İYUK 13 Tam Yargı Ön Başvuru Süresi: 1 Yıl, 5 Yıl ve 30 Gün

İYUK 13 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

İYUK 13’ün yapısı 1982’den beri aynıdır; değişen yalnız idarenin cevap süresi ve 2. fıkradaki askerî yargı ibaresidir.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

İYUK 13, idarenin bir kararından değil fiilî bir davranışından zarar görenlerin tazminat davasını düzenler ve bu davayı idareye yapılacak bir ön başvuruya bağlar. Amaç, idareye zararı mahkemeye gitmeden ödeme imkânı vermektir.

1. fıkra, birinci cümle: eylem nedir, ön başvuru ne zaman yapılır?

İdari eylem, temelinde size tebliğ edilmiş bir karar bulunmayan, maddi dünyada sonuç doğuran idari faaliyettir: belediyenin yol veya kanal çalışması, kamu hastanesinde tıbbi müdahale, kolluğun fiilî müdahalesi, okul ya da cezaevinde meydana gelen kaza, idarenin bir tehlikeyi önlemekte hareketsiz kalması. Bir kararın uygulanması bile, karar size hiç tebliğ edilmediyse sizin bakımınızdan eylem sayılabilir. Danıştay, temelinde proje ve meclis kararı bulunan katlı kavşağın trafiğe açıldıktan sonra, kararlara muhatap olmamış komşu taşınmaz sahibi bakımından idari eylem niteliği kazandığını, zarar için kavşağın açıldığı tarihten itibaren 1 yıl içinde başvurulması gerektiğini söylüyor.

Ön başvuru iki süreye bağlıdır ve ikisi birlikte işler: eylemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl. “Öğrenme”, yalnız olayın değil, idarenin sorumluluğunu ve zararı ortaya koyan koşulların öğrenilmesidir. Danıştay, terör saldırısında yakınını kaybedenlerin, ihmali iddia edilen görevliler hakkındaki ceza davası kesinleşmeden dava açmaya elverişli koşulları öğrenmiş sayılamayacağını ve olaydan beş yıl sonra yapılan başvurunun süresinde olduğunu kabul ediyor. Öğrenme tarihi tespit edildikten sonra 1 yıl katı işler: Danıştay, askerde hastalanan gencin zararının, vazife malullüğünü tespit eden yargı kararının tebliğiyle bütün unsurlarıyla öğrenildiğini, bu tarihten itibaren 1 yıl geçtikten sonra yapılan başvurunun dava süresini canlandırmayacağını söylüyor.

1. fıkra, ikinci cümle: ret veya 30 gün cevapsızlık, sonra dava

İdare isteği kısmen veya tamamen reddederse dava süresi ret işleminin tebliğini izleyen gün başlar. 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi bu sürenin bittiği tarihten işler. Dava süresi özel kanunda başka süre yoksa idare mahkemesinde 60 gündür (İYUK 7). 14.7.2021’den önce yapılmış başvurularda cevap süresi 60 gündü (İYUK Geçici 10).

Ön başvuru dava şartıdır. Başvurmadan doğrudan dava açarsanız mahkeme uygulamada ilk incelemede bunu “idari merci tecavüzü” sayar ve dilekçenizi görevli idareye gönderir; mahkemeye başvurduğunuz tarih idareye başvuru tarihi kabul edilir (İYUK 14/3-b, 15/1-e, 15/2). Davanız kaybolmaz ama süreç uzar.

2. fıkra: önce adli yargıya gittiyseniz

Zararı önce asliye hukuk gibi görevsiz bir adli yargı yerinde dava ettiyseniz ve dava görev yönünden reddedildiyse, idari yargıda açacağınız davada ön başvuru şartı aranmaz. Görev yönünden ret kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren 30 gün içinde idari yargıda dava açılır ve ilk başvuru tarihi korunur (İYUK 9). Adli yargıda dava açıldığı tarih, faiz başlangıcı bakımından da önem taşır.

Uygulamada en çok sorulanlar

İYUK 13’e dayanan tazminat taleplerinde tereddüt çoğunlukla beş noktada toplanır: zararın eylemden mi işlemden mi doğduğu, öğrenme tarihinin nasıl belirlendiği, faizin ne zaman başladığı, miktarın sonradan artırılıp artırılamayacağı ve ceza yargılamasıyla ilişkisi.

Zararım eylemden mi işlemden mi doğdu?

Ayrım süre bakımından belirleyicidir. Size tebliğ edilmiş bir karar (görevden uzaklaştırma, ruhsat iptali, atama) zarar verdiyse bu işlemdir: İYUK 12’ye göre doğrudan tam yargı davası, iptal ile birlikte tam yargı ya da önce iptal davası açılır ve süre işlemin veya iptal kararının tebliğinden işler. Fiilî bir durum zarar verdiyse eylemdir ve İYUK 13’teki ön başvuru gerekir. Ayrım her zaman net değildir: aşağıdaki katlı kavşak kararında Danıştay, temelinde idari karar bulunan bir yapımı, kararlara muhatap olmayan komşu bakımından eylem sayıp 1 yıllık süreyi uyguladı. Tereddütte en güvenli yol, öğrenmeden itibaren 60 gün içinde hareket etmektir. Tam yargı davası ile iptal davası farkını sözlükte ayrıca anlattım.

Öğrenme tarihi ne zaman başlar?

Eylemi ve zararı, idarenin sorumluluğunu düşündürecek ölçüde öğrendiğiniz tarihtir. Zarar olayla birlikte ortaya çıkıyorsa olay tarihi; tıbbi hata gibi sonuçları zamanla anlaşılan durumlarda raporla, idarenin sorumluluğu bir ceza ya da idari yargı kararıyla ortaya çıkıyorsa o kararın kesinleşmesi veya tebliğiyle öğrenme gerçekleşir. Yukarıdaki iki karar bu çizgiyi gösteriyor: ceza davası sürerken başvuru erken değildir, ama sorumluluğu ortaya koyan karar tebliğ edildikten sonra 1 yılı geçirmek davayı düşürür. 5 yıllık üst sınır ise öğrenme ne zaman olursa olsun eylem tarihinden itibaren işler.

Tazminata faiz ne zamandan işler?

Kural olarak idareye ön başvuru tarihinden. Danıştay, ön başvurunun dava şartı olması ve idarenin zararı en erken bu tarihte ödeyebilecek olması nedeniyle faizin başvuru tarihinden, görevsiz adli yargıda dava açıldıysa o dava tarihinden işletildiğini; davada sonradan artırılan miktara da başvuru tarihinden faiz yürütülmesi gerektiğini söylüyor. Bunun bir şartı var: Danıştay, dava dilekçesinde faizin başlangıç tarihi istenmemişse faizin dava tarihinden işletileceğini kabul ediyor. Dilekçeye “başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle” ibaresini yazmayı unutmayın.

Dilekçede yazdığım miktarı sonradan artırabilir miyim?

Evet. Tam yargı davasında dilekçede uyuşmazlık konusu miktar gösterilir (İYUK 3/2-d) ve bu miktar nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenerek bir kez artırılabilir (İYUK 16/4). Uygulamada dava “şimdilik” düşük bir tutarla açılır, bilirkişi raporundan sonra artırılır. Artırılan kısım için de faiz başvuru tarihinden istenebilir.

Görevli hakkında ceza davası açıldı; tazminatı kimden isterim?

Kamu görevlisinin görev kusurundan doğan zarar için dava idare aleyhine açılır; idare sonradan görevliye rücu edebilir (Anayasa 129). Ceza davasının sonucunu beklemek zorunda değilsiniz, ama süre riskini önlemek için ön başvuruyu 1 yıl içinde yapmak en güvenli yoldur. Ceza davasında tazminat istenemez; bu yol ayrıdır. Konuyu ceza davasında tazminat nasıl istenir yazısında anlattım. Haksız tutuklama gibi özel tazminat yolları ise CMK’daki ayrı kurallara tabidir.

İlgili maddeler

İYUK 13, tam yargı davasının türünü, sürelerini ve dilekçe şartlarını düzenleyen maddelerle birlikte okunur.

• İYUK 2/1-b: Tam yargı davasını, idari eylem ve işlemlerden kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı dava olarak tanımlar.
• İYUK 12: İdari işlemden doğan zararda doğrudan tam yargı, iptal ile birlikte tam yargı ve önce iptal yollarını düzenler.
• İYUK 7: Ön başvurudan sonra işleyecek 60 günlük dava süresini düzenler.
• İYUK 9: Görevsiz adli yargıdan dönen davada 30 günlük süreyi ve ilk başvuru tarihinin korunmasını düzenler.
• İYUK 11: Var olan bir işleme karşı üst makama başvuruyu ve sürenin durmasını düzenler.
• İYUK 15 ve 16: Ön başvurusuz davada dilekçenin idareye gönderilmesini ve miktarın bir kez artırılmasını düzenler.

Danıştay Kararları

Danıştay 8. Daire, 28.05.2025 tarihli, 2022/6271 E., 2025/5171 K.

Büyükşehir belediyesinin yaptığı katlı kavşak 22.04.2016’da trafiğe açılmış, yanındaki dükkânın sahibi değer kaybı ve kira kaybı için 30.10.2019’da belediyeye başvurmuş, zımni ret üzerine dava açmıştı; ilk derece mahkemesi tazminata hükmetti, bölge idare mahkemesi istinafı reddetti. Danıştay, kavşağın trafiğe açıldıktan sonra kararlara muhatap olmayan üçüncü kişiler bakımından idari eylem niteliği kazandığını, başvurunun en geç 22.04.2017’ye kadar yapılması gerektiğini belirterek kararı süre yönünden bozdu.

… Bakılan davada zarara neden olduğu ileri sürülen katlı kavşak yapımı işi, temelinde idari karar, işlem ve proje bulunan bir idari tasarruf olmakla birlikte temelindeki işlemin icrası ve projenin uygulanması süreci tamamlanarak kavşağın trafiğe açılmasından sonra idari işlemlere tebligat ve ıttıla suretiyle muhatap olmamış üçüncü kişiler bakımından artık söz konusu idari işlemden bağımsız bir kimliğe bürünmekte ve fizik alemde etkiler doğuran ve ancak bir hak kullanımına bağlı olarak hukuki sonuç doğuran idari eylem niteliğine kavuşmaktadır. Bu durumda, katlı kavşak inşasından kaynaklanan zararın idari eylemden kaynaklı zarar kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açık olup katlı kavşağın trafiğe açıldığı 22/04/2016 tarihinden itibaren bir yıl içinde (en geç 22/04/2017 tarihinde) idareye başvuru yapılması gerekirken, süresinde başvurulmamasını haklı kılacak sebepler sunulmadan 30/10/2019 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 28/01/2020 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı sonucuna varılmıştır …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 24.03.2025 tarihli, 2022/5253 E., 2025/1822 K.

11.05.2013’teki Reyhanlı saldırısında kardeşlerini kaybeden davacılar, 11.05.2018’de manevi tazminat için idareye başvurmuş, dava bölge idare mahkemesince süre aşımından reddedilmişti. Danıştay, başvuru tarihinde ihmali iddia edilen görevliler hakkındaki ceza davasının henüz kesinleşmediğini, davacıların dava açmaya elverişli koşulları öğrenmiş sayılamayacağını, Anayasa Mahkemesinin aynı olaya ilişkin bireysel başvuru kararını da gözeterek davanın süresinde olduğunu belirtti ve kararı bozdu.

… Uyuşmazlıkta, davacıların manevi tazminat istemiyle idareye başvuru yaptıkları 11/05/2018 tarihinde, olayda ihmali bulunduğu iddia edilen kamu görevlileri hakkında … Asliye Ceza Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında yürütülen ceza davasının derdest olduğu ve anılan dosyada … Asliye Ceza Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın istinaf yoluna başvurulması üzerine … Bölge Adliye Mahkemesi … Ceza Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesinleştiği, bu haliyle idareye başvuru tarihinde davacıların dava açmaya elverişli yeterli hal ve şartları öğrendiğinden söz edilemeyeceği, 11/05/2013 tarihinde meydana gelen olayın ardından, 11/05/2018 tarihinde yapılan başvurunun reddi üzerine açılan davada süre aşımı bulunmadığı anlaşıldığından …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 27.11.2025 tarihli, 2025/5120 E., 2025/5629 K.

Askerlik sırasında tüberküloza yakalanarak terhis edilen davacı, önce vazife malullüğü için dava açıp kazanmış, bu karara karşı istinafın reddi 11.02.2024’te tebliğ edilmişti; tazminat için idareye ancak 27.05.2025’te başvurdu. Danıştay, idari eylemin bütün unsurlarıyla ve zararın tam olarak bu tebliğ tarihinde öğrenildiğini, 1 yıllık süre geçtikten sonra yapılan başvurunun dava süresini canlandırmayacağını belirterek davanın süre aşımından reddini onadı.

… vazife malullüğü hakkında verilen bu yargı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kesin olarak reddine ilişkin kararın davacı vekiline tebliğ edildiği tarih olan 11/02/2024 tarihinin, idari eylemin bütün unsurlarıyla öğrenildiği ve zararın tam olarak ortaya çıktığı tarih olarak dikkate alınması gerektiği, bu tarihten itibaren işlemeye başlayan bir yıllık süre içinde dava konusu tazminat istemine esas başvurunun yapılması gerekirken bu süre geçirildikten sonra 27/05/2025 tarihli dilekçeyle yapılan başvurunun dava açma süresini canlandırmayacağı anlaşıldığından …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 18.12.2025 tarihli, 2022/6422 E., 2025/679 K.

Cizre’de bir iş yerinde müşteri olarak bulunurken idareye ait zırhlı araçtan açılan ateşle yaralanan davacı tazminat davasını kısmen kazanmış, dava sırasında maddi tazminat istemini artırmıştı; faiz başlangıcı temyiz konusu oldu. Danıştay oy çokluğuyla, İYUK 13’teki ön başvurunun dava şartı olması nedeniyle faizin başvuru tarihinden işletildiğini, miktar artırımının yeni bir dava olmadığını ve artırılan kısım için de faizin idarenin temerrüde düştüğü başvuru tarihinden yürütülmesi gerektiğini belirterek kararı düzelterek onadı. Karşı oy faiz başlangıcına değil, hükmedilen manevi tazminatın yüksek olduğuna ilişkindir.

… anılan maddede, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvuruda bulunulmasının, dava ön şartı olarak öngörülmesi ve zararın idare tarafından en erken bu tarihte sulhen ödenebilecek olması nedeniyle yargı yerince hükmedilecek tazminat miktarına, ön karar için idareye yapılan başvuru tarihi, görevli olmayan adli yargıda dava açılması halinde adli yargıda dava açıldığı tarih itibarıyla yasal faiz uygulanması, Danıştay’ın içtihatlarıyla kabul edilmiştir …

… artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, yasal faizin başlangıcının bu miktar yönünden de, idarenin uyuşmazlığın esasında ihtilafa, bir başka anlatımla temerrüde düştüğü tarih olduğu; aksi bir durumun hakkaniyete aykırı olacağı sonucuna varılmaktadır …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 25.12.2025 tarihli, 2025/1047 E., 2025/6811 K.

Bölge idare mahkemesi davacılar lehine hükmettiği maddi ve manevi tazminata idareye başvuru tarihinden faiz işletmişti; ancak dava dilekçesinde faizin başlangıç tarihi istenmemişti. Danıştay, faizin başlangıcında başvuru tarihinin esas alındığını, dilekçede bu yönde istem yoksa dava tarihinin esas alınacağını belirterek hüküm fıkrasını faiz dava tarihinden işleyecek şekilde düzelterek onadı.

… İdari işlem ve eylemlerden dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davalarda, uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi olarak idareye başvuru tarihinin, dava dilekçesinde yasal faizin başlangıç tarihine ilişkin bir istemde bulunulmaması halinde ise dava tarihinin esas alınması Danıştay içtihatlarında genel kabul görmüş ve istikrar kazanmıştır …

↑ Metne dön