Hırsızlıkta Değer Azlığı İndirimi: TCK 145 ve Kararlar

Hırsızlıkta Değer Azlığı İndirimi Ne Zaman Uygulanır?

TCK 145, çalınan şeyin değeri cezayı haksız gösterecek kadar düşükse uygulanır ve mahkemeye iki seçenek verir: indirim ya da ceza vermekten vazgeçme. Kanunun metni şöyle:

TCK 145/1: (1) Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Metindeki “yapılabileceği” ve “vazgeçilebilir” kelimeleri önemli. Bu indirim otomatik değildir; mahkeme takdir kullanır ama takdirini gerekçesiyle göstermek zorundadır. Savunma bu hükmü ileri sürdüğü hâlde mahkeme hiç tartışmadan geçerse, kararın istinaf veya temyizde bozulması için güçlü bir sebep doğar.

İndirimin oranı da kanunda yazmaz. Yağmadaki değer azlığı hükmünde “üçte birden yarıya kadar” diye bir aralık varken hırsızlıkta böyle bir sınır yoktur; mahkeme somut dosyaya göre oranı kendisi belirler. Uygulamada en sık gördüğüm hata, sanığın ya da avukatının bu hükmü ilk duruşmada hiç anmamasıdır. Değer azlığı, ifade aşamasından itibaren dosyaya yazdırılması gereken bir savunmadır.

TCK 145 ile TCK 147 karıştırılmamalı. 147, ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için yapılan hırsızlıktır ve orada malın değeri önemli değildir; ölümcül bir hasta için pahalı bir ilacın çalınması bile bu kapsama girebilir. 145’te ise ölçüt yalnızca değerdir. Genel hırsızlık cezası tablosunu hırsızlık suçunun cezası yazısında bulabilirsiniz.

Kaç TL Az Sayılır? Yargıtay’ın Ölçütü

Değer azlığı için sabit bir TL sınırı yoktur; Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kanunun rakamsal bir sınır getirmediğini ve Yargıtay’dan yıllık değer ölçüsü beklenmemesi gerektiğini açıkça söylüyor. İnternette dolaşan “şu kadar liranın altı az sayılır” bilgileri bu yüzden güvenilir değildir.

Mahkemenin baktığı şeyler şunlardır:

• Suç tarihindeki değer: Malın bugünkü değil, suçun işlendiği günkü değeri esas alınır.
• Paranın satın alma gücü: Aynı rakam 2015’te ve 2026’da farklı anlam taşır; Genel Kurul her kararında “suç tarihinde paranın satın alma gücü ve ekonomik şartlar” ifadesini kullanıyor.
• Suçun işleniş şekli: Gece kapıyı zorlayıp girmek ile açıkta duran bir ürünü almak aynı değerlendirilmez.
• Mağdur üzerindeki etki: Değeri düşük ama mağdur için telafisi imkânsız bir şey çalınmışsa indirim reddedilebilir.

Ceza Genel Kurulu bu son ölçüte çarpıcı bir örnek veriyor: sınava girmesi için gereken belgesi çalınan bir kişinin belgesi parasal olarak değersizdir, ama mağdur telafisi imkânsız bir duruma düştüğü için hakkaniyet gereği madde uygulanmayabilir. Yani “değeri az” ile “zararı az” her zaman aynı şey değildir.

Somut rakamlara gelince, aşağıdaki değerler yalnızca o dosyalarda verilmiş kararlardır, genel bir eşik değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020 yılında gece bir işyerinden 70 TL çalınan dosyada değerin az olduğunu kabul edip indirim yapılması gerektiğine karar verdi. 2015 yılında 30 TL’nin alındığı bir yağma dosyasında da değerin az olduğunda tereddüt bulunmadığını belirtti.

Nitelikli Hırsızlıkta Değer Azlığı İndirimi Yapılır mı?

Evet, TCK 145 nitelikli hırsızlıkta (TCK 142) da uygulanır; madde “hırsızlık suçunun konusunu oluşturan mal” der ve basit ya da nitelikli diye ayırmaz. Ceza Genel Kurulu’nun yukarıdaki iki hırsızlık kararı da 142/2-h kapsamındaki nitelikli hırsızlık dosyalarıdır.

Gece işyeri dosyasında ceza, nitelikli hırsızlık ve gece artırımıyla 7 yıl 6 aya çıkmıştı. Genel Kurul, suçun gece saatlerinde ve bölme itilerek işyerine girilmesi suretiyle işlenmesi karşısında ceza vermekten vazgeçmeyi uygun bulmadı; ama 70 TL’lik değer karşısında indirimin yapılması gerektiğini söyledi. Bu, nitelikli hâlin değer azlığını tamamen ortadan kaldırmadığını, yalnızca “hiç ceza vermeme” seçeneğini zorlaştırdığını gösteriyor.

Cami musluğu dosyasında ise Genel Kurul, çalınan muslukların değerinin hiç araştırılmamasını eksik araştırma saydı ve hükmü bozdu. Mahkemenin “çok sayıda musluk vardı, değer azlığı uygulanmaz” demesi yeterli görülmedi; önce değer tespit edilecek, sonra karar verilecek. Nitelikli hırsızlığın bentlerini ayrıntılı olarak nitelikli hırsızlık cezası yazısında anlattım.

Ceza Vermekten Vazgeçilirse Ne Olur, Sicile İşler mi?

Mahkeme TCK 145 uyarınca ceza vermekten vazgeçerse “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verir; bu bir mahkûmiyet değildir ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 4. maddesine göre adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyetler kaydedilir. CMK 223/4, fiil suç olmaya devam ettiği hâlde faile ceza verilmeyen durumlarda bu kararın verileceğini düzenler ve sayılan hâller arasında “işlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı” da vardır.

Bu karar beraat değildir. Mahkeme suçun işlendiğini kabul eder, yalnızca ceza vermez. Bu yüzden mağdurun hukuk mahkemesinde tazminat isteme hakkı devam eder; ceza davasında tazminat istenmez. Suça konu malın sahibine iadesine de ayrıca karar verilir.

Ceza vermekten vazgeçme, indirimden daha dar uygulanır. Ceza Genel Kurulu’nun ifadesiyle değere dayalı ihlalin, ceza verilmemeyi hakkaniyete göre haklı gösterecek kadar alt düzeyde olması gerekir. Gece, kilit kırarak veya bir binaya girerek işlenen hırsızlıklarda bu seçeneğe uygulamada pek rastlanmıyor.

Değer Azlığı, Etkin Pişmanlık ve Takdiri İndirim Birlikte Nasıl Hesaplanır?

Değer azlığı indirimi, etkin pişmanlık (TCK 168) ve takdiri indirim (TCK 62) aynı dosyada birlikte uygulanabilir; kanunda bunları birbirine engel sayan bir hüküm yoktur. Sıralamayı TCK 61 belirler.

TCK 61/4’e göre suçun ağırlaştırıcı ve hafifletici nitelikli hâllerinde önce artırma, sonra indirme yapılır. Gece artırımı önce, değer azlığı indirimi sonra gelir. TCK 61/5’e göre de bunlardan sonra cezada indirim gerektiren şahsi sebepler (etkin pişmanlık bunlardandır) ve en sonda takdiri indirim uygulanır. Zararı giderdiyseniz indirim oranları ve zamanlaması için hırsızlıkta etkin pişmanlık yazısına bakın: kovuşturma başlamadan tam iade üçte ikiye kadar, iddianamenin kabulünden sonra hükümden önce iade yarıya kadar indirim sağlar.

İkinci örnek, değer azlığının tek başına her şeyi çözmediğini gösteriyor. İndirimlerin hepsi uygulansa bile sonuç 2 yılın üzerinde kalabilir ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile erteleme kapanır. Bu yüzden nitelikli hırsızlıkta zararı mümkünse kovuşturma başlamadan, yani iddianame kabul edilmeden önce gidermek, değer azlığından çok daha büyük fark yaratır. Diğer indirim imkânlarının toplu listesi ceza indirimi sebepleri yazısında.

Market ve AVM Hırsızlığında Değer Azlığı

Marketten veya AVM’den düşük değerli ürün alınan dosyalar, TCK 145’in en sık tartışıldığı dosyalardır; nitelikli bir hâl yoksa suç TCK 141’deki basit hırsızlıktır ve önce uzlaştırmaya gider. Basit hırsızlık CMK 253 listesinde yer alır; market ile uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava hiç açılmaz.

Uzlaşma olmazsa savcı dava açar ve değer azlığı mahkemede tartışılır. Bu dosyalarda kamera kaydı, kasa fişi ve ürün etiketi çoğu zaman elinizin altındadır; değeri ispatlamak kolaydır. Ürünlerin güvenlik görevlisince geri alınması ile sizin kendi isteğinizle iade etmeniz aynı şey değildir; TCK 168/1 etkin pişmanlık için failin “bizzat pişmanlık göstererek” zararı gidermesini arar. Kendi iadenizi bu yüzden belgeleyin.

Yine de değer azlığını “ucuz şey aldım, sorun olmaz” diye anlamayın. Aynı gün birden fazla mağazadan ürün almak, rafta etiketi sökmek ya da çantayı özel olarak hazırlamak işleniş şeklini ağırlaştırır ve mahkemenin ceza vermekten vazgeçmesini zorlaştırır. Market dosyasıyla karşı karşıyaysanız ilk adımlar için hırsızlıkla suçlandığınızda ne yapmalı yazısına bakabilirsiniz.

Yağma ve Zimmette Değer Azlığı Farklı mı?

Evet, yağmada değer azlığı indirimi TCK 150/2’de üçte birden yarıya kadar sabit bir aralıkla düzenlenir ve ceza vermekten vazgeçme seçeneği yoktur:

TCK 150/2: (2) Yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir.

Hırsızlıkta mahkeme oranı serbestçe belirleyip ceza vermekten de vazgeçebilirken yağmada indirim bu aralıkla sınırlıdır. Ceza Genel Kurulu, 30 TL’lik yağma dosyasında sanık ile mağdurun yaşlarının yakın olmasını, işleniş şeklini ve mağdur üzerinde ağır bir etki bulunmamasını birlikte değerlendirerek indirimin uygulanması gerektiğine karar verdi. Yağmanın cezası ve unsurları yağma suçu cezası yazısında.

Zimmette ise TCK 249 farklı bir dil kullanır: zimmet suçunun konusu olan malın değeri azsa ceza üçte birden yarıya kadar “indirilir”. Burada mahkemenin takdiri indirimi yapıp yapmama konusunda değil, yalnızca oran konusundadır.

Aile içinde, örneğin eşin veya çocuğun malı alınmışsa değer azlığından önce TCK 167’deki şahsi cezasızlık ya da indirim hâline bakılır; bu konu aile içinde hırsızlık yazısında.

Değerin Az Olduğunu Nasıl İspat Edersiniz?

Değerin azlığını ispatlamanın en güçlü yolu, suç tarihindeki değeri gösteren fatura, etiket, kasa kaydı veya bilirkişi raporudur. Ceza Genel Kurulu’nun musluk kararı, değer tespit edilmeden 145’in tartışılamayacağını açıkça ortaya koyuyor; değer dosyada yoksa bunu siz istemelisiniz.

1. İfadede değeri söyleyin: Neyi, ne kadarını aldığınızı ve bunun yaklaşık değerini ifade tutanağına yazdırın. Değeri abartan bir şikâyet dilekçesi varsa itiraz edin.
2. Belge toplayın: Ürünün etiket fiyatı, fatura, market kasa kaydı, ikinci el piyasa değeri gibi belgeleri dosyaya koyun.
3. Bilirkişi isteyin: Eşyanın değeri tartışmalıysa (kullanılmış telefon, hurda metal, tarım ürünü) mahkemeden suç tarihine göre değer tespiti isteyin.
4. İadeyi belgeleyin: Malı geri verdiyseniz veya bedelini ödediyseniz teslim tutanağı ya da dekont alın; bu hem etkin pişmanlık hem değer azlığı için kullanılır.
5. Kararı denetleyin: Mahkeme 145’i hiç tartışmadan mahkûmiyet verirse bunu istinaf dilekçesinde ayrı bir başlık olarak yazın. Örnek metin için hırsızlık savunma dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz.

Yaşanmış Olaydan

Bir inşaat sahasında çalışan yirmili yaşlarda bir işçi, gece vardiyasından sonra şantiyenin kilitli deposundan birkaç metre kablo ve iki el aleti almış, kamera kaydından tespit edilmişti. Savcılık suçu gece vakti ve bina içinde muhafaza altındaki eşya hakkında nitelikli hırsızlık olarak nitelendirdi. İfadesinde ne aldığını kabul etmiş ama değer konusunda hiçbir şey söylememişti; şikâyet dilekçesinde ise eşyaların değeri yüksek gösterilmişti.

Dosyayı aldığımda ilk iş eşyaların suç tarihindeki değerinin bilirkişiye tespit ettirilmesini istedim. Bilirkişi kullanılmış kablo ve aletlere şikâyet dilekçesindekinin çok altında bir değer biçti. Müvekkilim, ifadeye çağrılmadan önce eşyaları kendisi getirip şantiye şefine teslim etmişti; teslim tutanağını ve işverenin zararının kalmadığına dair beyanını dosyaya koyduk.

Mahkeme, gece ve kilitli depo nedeniyle ceza vermekten vazgeçmedi, ama değer azlığı ve etkin pişmanlık indirimlerini birlikte uyguladı. Sonuç ceza 2 yılın altına indi ve hükmün açıklanması geri bırakıldı. Değer konusu ifadede hiç konuşulmasaydı, aynı dosyada sonuç ceza cezaevi kapısını açacak düzeyde kalabilirdi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 05.04.2023 tarihli, 2022/588 E., 2023/201 K.

Sanık gece saat 02.00 sıralarında bir işyerinin bölmesini iterek içeri girmiş, sadaka kutusu ve çekmecedeki toplam 70 TL’yi almış, nitelikli hırsızlık ve gece artırımıyla 7 yıl 6 ay hapis cezası almıştı. Yargıtay 2. Ceza Dairesi değer azlığı nedeniyle bozmuş, yerel mahkeme direnmişti. Ceza Genel Kurulu, kanunun değer azlığı için rakamsal bir sınır koymadığını, işleniş şekli nedeniyle ceza vermekten vazgeçilemeyeceğini, ancak suç tarihindeki satın alma gücüne göre 70 TL’nin az olduğunu ve TCK 145 uyarınca indirim yapılması gerektiğini belirterek direnme hükmünü oy çokluğuyla bozdu.

… Değer azlığı ile kanun koyucu tarafından neyin kastedildiği, tereddütleri önleyecek biçimde açıklığa kavuşturulmamış, rakamsal bir sınırlandırma getirilmemiş fakat hâkime, yargılama konusu maddi olayla ilgili olarak takdir ve değerlendirme yetkisi tanınmıştır. …

… suç tarihinde paranın satın alma gücü ve ekonomik şartlar gözetildiğinde, hırsızlık suçunun konusunu oluşturan 70 TL’nin değer bakımından az olması ile hak ve nasafet kuralları dikkate alındığında, sanığın cezasından TCK’nın 145. maddesi uyarınca belirlenecek oranda indirim yapılması gerektiği kabul edilmelidir. …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.10.2023 tarihli, 2022/590 E., 2023/548 K.

Sanık bir caminin eklentisi olan tuvaletten dört musluk başlığını çalmış, yerel mahkeme 142/1-a uyarınca mahkûmiyet vermiş ve çok sayıda musluk olduğunu söyleyerek değer azlığını uygulamamıştı. Ceza Genel Kurulu iki ayrı bozma sebebi gösterdi: eylemin daha ağır cezalı 142/2-h kapsamında olduğu gözetilmeden eksik ceza verilmesi ve muslukların değeri hiç araştırılmadan TCK 145’in uygulanmaması. Genel Kurul, işleniş şekli nedeniyle ceza vermekten vazgeçilemeyeceğini, ancak değer araştırılıp suç tarihindeki ekonomik şartlara göre indirimin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

… suça konu muslukların değerlerinin araştırılması, elde edilecek sonuca göre suç tarihinde paranın satın alma gücü ve ekonomik şartlar da gözetilerek sanık hakkında kurulan hükümde TCK’nın 145. maddesinin uygulanma koşullarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi gerekirken eksik araştırmaya dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesinde isabet bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.12.2023 tarihli, 2023/454 E., 2023/680 K.

Sanık 2015 yılında eli belinde bıçak varmış izlenimi vererek mağdurdan 25 TL almış, ardından ceplerini arayıp kalan 5 TL’yi de almıştı. Yerel mahkeme yağmadan mahkûmiyet verip değer azlığı indirimini uygulamamış, 6. Ceza Dairesinin bozmasına direnmişti. Ceza Genel Kurulu, 30 TL’nin az olduğunda tereddüt olmadığını, sanık ile mağdurun yaşlarının yakınlığı, işleniş şekli ve mağdur üzerinde ağır bir etki bulunmaması karşısında TCK 150/2’nin uygulanması gerektiğini belirterek hükmü oy çokluğuyla bozdu.

… suça konu paranın değerinin az olduğu hususunda tereddüt bulunmayıp sanık ile mağdurun yaşlarının yakın olması, eylemin işleniş şekli ve söz konusu eylemin mağdur üzerinde ağır bir etki yarattığına dair dosyaya yansıyan herhangi bir bulguya rastlanmaması karşısında, sanık hakkında TCK’nın 150. maddesinin 2. fıkrasının uygulanma koşullarının gerçekleştiği kabul edilmelidir. …

↑ Metne dön