Hakkın kullanılması

Hakkın kullanılması, hukuk düzeninin size tanıdığı bir hakkı sınırları içinde kullanırken suç tanımına uyan bir davranışta bulunmanız hâlinde ceza verilmemesidir: hakkını kullanan kimseye ceza verilmez (TCK m. 26/1). Dilekçe ve şikâyet hakkı (Anayasa m. 74), savunma hakkı, haber verme ve eleştiri hakkı ile hukuken düzenlenmiş bir mesleğin icrası bu hakların başlıcalarıdır. Bir hukuka uygunluk nedenidir; fiil baştan hukuka uygun sayılır ve sonuç beraattir (CMK m. 223/2-d).

Bilmeniz gerekenler

• Hak, hukuk düzenince gerçekten tanınmış olmalı ve kaynağındaki sınırlar içinde kullanılmalı. Hakkın amacı dışında, örneğin yalnız karşı tarafı aşağılamak için kullanılması korunmaz.
• Yetkili makama yapılan şikâyette karşı tarafı suç işlemekle ya da hukuka aykırı davranmakla itham etmeniz şikâyet hakkının kullanılmasıdır. Yargıtay, belediyeye verilen dilekçedeki ifadeler yüzünden kurulan hakaret mahkûmiyetini bu gerekçeyle bozdu.
• Yargı mercileri veya idari makamlar önündeki başvuru, iddia ve savunmalarda kişiler hakkında somut isnat ya da olumsuz değerlendirme yapılmasına ceza verilmez; yeter ki bunlar gerçek ve somut vakıalara dayansın ve uyuşmazlıkla bağlantılı olsun (TCK m. 128/1).
• Bilerek gerçeğe aykırı şikâyet hak kullanımı değildir. Suçu işlemediğini bildiğiniz birini, hakkında soruşturma başlatılsın diye yetkili makama ihbar ederseniz iftira suçu gündeme gelir (TCK m. 267/1).
• Haber verme ve eleştiri hakkı da aynı mantıkla korunur. Uygulamada açıklamanın gerçeğe dayanması, kamuyu ilgilendirmesi ve kullanılan dilin konuyla orantılı kalması aranır; bu sınırı aşan söz hakaret olarak cezalandırılabilir.
• Hakkın kullanıldığı açıkça ortadaysa savcılık dava açmadan kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Bu yüzden ilk ifadede başvurunuzun hangi makama, hangi amaçla yapıldığını belgeleriyle anlatın.

Sık karıştırılan

Hakkın kullanılması meşru müdafaa ile karıştırılır. Meşru müdafaada gerçekleşen ya da gerçekleşmesi muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda defedersiniz (TCK m. 25/1); hakkın kullanılmasında ortada saldırı yoktur, hukukun size önceden tanıdığı bir yetkiyi kullanırsınız. Kanunun hükmünü yerine getirmekten de farklıdır: yakalama yapan polis bir görevi yerine getirir (TCK m. 24/1), şikâyet dilekçesi veren vatandaş ise kendi hakkını kullanır.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 19.11.2025 tarihli, 2023/11262 E., 2025/18612 K.

Sanık, belediye başkanlığına verdiği dilekçedeki ifadeler nedeniyle hakaretten mahkûm edilmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmişti. Yargıtay, TCK 26/1 ile Anayasa’nın 74. maddesindeki dilekçe ve şikâyet hakkına dayanarak dilekçedeki ifadelerin şikâyet hakkı kapsamında kaldığını, hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığını belirtti ve beraat yerine mahkûmiyet kurulmasını bozma sebebi yaptı. Suç tarihinin kararda yanlış yazılması da ayrı bir bozma sebebi olarak gösterildi; aynı dosyadaki diğer eylemlere ilişkin beraat hükümleri onandı. Bu karara göre yetkili makama yaptığınız şikâyette karşı tarafın hukuka aykırı davrandığını ileri sürmeniz, kural olarak hakaret sayılmaz.

… Şikayet edilen kişinin suç işlediği için cezalandırılması veya kamu görevlisinin hukuka aykırı davranışı nedeniyle disiplin işlemine ya da yargılamaya tabi tutulması sair kötülüğe uğratılması anlamına gelebilecek ise de, yasal hakkın kullanılması nedeniyle kişi cezalandırılamaz. Zira bu halde Anayasa’nın 74. maddesinde güvence altına alınan şikayet hakkının kullanımı söz konusudur …

↑ Metne dön