Denetimli Serbestlikte Yurt Dışına Çıkış: İzin ve Riskler

Denetimli Serbestlikte Yurt Dışına Çıkış Türüne Göre Nasıl Değişir?

Yurt dışına çıkıp çıkamayacağınız, hakkınızdaki kararın türüne bağlıdır: hükümlü olarak cezanızı dışarıda çekiyorsanız izin gerekir, HAGB veya ertelemede yükümlülük yoksa gerekmez. “Denetimli serbestlik” adı birbirinden çok farklı kararlarda kullanılıyor; müdürlük de hepsini aynı binada takip ediyor. Karışıklığın kaynağı bu.

Tablodaki ilk iki satır, cezası hâlâ infaz edilen hükümlüyü anlatır; geri kalanlarda henüz infaz edilen bir hapis cezası yoktur. Adli kontrol ise bir ceza değil, yargılama sürerken konan bir koruma tedbiridir; ayrıntısını adli kontrolde yurt dışı izni yazısında anlattım.

105/A ile Cezaevinden Çıkan Hükümlü Yurt Dışına Gidebilir mi?

Evet, ama yalnız müdürlükten izin alarak ve kısa süreliğine gidebilir. 5275 sayılı Kanun’da yurt dışına çıkışı ayrıca yasaklayan bir madde yoktur; sınırı Yönetmelik’in 43/5 maddesi çizer. Bu hükme göre yükümlü, hakkındaki yükümlülükleri etkisiz kılacak ya da aksatacak şekilde müdürlüğün yetki sınırları dışına izinsiz çıkamaz.

Pratikte her 105/A hükümlüsünün yükümlülüğü yurt dışında yerine getirilemeyecek türdendir. Yönetmelik’in 80/2 maddesi, cezası denetimli serbestlik uygulanarak infaz edilen her hükümlüye kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma yükümlülüğü verilmesini emreder; imza ve programlara katılma da buna eklenir. Yaşlılık, ağır hastalık ya da küçük çocuk gibi nedenlerle kamuya yararlı iş verilmeyen hükümlülerde bile imza ve görüşme takvimi işler. Bu yüzden “yükümlülüğümü aksatmıyorum” savunması, birkaç günlük kısa bir yolculuk dışında pek tutmaz.

Kanun, 105/A’daki yükümlülükleri sayarken hükümlünün bir konut veya bölgede denetim altında bulundurulabileceğini ve belirlenen yerlere gitmekten yasaklanabileceğini söyler:

INFAZ 105/A/5: (5) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezasının infazına karar verilen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar;

• a) Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
• b) Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
• c) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi,
• d) Belirlenen programlara katılması, yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına, denetimli serbestlik müdürlüğünce karar verilir. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak yükümlülükleri değiştirilebilir. Türk Ceza Kanununun 191 inci maddesinde yer alan kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bu infaz usulünün şartlarını ve ne zaman başladığını denetimli serbestlik nedir yazısında ayrıntılı anlattım. Burada bilmeniz gereken, denetimli serbestlikteki kişinin tahliye olmuş değil, cezasını cezaevi dışında çeken bir hükümlü olduğudur.

Pasaport kontrolünde sorun çıkar mı?

Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi, yurt dışına çıkması mahkemelerce yasaklananlara pasaport verilmeyeceğini ve çıkışlarının engelleneceğini söyler. Hükümlüler hakkında da sınır kapısına bildirilen kayıtlar bulunabilir. Elinizdeki izin belgesi bu yüzden önemlidir; çıkıştan önce e-Devlet’ten pasaport ve tahdit durumunuza bakın, bir şerh görürseniz izin belgesini ve müdürlüğün yazısını yanınızda taşıyın. Pasaportu kapatan kararların tamamını pasaport almaya engel suçlar yazısında topladım.

Denetimli Serbestlik Müdürlüğünden İzin Nasıl Alınır?

İzin, bağlı olduğunuz denetimli serbestlik müdürlüğüne verilecek yazılı ve gerekçeli bir dilekçeyle istenir; vaka sorumlusunun görüşü alınır, kararı müdür verir. Yönetmelik izni “haklı bir mazerete” bağlar ve izin kullanan yükümlüye izin belgesi verilmesini öngörür (m.43/6).

1. Gidiş sebebini yazın: cenaze, ağır hastalık, ameliyat, düğün ya da zorunlu bir iş toplantısı gibi.
2. Belgeyi ekleyin: ölüm belgesi, hastane raporu, davetiye, işveren yazısı; yabancı dildeyse tercümesi.
3. Tarihleri netleştirin: gidiş ve dönüş biletinin rezervasyonu, kalacağınız adres ve size ulaşılacak telefon.
4. İzin dönemine denk gelen imza, kamuya yararlı iş ve program günlerini yazıp bunların nasıl telafi edileceğini sorun.
5. Kararı bekleyin; izin belgesini almadan yola çıkmayın.
6. Döndüğünüz gün müdürlüğe başvurup dönüşü kayda geçirtin.

Süreler kesindir: müdür bir defada en çok beş günlük izin verir ve denetim boyunca toplam izin on beş günü aşamaz. Eşinizin ya da ikinci dereceye kadar kan veya kayın hısımlarınızdan birinin ölümü veya ağır hastalığı için kullanılan izin bu on beş güne sayılmaz. İzinde geçen günler cezanızdan düşülür, yani izin infazı durdurmaz.

İzin reddedilirse ne yapılır?

Müdürlüğün işlemine karşı öğrendiğiniz tarihten itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır (4675 sayılı Kanun m.5, Yönetmelik m.48). İnfaz hâkiminin kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde, yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilir (4675 m.6). Dilekçenin nasıl yazılacağını infaz hâkimliğine şikâyet yazısında anlattım. Cenaze gibi acil durumlarda bu yol yetişmeyebilir; dilekçeyi ilk gün verip müdürle yüz yüze görüşmek çoğu zaman daha hızlı sonuç verir.

Yurt Dışında Yaşıyor ya da Çalışıyorsanız Ne Olur?

Denetimli serbestlik, Türkiye’de bulunan ve müdürlüğün takvimine uyabilecek hükümlü için tasarlanmıştır; yurt dışında yaşamak, kural olarak bu infaz usulüyle bağdaşmaz. 105/A, hükümlünün talebiyle uygulanır; talepte bulunmadan önce yükümlülükleri ve iş durumunuzu birlikte düşünün.

Türkiye içinde adres değiştiriyorsanız yol bellidir: yeni adresinizi önceden ve gerekçesiyle yazılı bildirirsiniz, komisyon dosyanızı yeni yerdeki müdürlüğe gönderebilir, siz de nakil kararının tebliğinden itibaren beş gün içinde oraya başvurursunuz (Yönetmelik m.43/1-4). İnfazdan kaçmak ya da yükümlülüğü etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı anlaşılan nakil talepleri reddedilir. Yurt dışına taşınmak için ise Yönetmelik’te bir nakil yolu yoktur.

Yükümlülüklerin değiştirilmesine komisyon karar verir (Yönetmelik m.45/2). Yurt dışındaki işiniz yüzünden imza veya çalışma takviminin değiştirilmesini istiyorsanız iş sözleşmesini, ikamet kaydını ve giriş çıkış dökümünüzü dosyaya koyun; ama bu talebin kabul edileceğine güvenip ülkeden çıkmayın. Kabul edilmezse kalan cezanızı açık cezaevinde çekme ihtimali gündeme gelir.

Yabancı uyruklu hükümlü ülkesine gidebilir mi?

İçişleri Bakanlığı ülkede kalmasında sakınca bildirmişse evet, hatta bu bir yükümlülüğe dönüşür: Yönetmelik’in 86/2 maddesine göre bu hükümlüye koşullu salıverilme tarihine kadar ülke sınırları içine girmeme yükümlülüğü verilir ve sınır dışı işlemleri için kolluğa teslim edilir. Sınır dışı sürecini ceza alan yabancı sınır dışı edilir mi yazısında anlattım.

İzinsiz Yurt Dışına Çıkarsam veya Dönmezsem Ne Olur?

İzinsiz çıkış yükümlülük ihlalidir; bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal ısrar sayılır ve infaz hâkimi kalan cezanın açık ceza infaz kurumunda çekilmesine karar verir (5275 m.105/A/6, Yönetmelik m.44/3). Süreç uyarıyla başlar: her ihlal tutanağa geçer, komisyon yazılı uyarı yapar ve uyarı adresinize tebliğ edilir.

İkinci uyarıdan sonra bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edilirse dosyanın kapatılması süreci başlar ve dosya infaz hâkimliğine gider. Hâkim karar verene kadar denetimli serbestlik devam eder (Yönetmelik m.87/1). Açık cezaevine iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmazsanız, hakkınızda hükümlünün kaçması suçu uygulanır (5275 m.105/A/8):

TCK 292/1: (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Kaçtıktan sonra kendiliğinden teslim olan hükümlünün cezası, kaçma süresine göre altıda beşinden altıda birine kadar indirilir; kaçma altı ayı geçmişse indirim yapılmaz (TCK 293). Yurt dışında kalmaya devam ederseniz yakalama kararı ve uluslararası arama gündeme gelir; bunun nasıl işlediğini kırmızı bülten ve suçluların iadesi yazısında anlattım. Açık cezaevine dönüşün ardından kapalıya geçiş riskini de açık cezaevinden kapalıya iade yazısında bulabilirsiniz.

Yurt dışındayken tebligat geldiyse ihlal sayılır mı?

Mazeretiniz incelenmeden sayılmamalıdır. Hükümlü yurt dışındayken eski adresine yapılan tebligatla açık cezaevine iade edildiğinde, Yargıtay tebligatın usule uygunluğunun, SMS bildirimi yapılıp yapılmadığının ve mazeretin araştırılmasını istedi. Uyuşturucu tedbirinde de yurt dışında olduğu için tedbire başlayamadığını söyleyen sanığın giriş çıkış kayıtlarının araştırılması gerektiğini kabul etti.

Bu savunma her zaman işe yaramaz. Kayıtlar tebligat tarihinde Türkiye’de olduğunuzu gösteriyorsa, Yargıtay usule uygun tebligata rağmen gelmeyen kişinin mahkûmiyetini onadı. Giriş çıkış dökümünüzü e-Devlet’ten alıp itiraz dilekçesine ekleyin; tarihleri tutmayan bir “yurt dışındaydım” savunması dosyayı zayıflatır.

HAGB, Erteleme ve Uyuşturucu Tedbirinde Yurt Dışına Çıkış

HAGB ve ertelemede yükümlülük konmadıysa yurt dışına çıkabilirsiniz; bu kararlar hapis cezasının infazı değildir ve kanun yalnız denetim süresinde kasıtlı suç işlememenizi şart koşar. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi 5 yıldır; mahkeme bu sürenin en çok bir yılı için eğitim, çalışma ya da belli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler koyabilir (CMK 231/8).

Hapis cezasının ertelenmesinde denetim süresi 1 yıldan az, 3 yıldan fazla olamaz ve mahkûm olunan cezadan kısa tutulamaz (TCK 51/3). Mahkeme eğitim programına devam ya da gözetim altında çalışma gibi yükümlülükler koyabilir (TCK 51/4). Kararınızda böyle bir yükümlülük yoksa müdürlükte bir takip de yoktur. Varsa yükümlülük süresince yukarıdaki izin kuralı uygulanır; yükümlülüğe uymamak HAGB’nin açıklanmasına ya da ertelenen cezanın infazına yol açabilir. Sonuçlarını HAGB denetim süresi ihlali yazısında anlattım.

Uyuşturucu kullanma dosyasında yurt dışı

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma şüphesinde savcı beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler ve bu sürede en az bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır (TCK 191/2-3). Savcı yılda en az iki kez test için sevk eder. Yurt dışında olduğunuz için çağrıya veya teste gitmemeniz, “yükümlülüklere uymamakta ısrar” olarak değerlendirilip kamu davası açılmasına yol açabilir (TCK 191/4-a). Bu dosyada uzun bir yurt dışı planınız varsa müdürlüğe önceden yazılı bildirim yapın ve test tarihlerini dönüşünüze göre ayarlatmaya çalışın.

Koşullu Salıverildikten Sonra Yurt Dışına Çıkabilir miyim?

İnfaz hâkimi denetim süresi için yükümlülük koymadıysa kanunda yurt dışına çıkışınızı yasaklayan bir hüküm yoktur. Koşullu salıverilmede denetim süresi, cezaevinde geçirilmesi gereken süre kadardır ve hak ederek tahliye tarihini geçemez (5275 m.107/6).

İnfaz hâkimi bu sürede, iki yılı geçmemek üzere, belirli bir bölgede denetim altında bulunma, belirli yerlere gitmeme veya programlara katılma yükümlülükleri koyabilir (m.107/9). Yükümlülük konduysa o süre içinde yine müdürlük izni gerekir. Denetim süresinde kasıtlı bir suç işlemek ya da uyarıya rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar etmek, koşullu salıverilmenin geri alınmasına yol açar (m.107/12).

Adli Kontroldeki Yurt Dışı Yasağı ile Farkı Nedir?

Adli kontroldeki yurt dışı yasağını hâkim koyar ve izni de yalnız hâkim verir; denetimli serbestlik müdürü bu yasaktan izin veremez. Yasak, henüz hüküm giymemiş şüpheli veya sanık için CMK 109/3-a’da düzenlenen bir tedbirdir.

Yönetmelik bu ayrımı açıkça yapar: adli kontrol altındaki şüpheli veya sanıkların izin ya da nakil talepleri, değerlendirilmek üzere ilgili yargı merciine gönderilmek için Cumhuriyet başsavcılığına iletilir (m.43/7). Yasağı ihlal etmek ise hükmedilebilecek cezanın süresine bakılmaksızın tutuklama sebebi olabilir (CMK 112/1). Yasak tamamen kalksın istiyorsanız yolu yurt dışı çıkış yasağı nasıl kaldırılır yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkilim, kasten yaralamadan aldığı cezanın son kısmını 105/A uyarınca denetimli serbestlikle çekiyordu. Haftada bir imza veriyor, belediyede kamuya yararlı işte çalışıyordu. Yurt dışındaki bir şirketten iki haftalık bir iş teklifi alınca “imzayı dönünce telafi ederim” diye düşünüp müdürlüğe haber vermeden gitti. Kaçırdığı iki imza ve çalışma günü tutanağa geçti, adresine iki uyarı yazısı bırakıldı.

Döndüğünde bana geldi. Aynı gün müdürlüğe giderek dönüşünü kayda geçirttik, giriş çıkış dökümünü ve iş yazısını dosyaya koyduk; üçüncü bir ihlale yol açmaması için takvimi vaka sorumlusuyla yeniden belirledik. İki uyarı kaldırılmadı, ama üçüncü ihlal olmadığı için dosya kapatılmadı ve açık cezaevine iade talebi gündeme gelmedi.

Müvekkil koşullu salıverilme tarihini denetimli serbestlikte tamamladı. Aynı yolculuğu bir hafta daha uzatsaydı üçüncü ihlal neredeyse kesindi. Önceden yazılı izin isteseydi, beş günlük bir izinle işin en önemli kısmını yasal yoldan yapabilirdi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 10.10.2025 tarihli, 2025/475 E., 2025/6951 K.

Cezasının koşullu salıverilme tarihine kadarki kısmı denetimli serbestlikle infaz edilecek hükümlü, müdürlüğe süresinde başvurmadığı gerekçesiyle açık cezaevine iade edilmişti. Hükümlü, tebligat eski adresine yapıldığında yurt dışında olduğunu ve haberi olmadığını ileri sürdü. Daire, tebligatın usule uygunluğu, adres bildirimi ve SMS gönderimi araştırılmadan, mazeret değerlendirilmeden verilen itiraz ret kararını kanun yararına bozdu. Karar, yurt dışındayken yapılan bir tebligata dayanan iadeye itirazda mazeretin mutlaka incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

… hükümlü itiraz dilekçesinde tebligatın eski adresine çıkartıldığını, kendisinin 14.09.2023 tarihinde yurt dışına gittiğini ve 24.10.2023 tarihinde yurda giriş yaptığını, tebligattan haberinin olmadığını ileri sürmesi karşısında, tebligatın usule uygun şekilde yapılıp yapılmadığı …

… mazeretinin geçerli ve kabul edilebilir nitelikte olup olmadığı değerlendirilmeksizin eksik inceleme ve değerlendirme sonucu verilen karara …

↑ Metne dön

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 08.11.2022 tarihli, 2020/11383 E., 2022/11392 K.

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma dosyasında tedavi ve denetimli serbestlik tedbirine uymadığı kabul edilen sanık hakkında mahkûmiyet kurulmuştu; sanık, yurt dışında olduğu için tedbire başlayamadığını savunuyordu. Daire, sanığın yurt dışı giriş çıkış kayıtları araştırılmadan hüküm kurulmasını eksik araştırma saydı; ikinci uyarılı davetiye eksikliği gibi başka sebeplerle birlikte hükmü bozdu. Karar, yurt dışında bulunma savunmasının resmi kayıtlarla mutlaka araştırılması gerektiğini gösteriyor.

… Sanığın yurt dışında olduğu için tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazına başlayamadığına yönelik savunması karşısında, sanığın yurt dışı giriş çıkış kayıtları araştırılmadan eksik araştırma ile hüküm kurulması …

↑ Metne dön

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 26.11.2024 tarihli, 2024/13061 E., 2024/9035 K.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik tedbiri kararı verilen sanık, çağrılara gitmemiş, sonradan sık sık yurt dışına gidip geldiği için tebligatlardan haberi olmadığını savunmuştu. Bölge adliye mahkemesi mahkûmiyet kurdu. Daire, tebligatların usule uygun olduğunu ve giriş çıkış kayıtlarına göre sanığın tedbir uygulanırken yurt dışında olmadığını belirterek hükmü onadı. Karar, kayıtlarla desteklenmeyen bir yurt dışı savunmasının sonuç vermediğini gösteriyor.

… sanığa gönderilen tebligatların usule uygun olduğu, sanığın yurt dışı çıkışları incelenerek tedbirin uygulanmasında yurt dışında olmadığının tespit edildiği görülmekle …

↑ Metne dön