Hiyerarşik yapı

Hiyerarşik yapı, örgüt üyeleri arasında gevşek de olsa bir emir ve talimat ilişkisinin, yani yöneten ile yönetilenin bulunmasıdır; bir topluluğun suç örgütü sayılması için aranan temel unsurdur (TCK m. 220, 314). Kanun örgüt için en az üç kişiyi, örgütün yapısı, üye sayısı ve araç gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olmasını arar (TCK m. 220/1). Yargıtay, hiyerarşik ilişkiyi de bu “yapı” şartının içinde arar. Birkaç kişinin bir kez bir araya gelip suç işlemesi örgüt değil, olsa olsa suça iştiraktir.

Ayrıntılı rehber: suç işlemek amacıyla örgüt kurma cezası

Bilmeniz gerekenler

• Yargıtay örgüt için dört şeyi birlikte arıyor: en az üç kişi, üyeler arasında gevşek de olsa hiyerarşik ilişki, suç işleme amacı etrafında fiili bir birleşme ve devamlılık. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, kişi sayısı yeterli olsa bile devamlılık ve hiyerarşi saptanamadıysa örgüt kurma suçundan beraat gerektiğine karar verdi.
• Kanun “hiyerarşik yapı” ifadesini doğrudan kullanır: örgütün hiyerarşik yapısına dahil olmadan örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişi, örgüt üyesi olarak cezalandırılır; ceza yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir (TCK m. 220/7). Bu hüküm silahlı örgütlerde de uygulanır (TCK m. 314/4).
• Hiyerarşi kişinin konumunu da belirler. Örgütü kuran veya yöneten beş yıldan on yıla kadar, üye iki yıldan beş yıla kadar hapis alır (TCK m. 220/1-2). Silahlı örgütte kuran ve yönetene 10–15 yıl, üyeye 5–10 yıl hapis verilir (TCK m. 314/1-2).
• Örgüt yöneticileri, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan ayrıca fail olarak cezalandırılır (TCK m. 220/5). Bu yüzden iddianamede birinin “lider” gösterilmesi ağır sonuç doğurur; bu nitelendirme somut delille tartışılmalıdır.
• Hiyerarşi genellikle iletişim tespit kayıtları, para ve iş bölümü, talimat veren ile uygulayan kişilerin ilişkisi üzerinden ispatlanır. Yalnız birlikte görülmek, akrabalık ya da arkadaşlık bu ilişkiyi tek başına göstermez.

Sık karıştırılan

Hiyerarşik yapı en çok suça iştirak ile karıştırılır. İştirakte birden çok kişi belirli bir suçu birlikte işlemek için anlaşır; suç işlendiğinde ilişki de çoğu zaman sona erer. Örgütte ise belirli bir suçla sınırlı olmayan, süreklilik taşıyan ve bir emir komuta zinciri içeren bir yapı vardır; amaç suçlar henüz işlenmemiş olsa bile örgüt kurma suçu oluşur. Örgütün türleri için suç örgütü ve silahlı örgüt sayfalarına bakın.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 04.03.2025 tarihli, 2022/1878 E., 2025/2124 K.

Uyuşturucu ticareti ve parada sahtecilik iddialarıyla yürüyen bir dosyada bir sanık, suç işlemek amacıyla örgüt kurmaktan mahkûm edilmişti. Yargıtay 10. Ceza Dairesi önce örgütün unsurlarını sıraladı: en az üç kişi, gevşek de olsa hiyerarşik ilişki, suç işleme amacı etrafında fiili birleşme ve devamlılık; ayrıca yapının, üye sayısının ve araç gerecin amaç suçlara elverişli olması. Daire, sanık sayısının üçten fazla olmasının tek başına yeterli olmadığını, bu durumda iştirakten söz edilebileceğini belirtti. Somut olayda devamlılık ve hiyerarşik ilişki saptanamadığı için beraat yerine mahkûmiyet kurulmasını bozma sebebi saydı. Aynı kararda başka sanıkların örgüt üyeliği hükümleri zamanaşımı nedeniyle düşürüldü.

… üye sayısının en az üç kişi olması, üyeler arasında soyut bir birleşme değil gevşek de olsa hiyerarşik bir ilişkinin bulunması, suç işlenmese bile suç işlemek amacı etrafında fiili bir birleşmenin olması, niteliği itibariyle devamlılık göstermesi gereklidir. …

… Somut olayda, örgüt oluşturmak için sanıkların sayısı yeterli olsa da, sanıklar yönünden suç işleme iradelerinde devamlılık ve aralarında hiyerarşik ilişki saptanamamıştır. …

↑ Metne dön