görüşünü alarak oturumda karar verir. Tahliye talebinin reddi kararında da kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği somut olgularla gösterilmelidir (CMK 101/2).

Tutukluluğun devamı ve salıverme kararlarına itiraz edilebilir. İtiraz, kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır (CMK 268/1); merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir (CMK 271/4). İtirazı inceleyip görüş bildiren hâkim, aynı dosyada sonradan karar veremez: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, tutukluluğa itirazı inceleyip tutukluluğun devamı yönünde görüş açıklayan hâkimin, sonradan Yargıtay üyesi olarak aynı dosyanın temyiz incelemesine katılmasını CMK 23/1’e aykırı buldu. Bölge adliye mahkemesinin tahliye talebini reddeden ek kararına karşı yapılan başvuru da adı ne olursa olsun itirazdır; Yargıtay, bu karara yönelik “temyiz” dilekçesinin itiraz sayılarak incelenmesi gerektiğine karar verdi.

3. fıkra: dosya istinafta veya Yargıtay’dayken

Dosya bölge adliye mahkemesine ya da Yargıtay’a geldiğinde tahliye talebine o daire veya Yargıtay Ceza Genel Kurulu karar verir. Karar dosya üzerinden yapılan incelemeyle verilir; duruşma açılmaz. Üst mahkeme talep olmasa da kendiliğinden tahliyeye karar verebilir. Uygulamada Yargıtay tahliye talebini çoğu zaman hükmü incelediği kararın içinde karara bağlar. Dosya istinaf veya temyiz için gönderilmeden önce ilk derece mahkemesinde beklerken talep o mahkemeye yapılır; dosyanın hangi merciin önünde olduğunu UYAP kaydından kontrol etmek, talebin doğru yere gitmesini sağlar.

Bozma kararı tahliyeyi kendiliğinden getirmez. Yargıtay, uyuşturucu ticareti dosyasında hükmü bozarken hükmün niteliğini ve tutuklulukta geçen süreyi dikkate alarak tahliye talebini reddetti. Buna karşılık bozmanın niteliği beklenen cezayı ciddi biçimde düşürüyorsa veya sanığın sağlık durumu cezaevinde kalmayı imkânsız kılıyorsa üst mahkeme tahliyeye karar verir; Yargıtay, ağır hastalığı nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyeceği raporla belirlenen sanığı haftada bir imza yükümlülüğüyle adli kontrol altına alarak salıverdi.

Uygulamada en çok sorulanlar

Tahliye talebiyle ilgili sorular çoğunlukla dilekçenin nasıl yazılacağı, hâkimin neye baktığı, ilk duruşmada tahliye, hastalık nedeniyle tahliye ve tutukluluk incelemesinin geciktirilmesi üzerinedir.

Tahliye dilekçesi nasıl yazılır?

Dilekçe kısa olmalı ve tutuklamadan sonra değişen olguyu öne koymalıdır: hangi delil toplandı, hangi tanık dinlendi, beklenen ceza ne, adli kontrol neden yeterli. Sabit adres, iş ve aile bağları belgeyle gösterilmelidir. Süreci tahliye talebi nasıl yapılır yazısında, doldurulabilir metni tahliye talep dilekçesi örneği sayfasında verdim.

Hâkim tahliyeye karar verirken neye bakar?

Hâkim tutuklama şartlarının hâlâ sürüp sürmediğine bakar: delil karartma riski kalmış mı, kaçma şüphesi somut mu, tutuklulukta geçen süre beklenen cezaya oranla ölçülü mü. Sanığın suçlamayı kabul etmesi ya da zararı gidermesi de tartıya girer. Ayrıntıyı hâkim tahliyeye karar verirken nelere bakar yazısında topladım.

İlk duruşmada tahliye olur mu?

Olabilir; mahkeme tutuklu sanığın tutukluluk hâlini her oturumda resen değerlendirir (CMK 108/3). İlk duruşmada tanıklar dinlenmiş ve sanığın savunması alınmışsa delil karartma şüphesi zayıflar. Hangi dosyalarda tahliyenin daha olası olduğunu ilk duruşmada tahliye olur mu yazısında anlattım.

Hasta tutuklu tahliye edilebilir mi?

Evet; ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyeceği Adli Tıp usulüyle tespit edilen şüpheli ile gebe veya doğumdan itibaren altı ay geçmemiş kadın şüpheli hakkında tutuklama yerine adli kontrol uygulanabilir (CMK 109/4). Raporun kurum hekiminin notu değil, Adli Tıp Kurumunun ya da Bakanlığın belirlediği hastanenin sağlık kurulunca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapor olması gerekir (İnfaz Kanunu 16/3). Rapor almanın yolunu hasta tutuklu ve hükümlü tahliyesi yazısında anlattım.

Tahliye edilen kişinin yükümlülükleri nelerdir?

Salıverilmeden önce kişi adresini ve varsa telefon numarasını yargı merciine veya tutukevi müdürüne bildirmek zorundadır (CMK 106/1). Kendisine adres değişikliklerini bildirmesi, bildirmezse eski adrese yapılan tebligatın geçerli sayılacağı ihtar edilir (CMK 106/2). Tahliye çoğu zaman adli kontrolle birlikte verilir; imza günlerine veya yurt dışı çıkış yasağına uymamak, ceza sınırı aranmadan yeniden tutuklama sebebidir (CMK 112/1).

Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?

Evet; hüküm kesinleşmeden önce tutuklulukta geçen bütün süre hükmolunan hapis cezasından düşülür, adli para cezasında bir gün 500 TL sayılır (TCK 63/1). Tutuklulukta geçen sürenin beklenen cezaya yaklaşması, tahliye talebinde ölçülülük yönünden en güçlü argümanlardan biridir. Hesabı tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü yazısında anlattım; azami süreler için tutukluluk süresi en fazla ne kadar yazısına bakabilirsiniz.

Uyuşturucu ve örgüt dosyalarında tahliye zor mu?

Bu dosyalar katalog suçlar arasında olduğu için tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK 100/3) ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlarda talebe karar süresi 3 değil 7 gündür. Yine de katalog suç tutuklamayı zorunlu kılmaz; ele geçen madde miktarı, kullanıcı tanık beyanları ve teknik takip sonuçları tahliye talebinin ana malzemesidir. Bu dosyalardaki pratiği uyuşturucudan tutuklanan kişi tahliye olur mu yazısında anlattım.

Tutukluluk incelemesi yapılmazsa ne olur?

Soruşturmada tutukluluk en geç 30 günde bir incelenmelidir (CMK 108/1); itirazlara geç karar verilmesi veya incelemelerin yapılmaması, başvuru imkânlarından yararlandırılmama nedeniyle tazminat sebebi olarak ileri sürülebilir (CMK 141/1-k). Yargıtay, aylarca tutukluluk incelemesi yapılmadığı ve itirazlara geç karar verildiği iddiasının araştırılmadan tazminat davasının reddedilmesini bozdu. İncelemenin sıklığını tutukluluk incelemesi kaç ayda bir yapılır yazısında anlattım.

İlgili maddeler

CMK 104 salıverilme istemini düzenler; kararın süresi, ölçütleri ve sonuçları komşu maddelerdedir.

• CMK 100: Tahliye talebinin karşısına konan tutuklama şartlarını ve tutuklama yasağını düzenler.
• CMK 101: Tahliye isteminin reddi kararında da somut gerekçe zorunluluğunu düzenler.
• CMK 109: Tahliyeyle birlikte uygulanabilecek adli kontrol yükümlülüklerini sayar.
• CMK 105: Talebe 3 gün, örgüt suçlarında 7 gün içinde karar verilmesini düzenler.
• CMK 102 ve 108: Azami tutukluluk sürelerini ve en geç 30 günde bir yapılan incelemeyi düzenler.
• CMK 268 ve 271: İtiraz süresini, merciyi ve merci kararının kesinliğini düzenler.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 12.03.2025 tarihli, 2022/275 E., 2025/119 K.

Çocuğun cinsel istismarından yargılanan sanığın tutukluluğun devamı kararına yaptığı itirazı inceleyen ağır ceza mahkemesi başkanı, itirazı reddederken suçun niteliği, delil durumu ve adli kontrolün yetersizliği yönünde görüş açıklamıştı. Bu hâkim sonradan Yargıtay üyesi seçilmiş ve aynı dosyanın temyiz incelemesine katılmıştı. Ceza Genel Kurulu, bunun hâkimin davaya bakamayacağı hâli düzenleyen CMK 23/1’e ve adil yargılanma hakkına aykırı olduğunu belirterek Özel Daire kararını oy birliğiyle kaldırdı.

… Yargıtay Üyesi seçilmesinin ardından yeni hüküm olduğunu havi görüşle onama isteğinde bulunulan direnme kararına konu hükmün temyiz incelemesini gerçekleştiren …

… CMK’nun 23/1. maddesine aykırılık oluşturduğu gibi Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca bir iç hukuk normu hâline gelen AİHS’nin 6/1. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının da ihlali niteliğindedir. …

↑ Metne dön

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 11.03.2021 tarihli, 2020/7005 E., 2021/2795 K.

Dolandırıcılıktan mahkûm edilen sanığın istinaf başvurusu süre yönünden reddedilmiş, bölge adliye mahkemesi infazın durdurulması ve tahliye talebini de ek kararla reddetmişti; sanık bu ek kararı temyiz etti. Yargıtay, kanun yolunda yanılmanın başvuranın hakkını ortadan kaldırmayacağını (CMK 264), tahliye talebinin reddine ilişkin bu kararın itiraza tabi olduğunu belirterek dilekçeyi itiraz saydı ve incelenmesi için dosyayı bölge adliye mahkemesine geri gönderdi.

… 5271 sayılı CMK’nın 264. maddesine göre kanun yolunun ve merciin belirlenmesinde yanılma başvuranın hakkını ortadan kaldırmayacağından, infaza ilişkin kararların itiraza tabi olduğu dikkate alınarak, …

… isteminin itiraz niteliğinde olduğu kabul edilerek, yapılan itirazın görevli ve yetkili Bölge Adliye Mahkemesince incelenmesi için dosyanın bu yönüyle incelenmeksizin mahalline İADESİNE, …

↑ Metne dön

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 02.07.2026 tarihli, 2024/26115 E., 2026/9720 K.

Uyuşturucu ticaretinden mahkûm edilen tutuklu sanığın beyanları başka suç ortaklarının yakalanmasını sağlamıştı; Yargıtay, etkin pişmanlık indiriminin uygulanmaması ve temel cezanın belirlenmesindeki hata nedeniyle hükmü bozdu. Aynı kararda müdafiin tahliye talebini, hükmün niteliğini ve tutuklulukta geçen süreyi dikkate alarak reddetti. Bozma, tutuklama şartları ayrıca ortadan kalkmadıkça tahliye anlamına gelmez.

… Hükmün niteliğine ve sanığın tutuklulukta geçirdiği süre dikkate alınarak sanık müdafinin tahliye talebinin REDDİNE, …

↑ Metne dön

Yargıtay 20. Ceza Dairesi, 25.04.2017 tarihli, 2016/2261 E., 2017/2591 K.

Uyuşturucu ticaretinden mahkûm edilen sanıklar hakkındaki hüküm tekerrür ve ceza hesabı yönlerinden bozuldu. Yargıtay, sanıklardan biri için tutuklama koşullarında değişiklik olmadığını belirterek tahliye talebini reddetti; Adli Tıp raporuyla ağır hastalığı nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyeceği ve toplum için tehlike oluşturmadığı belirlenen diğer sanığı ise haftada bir imza yükümlülüğüyle adli kontrol altına alarak salıverdi. Karar, ağır hastalar için tutuklama yerine adli kontrolü açıkça öngören CMK 109/4’ten önce verilmiştir.

… tutuklama koşullarında değişiklik olmaması ve tutuklu kalınan süre göz önüne alınarak sanık … hakkındaki salıverilme talebinin reddine; Adli Tıp Kurumu’nun 09/01/2017 tarihli raporu uyarınca “maruz kaldığı ağır hastalık nedeni ile hayatını yalnız idame ettiremeyeceği” ve toplum güvenliği bakımından tehlike oluşturmadığı anlaşılan sanık …’in CMK’nın 109/3-b maddesi gereğince “yerleşim yerinin bulunduğu kolluk birimine hafta da bir gün imza atmasına” şeklinde adli kontrol altına alınarak SALIVERİLMESİNE, …

↑ Metne dön

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 16.06.2025 tarihli, 2021/10807 E., 2025/5277 K.

Davacı, kovuşturma başladıktan sonra yaklaşık üç ay boyunca tutukluluk incelemesi yapılmadığını ve tutukluluğun devamı kararlarına yaptığı itirazlara geç karar verildiğini ileri sürerek tazminat istemişti; mahkeme, sonradan tutukluluğun devamına karar verildiği ve itirazların reddedildiği için zarar oluşmadığını söyleyerek davayı reddetmişti. Yargıtay, bu iddiaların başvuru imkânlarından yararlandırılmama hâlini düzenleyen CMK 141/1-k kapsamında araştırılması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

… Davacının dava dilekçesinde CMK 141/1-k maddesinde düzenlenen ”Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan” hükmüne dayanarak, 29.05.2017 tarihinden kovuşturmanın başladığı 08.09.2017 tarihine kadar tutukluluk incelemesi yapılmadığından ve tutukluluğun devamı kararlarına yapılan itirazlara geç karar verildiğinden bahisle de tazminat talebinde bulunduğu anlaşılmakla davacının taleplerinin CMK’nın 141/1-k maddesinde kalıp kalmadığı araştırılmadan İlk derece Mahkemesince ”08.09.2017 tarihinden sonra tutukluluğun devamına karar verilmiş olması ve itiraz mercilerinin de itirazları reddedip tutukluluğun devamına karar verdiğinden herhangi bir zarar oluşmadığı” yönünde hukuki dayanaktan yoksun yetersiz gerekçe ile davanın reddedilmesi, Bozmayı gerektirmiş …

↑ Metne dön