İş Kazasında Yakınımı Kaybettim Ne Yapmalıyım? 3 Dosya

İş Kazasında Yakınımı Kaybettim: İlk Haftada Ne Yapmalıyım?

İlk haftada otopsi ve cenaze işlemlerini savcılıkla yürütmeli, işyerindeki delillerin korunmasını istemeli ve kazanın SGK’ya bildirilip bildirilmediğini öğrenmelisiniz. Ölümlü iş kazasında savcı olay yerine gider, ölü muayenesi ve otopsi yaptırır; cenaze bu işlemlerden sonra teslim edilir.

Otopsi, ölümün kazadan mı yoksa başka bir sebepten mi kaynaklandığını gösteren temel belgedir. İşveren tarafı ileride “kalp krizi geçirip düştü” gibi bir savunma yaparsa cevabı bu rapor verir. Otopside ailenin bir hekim bulundurma imkânı da vardır:

CMK 87/1: (1) Otopsi, Cumhuriyet savcısının huzurunda biri adlî tıp, diğeri patoloji uzmanı veya diğer dallardan birisinin mensubu veya biri pratisyen iki hekim tarafından yapılır. Müdafi veya vekil tarafından getirilen hekim de otopside hazır bulunabilir. Zorunluluk bulunduğunda otopsi işlemi bir hekim tarafından da yapılabilir; bu durum otopsi raporunda açıkça belirtilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

İşyerindeki deliller hızla kaybolur. Şantiye düzenlenir, makine onarılır, iskele sökülür, kamera kayıtları üzerine yeni kayıt alınır. Savcılığa vereceğiniz ilk dilekçede şunların el konularak dosyaya alınmasını açıkça isteyin:

• işyeri ve çevredeki kameraların kaza günü kayıtları,
• risk değerlendirmesi raporu, iş güvenliği uzmanının tespit ve öneri defteri,
• yakınınızın eğitim kayıtları ve koruyucu donanım teslim tutanakları,
• makinenin veya iskelenin bakım ve periyodik kontrol belgeleri,
• işe giriş bildirgesi, puantaj ve ücret kayıtları.

Bu belgelerin kazadan önceki hâliyle dosyaya girmesi önemlidir; kazadan sonra hazırlanan geriye tarihli bir eğitim formu, kusur raporunu işçinin aleyhine çevirebilir. Çalışma arkadaşlarının adlarını ve iletişim bilgilerini de not edin; tanıklar işten ayrıldıkça ulaşmak zorlaşır. Savcılık dosyasındaki belgelerin örneğini isteyebilir, avukatınız aracılığıyla dosyayı inceletebilirsiniz (CMK 234/1); bunun yolunu soruşturma dosyasına erişim yazısında anlattım.

Ceza Dosyasında Kim Yargılanır, Aile Ne Yapabilir?

Ceza dosyasında şirket değil, önlem almakla görevli gerçek kişiler yargılanır: işveren veya yetkili müdür, şantiye şefi, ustabaşı, iş güvenliği uzmanı ve çoğu zaman taşeron firmanın yetkilisi. Suçlama taksirle öldürmedir; bir işçinin ölümünde ceza 2 ile 6 yıl, birden fazla ölümde 2 ile 15 yıl hapistir.

Savcı kusuru kendisi belirlemez; iş güvenliği, inşaat veya makine alanından bilirkişi raporu alır, çoğu dosyada iş müfettişlerinin incelemesi de dosyaya girer. Ailenin bu aşamadaki en etkili katkısı, bilirkişinin göremeyeceği bilgileri dosyaya sokmaktır: yakınınızın daha önce tehlikeyi şikâyet ettiği mesajlar, işyerinde aynı noktada yaşanmış eski kazalar, fazla mesai ve yorgunluk düzeni. Bu tür kayıtlar bilinçli taksirin (tehlikeyi öngörüp yine de çalıştırmanın) kanıtı olabilir ve ceza üçte birden yarıya kadar artar (TCK 22/3).

Rapor bildirildiğinde itiraz edebilir, yeni bilirkişi incelemesi isteyebilirsiniz (CMK 67/5). Kendi seçtiğiniz bir uzmandan rapor hakkında görüş almak da kanuni hakkınızdır:

CMK 67/6: (6) Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanunî temsilci, yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez.

İtirazın nasıl kurulacağını bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlattım; uzman mütalaasının nasıl alınacağını ayrı bir yazıda ele alacağım. İşveren tarafının hangi yükümlülüklerden sorumlu tutulduğunu ve hangi cezayla karşılaştığını görmek isterseniz iş kazasında işverenin ceza sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Ölen işçi de kusurlu bulunursa

İşçinin kusurlu bulunması işvereni kurtarmaz; herkes kendi kusurundan sorumludur ve işverenin cezası kendi kusuruna göre belirlenir (TCK 22/4). Baret takmamak veya emniyet kemerini bağlamamak gibi bir kusur, tazminat hesabında indirim sebebi olur. İşverenin bu donanımı verip vermediği, kullanımı denetleyip denetlemediği ve eğitimi gerçekten yapıp yapmadığı, kusurun nasıl paylaşılacağını belirler.

Davaya Katılmak, Uzlaşma ve İşverenin Ödeme Teklifi

Dava açıldığında ölen işçinin eşi, çocukları, anne ve babası katılan olarak davaya girebilir; katılan sıfatı size kararlara karşı savcıdan bağımsız olarak istinaf yolunu açar (CMK 242/1); beş yıl veya daha az hapis cezasında istinafın esastan reddi kararı ise temyiz edilemez (CMK 286/2-a). Katılma, dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar dilekçeyle ya da duruşmada sözlü olarak istenir (CMK 237/1).

Taksirle öldürme uzlaştırma kapsamında değildir; aile şikâyetten vazgeçse de kamu davası sürer. Ama işverenin zararı tamamen gidermesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması için aranan şartlardan biridir (CMK 231/6). Bu yüzden işveren tarafı dava sırasında aileye ödeme teklif eder. Teklifi kusur raporu çıkmadan ve tazminat hesabı yapılmadan değerlendirmeyin; imzalayacağınız belgenin yalnız ödenen tutar için mi, yoksa bütün haklarınız için mi düzenlendiğine bakın.

Barodan ücretsiz vekil, alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ve kanunda sayılan birkaç suçta istenebilir; taksirle öldürmenin alt sınırı 2 yıl olduğu için kural olarak bu imkân yoktur (CMK 239/1). Ayrıntıyı mağdur avukatı yazısında, katılmanın bütün sonuçlarını davaya katılma yazısında anlattım. Savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine takipsizlik kararına itiraz edebilirsiniz (CMK 173/1).

SGK Ailenize Ne Öder? Ölüm Geliri ve Cenaze Ödeneği

SGK, iş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine prim ödeme gün sayısı şartı aramadan ölüm geliri bağlar ve cenaze ödeneği öder. Hak sahipleri eş, çocuklar ve kanundaki şartları taşıyorsa anne babadır; gelir, ölüm tarihini izleyen aybaşından başlar.

İşveren kazayı en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmadıysa aile kazayı SGK’ya kendisi ihbar etmelidir; SGK müfettişleri olayın iş kazası olup olmadığını, işe giriş tarihini ve ücreti inceler. İnceleme sonucunda SGK kazayı iş kazası saymazsa, iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır.

Yakınınız sigortasız çalıştırılıyor olabilir. Bu durumda SGK yakınınızı kaza tarihi itibarıyla sigortalı sayar; inceleme sonunda fiilen çalıştığı günler de geriye dönük olarak tespit edilir. SGK yaptığı ödemeleri işverenden geri ister: sigortalıyı bildirmeyen işverenden kusur aranmaksızın (5510 sayılı Kanun m.23), kazada kastı veya önlem almama kusuru bulunan işverenden m.21’e göre. Kayıt dışı çalıştırmanın kanıtı için mesai fotoğrafları, ücretin yatırıldığı hesap hareketleri ve iş arkadaşlarının tanıklığı belirleyicidir.

İşverenden Tazminat: İş Mahkemesinde Neler İstenir?

İş mahkemesinde ölen işçinin yakınları destekten yoksun kalma tazminatı, manevi tazminat ve cenaze giderlerini ister; davalılar işveren, taşeron varsa asıl işveren ve kusuru bulunan diğer kişilerdir. Destekten yoksun kalma tazminatı, yakınınızın yaşasaydı ailesine sağlayacağı desteğin aktüer bilirkişi tarafından hesaplanan karşılığıdır.

Hesapta yakınınızın yaşı, ücreti, kusur payı ve destek verdiği kişilerin durumu dikkate alınır. SGK’nın bağladığı gelirin rücuya tabi kısmı düşülür; manevi tazminattan ise SGK ödemesi düşülmez. Manevi tazminatın miktarını hâkim, olayın ağırlığına ve işverenin kusuruna göre belirler.

Tazminat ceza mahkemesinde istenmez, iş mahkemesinde ayrı bir davayla istenir; ceza dosyasındaki kusur raporu bu davada da delil olarak kullanılır. Ceza davasının bitmesini beklemek zorunda değilsiniz. İki dosyanın ilişkisini ceza davasında tazminat yazısında anlattım.

Arabulucuya gitmek zorunlu mu?

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit davaları için arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur (7036 sayılı Kanun m.3). Dava doğrudan iş mahkemesinde, iş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesinde açılır. Aynı aile kıdem tazminatı gibi işçilik alacaklarını da istiyorsa, o alacaklar için önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Ölen işçinin kıdem tazminatı ve diğer alacakları

İşçinin ölümüyle iş sözleşmesi sona erer ve en az bir yıl çalışmış işçinin kıdem tazminatı mirasçılarına ödenir. Ödenmemiş ücret, fazla mesai ve kullanılmamış izin ücreti de mirasa girer. Bu alacaklar, mirasçılık belgesindeki paylara göre istenir ve yukarıda söylediğim gibi önce arabulucuya götürülür.

Tazminat Davası İçin Süre Ne Kadar?

Uygulamada ölen işçinin yakınlarının işverene karşı tazminat davasında 10 yıllık zamanaşımı esas alınır; kaza ölümle sonuçlandığı için ceza zamanaşımı olan 15 yılın uygulanacağı da savunulur (TCK 66/1). Süre kural olarak ölüm tarihinden işler.

Uzun süreye güvenip beklemeyin. Zamanaşımının hangi kurala göre hesaplanacağı, davanın dayanağına göre tartışılabilir; en kısa ihtimali esas alıp davayı ilk yıllarda açmak en güvenli yoldur. Kıdem tazminatı gibi işçilik alacaklarında ise süre 5 yıldır ve daha kısadır. Arabulucuya başvurmak, arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımını durdurur.

Kaza Trafikte Olduysa ya da Taşeron İşçisiyse

Yakınınız işveren adına araç kullanırken, işverenin servis aracında ya da görev sırasında trafikte öldüyse kaza hem iş kazası hem trafik kazasıdır. Bu durumda SGK ve işverenin sorumluluğuna ek olarak kazaya karışan aracın zorunlu trafik sigortası da devreye girer; o tarafı trafik kazasında yakınını kaybedenler için ayrı yazıda anlattım.

Taşeron işçisinin ölümünde asıl işveren ile alt işveren, işçiye karşı birlikte sorumludur; tazminat davası ikisine birden açılır. Asıl işverenin malvarlığı genellikle daha güçlü olduğu için tahsil açısından bu önemlidir. Ceza dosyasında da her iki firmanın sorumluları ayrı ayrı şüpheli olur ve kusurları kendi görev alanlarına göre belirlenir.

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce, inşaatta çalışırken dördüncü kattan düşerek ölen bir işçinin eşi ve kardeşi bana geldi. İşçi bir taşeron firmada çalışıyordu ve işe giriş bildirgesi kazadan bir gün sonra verilmişti; yani kaza günü kâğıt üzerinde sigortasızdı. Taşeron firma aileye cenaze masraflarını karşılamayı teklif etmiş, karşılığında “olay işçinin dikkatsizliğiyle oldu” yazan bir tutanağı imzalatmak istemişti.

Tutanak imzalanmadı. Savcılığa verdiğimiz dilekçeyle şantiyenin kamera kayıtlarına, puantaj defterine ve uzmanın tespit defterine el konulmasını istedik. Kazayı SGK’ya ihbar ettik; müfettiş incelemesinde iş arkadaşlarının ifadeleri ve ücretin yatırıldığı hesap hareketleriyle işçinin kazadan aylar önce çalışmaya başladığı ortaya çıktı. SGK eşine ve iki çocuğuna gelir bağladı.

İlk bilirkişi raporu emniyet kemerini bağlamadığı için işçiye de kusur vermişti; itirazımız üzerine alınan ikinci raporda işçinin kusuru azaldı, asli kusur taşeron firmanın yetkilisine ve şantiye şefine verildi. Sanıklar zararı gidermediği için hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından yararlanamadı. İş mahkemesinde asıl işveren ve taşerona karşı açtığımız tazminat davasında karar çıktı, dosya şu an istinafta. Bu dosyada en büyük kazanç, ilk hafta imzalanmayan o tutanaktı.