Aile İçinde Hırsızlık ve Dolandırıcılık Cezası Var mı?

Aile İçinde Hırsızlık ve Dolandırıcılık Cezası Var mı? Akrabalığa Göre Tablo

Sonuç, fail ile mağdur arasındaki akrabalığa göre üçe ayrılır: ceza verilmez, ceza şikâyete bağlanıp yarıya iner ya da normal ceza uygulanır. Kanun bu ayrımı çok net yapmıştır ve listede adı geçmeyen akraba için koruma yoktur.

Kanunun birinci fıkrası, ceza verilmeyecek akrabaları tek tek sayar:

TCK 167/1: (1) Yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların;

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

• a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
• b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
• c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin, Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

Kayın hısımı, eşinizin kan hısımlarıdır: kayınpeder, kayınvalide ve eşinizin önceki evliliğinden olan çocuğu bu gruptadır. Aynı ilişki ters yönde de geçerlidir; gelin ve damat, eşinin anne babası bakımından aynı korumadan yararlanır. Üvey anne veya üvey baba ile üvey çocuk arasındaki ilişki de bu derecede kayın hısımlığıdır.

Hangi Suçlarda Akrabalık Cezayı Kaldırır?

TCK 167, kanunun malvarlığına karşı suçlar bölümündeki bütün suçlara uygulanır; tek istisna yağma ve nitelikli yağmadır. Yani basit ve nitelikli hırsızlık, basit ve nitelikli dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, bedelsiz senedi kullanma ve hakkı olmayan yere tecavüz bu kapsamdadır.

Bunun pratik anlamı büyüktür. Annesinin internet bankacılığına girip parayı kendi hesabına aktaran çocuğun fiili bilişim yoluyla nitelikli hırsızlık sayılsa bile, mağdur anne olduğu için ceza verilmez. Aynı şekilde babasını kandırıp evini düşük bedelle üzerine yaptıran oğul için nitelikli dolandırıcılık gündeme gelse de sonuç değişmez. Akraba olmayan biri aynı fiil için ağır hapis cezasıyla karşılaşırdı; hırsızlığın normal cezası ayrı yazıda.

Zorla alınırsa: yağma istisnası

Para veya mal cebirle ya da hayata, vücuda yönelik tehditle alınırsa suç yağmadır ve akrabalık cezayı kaldırmaz. Yağmanın temel cezası 6 yıldan 10 yıla kadar hapistir (TCK 148/1) ve dava ağır ceza mahkemesinde görülür. Anne babasını döverek ya da bıçak göstererek para alan bir genç için TCK 167 hiçbir koruma sağlamaz; ayrıntılar yağma suçu yazısında.

Annemin kartını kullandım, suç mu?

Banka kartı veya kredi kartını kötüye kullanmak bilişim suçları arasında yer alır, ama kanun burada da aynı korumayı ayrıca öngörmüştür. Annenizin, babanızın, eşinizin veya aynı evde yaşadığınız kardeşinizin kartını izinsiz kullanmanız hâlinde ceza verilmez:

TCK 245/4: (4) Birinci fıkrada yer alan suçun;

• a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
• b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlâtlığın,
• c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin, zararına olarak işlenmesi hâlinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

Bu koruma yalnız gerçek kartın izinsiz kullanılmasıyla ilgilidir. Kart bilgileriyle sahte kart üretmek veya sahte kart kullanmak bu kapsamda değildir.

Babamın imzasını attım: sahtecilik kapsam dışı

Akrabalık koruması belgede sahteciliğe uygulanmaz. Babasının yerine senet, çek veya sözleşme imzalayan ya da annesinin imzasını taklit ederek bankadan kredi çeken kişi, malvarlığı suçundan kurtulsa bile özel belgede sahtecilik ya da resmi belgede sahtecilikten yargılanabilir. Dosyalarda en sık gördüğüm yanılgı budur: “aile içinde ceza yok” düşüncesiyle sahte imza atılır, ceza oradan gelir.

Babamın şirketinden para aldım, akrabalık sayılır mı?

Uygulamada sayılmaz, çünkü zarar gören şirkettir ve şirket babanızdan ayrı bir tüzel kişidir. Aile şirketinin kasasından veya hesabından alınan parada TCK 167 kural olarak uygulanmaz; fiil olaya göre güveni kötüye kullanma, hırsızlık veya dolandırıcılık olarak normal cezayla yargılanır.

Ceza Verilmiyorsa Dosya Nasıl Kapanır?

Soruşturmada savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK 171/1); dava açılmışsa mahkeme “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verir (CMK 223/4-b). Fiil suç olmaya devam eder, yalnız akraba faile ceza verilmez.

Akrabanın şikâyetçi olması bu sonucu değiştirmez. TCK 167/1’deki hâllerde şikâyet edilse de edilmese de ceza çıkmaz; savcılık yine olayı araştırır, çünkü önce akrabalığın ve fiilin ne olduğunun tespiti gerekir. Örneğin annesinin altınlarını alan gencin bunları zorla mı yoksa gizlice mi aldığı, suçun yağma mı hırsızlık mı olduğunu belirler. Bu yüzden akraba hakkında da ifade alınır ve dosya bir süre açık kalabilir.

Verilen karar mahkûmiyet olmadığı için adli sicil kaydına işlenmez. Ceza verilmesine yer olmadığı kararının sonuçlarını ayrı yazıda anlattım. Mağdur akraba, savcının kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK 173/1); ama itiraz akrabalık ilişkisini değiştiremez, yalnız fiilin yanlış nitelendirildiğini ileri sürebilir.

Uzak Akrabada Ceza Yarıya İner: Şikâyet Şartı

Uzak akrabaya karşı işlenen malvarlığı suçunda ceza kalkmaz; soruşturma şikâyete bağlanır ve ceza yarı oranında indirilir. Bu grupta ayrılık kararı verilmiş eş, ayrı evde yaşayan kardeş ve aynı evde yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ya da ikinci derece kayın hısımı vardır:

TCK 167/2: (2) Bu suçların, haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına olarak işlenmesi halinde; ilgili akraba hakkında şikayet üzerine verilecek ceza, yarısı oranında indirilir.

İkinci derece kayın hısımı, eşinizin kardeşi ile kardeşinizin eşidir: görümce, baldız, kayınbirader, yenge ve enişte bu gruptadır. Kanundaki “aynı konutta beraber yaşamakta olan” şartı, uygulamada amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve kayın hısımlarının hepsi için aranır. Ayrı evde oturan amcanın veya yengenin malını alan kişi indirimden yararlanamaz ve normal ceza alır.

Şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme

Bu hâllerde mağdur akraba, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet etmezse soruşturma yapılamaz (TCK 73/1). Şikâyetten vazgeçme kural olarak davayı düşürür (TCK 73/4); ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse dava sürer (TCK 73/6). Şikâyetten vazgeçmenin nasıl yapılacağını ayrı yazıda anlattım. Suç şikâyete bağlı hâle geldiği için uzlaştırma yolu da açılır (CMK 253/1-a); para iade edilir ve taraflar anlaşırsa dosya kapanır.

Fail zararı geri verir veya tazmin ederse etkin pişmanlık indirimi de ayrıca gündeme gelir. Hırsızlık ve dolandırıcılıkta etkin pişmanlık oranlarını ayrı yazıda bulabilirsiniz.

Boşanma Davası Sürerken Eşin Parası veya Altını Alınırsa

Boşanma davası açılmış olsa bile, karar kesinleşene ve eşler hakkında ayrılık kararı verilene kadar eşler evli sayılır ve ceza verilmez (TCK 167/1-a). Dava sürerken eşinin hesabından para çeken, ortak evdeki altınları alan veya eşinin arabasını satan kişi bakımından sonuç budur.

Kanundaki “ayrılık kararı”, hâkimin evliliği bitirmeden eşlerin bir süre ayrı yaşamasına hükmettiği karardır (TMK 170). Boşanma davası sırasında verilen tedbir nafakası, ayrı yaşama hakkı (TMK 197) veya koruma kararı ayrılık kararı değildir. Ayrılık kararı varsa eşin malına karşı suç şikâyete bağlıdır ve ceza yarıya iner.

Boşandıktan sonra eski eşin malı alınırsa

Boşanma kesinleştikten sonra eski eş artık “eş” değildir ve TCK 167 uygulanmaz; eski eşin malını alan kişi herkes gibi yargılanır. Kayın hısımlığı ise boşanmayla sona ermez (TMK 18); eski kayınpeder veya eski gelin bakımından korumanın sürüp sürmediği somut dosyada tartışılır.

Boşanma sürecinde eşler arasında şiddet veya tehdit varsa, mal meselesinden bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun’a göre koruma kararı istenebilir. Ziynet eşyası ve ortak mallar ise ceza dosyasında değil, aile mahkemesinde mal rejimi ve ziynet alacağı davasıyla çözülür.

Olaya Karışan Arkadaş veya Sevgili de Kurtulur mu?

Hayır, akrabalık koruması yalnız akraba faile uygulanır; olaya katılan arkadaş, sevgili veya yardım eden yabancı normal cezayı alır (TCK 40/1). Kanun, her iştirakçinin diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler dikkate alınmadan kendi fiiline göre cezalandırılacağını açıkça söyler.

Uygulamada en sık gördüğüm senaryo şudur: genç, evdeki altını veya parayı alır, arkadaşı satmasına ya da bozdurmasına yardım eder. Genç için ceza verilmez, ama arkadaş hırsızlığa iştirak veya suç eşyasını kabul etmekten yargılanır. Arkadaşı azmettiren ya da yalnız aracılık eden kişi de aynı durumdadır; akrabalık onu korumaz.

Nişanlı veya birlikte yaşanan sevgili de kanundaki listede yoktur. Evli olmayan bir partnerin malını alan kişiye normal ceza verilir; aynı evi paylaşmak sonucu değiştirmez.

Ceza Yoksa Para ve Mal Nasıl Geri Alınır?

Ceza verilmemesi borcu ortadan kaldırmaz; alınan para veya malın iadesini ya da bedelini hukuk mahkemesinde dava açarak veya icra takibiyle isteyebilirsiniz. Ceza davasında tazminata hükmedilmez; bu yüzden asıl yol ayrı bir hukuk davasıdır. Ceza dosyasından sonra tazminat yolunu ayrıca anlattım.

Vekâletle annemin malını sattı: güveni kötüye kullanma

Anne veya babadan alınan genel vekâletnameyle malı kendi üzerine ya da bir yakınına devretmek güveni kötüye kullanma oluşturabilir. Mağdur anne veya baba olduğu sürece TCK 167/1 nedeniyle ceza verilmez; devrin iptali ve tapunun geri alınması için hukuk davası açılır. Güveni kötüye kullanma suçunun akrabalık dışındaki hâllerini ayrı yazıda ele aldım.

Babam öldükten sonra hesabından para çekildi

Ölümden sonra para mirasçılara geçer, bu yüzden mağdur artık ölen baba değil, diğer mirasçılardır. Parayı çeken kardeş, aynı evde yaşamadığı kardeşlerinin zararına hareket ettiyse soruşturma şikâyete bağlıdır ve ceza yarıya iner (TCK 167/2). Aynı evde yaşayan kardeşe karşı ise ceza verilmez. Mirasçılar ayrıca miras payı oranında paranın iadesini hukuk davasıyla ister.

Yaşanmış Olaydan

Bir baba, 19 yaşındaki oğlunun evdeki çeyrek altınları alıp bir arkadaşıyla birlikte kuyumcuya sattığını öğrenince öfkeyle karakola gidip şikâyetçi olmuştu. Birkaç gün sonra pişman olup bana geldi; oğlunun hapse girmesinden korkuyordu. Ben de oğlun müdafiliğini üstlendim.

Dosyada iki ayrı kişi vardı. Oğul için TCK 167/1-b açıktı: mağdur babasıydı, altınlar gizlice alınmıştı ve cebir yoktu. Savcılığa bunu gösteren bir dilekçe verdik; savcı oğul hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Altınları evden almaya katılmayıp yalnız kuyumcuda satan arkadaş ise suç eşyasını satmaktan (TCK 165) şüpheliydi ve babanın şikâyetten vazgeçmesi onun dosyasını kapatmadı, çünkü bu suç şikâyete bağlı değildir. Suç uzlaştırma listesinde olduğu için dosya uzlaştırmaya gitti.

Uzlaştırmada arkadaş, satıştan payına düşen parayı babaya ödedi ve dosya kapandı. Kalan altınların bedelini oğul, ailesiyle anlaşarak taksitle ödemeyi üstlendi. Ders şu: aile içinde ceza çıkmaması, işin içindeki yabancıyı ve paranın iadesini otomatik olarak çözmez.