Açık Cezaevinden Kapalıya İade: Sebepler ve İtiraz Yolu

Açık Cezaevinden Kapalıya İade Hangi Hâllerde Olur?

İade sebeplerinin temeli 5275 sayılı Kanun’un 14. maddesinin beşinci fıkrasıdır; yönetmelik buna yalnız cezaların toplanması ve şartlar taşınmadan açığa ayrılma hâllerini ekler. Kurum bunların dışında bir gerekçeyle hükümlüyü kapalıya gönderemez. Kanun metni şöyledir:

INFAZ 14/5: (5) Doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunan hükümlülerden;

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

• a) Firar edenler veya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler idare ve gözlem kurulu kararıyla,
• b) Kınamadan başka bir disiplin cezası alıp, bu cezası kesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla,
• c) Açık ceza infaz kurumu şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları saptananlar idare ve gözlem kurulunun kararı ve infaz hâkiminin onayıyla, kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilirler.

Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği bu sebepleri tekrarlar ve iki hâl daha ekler: başka bir suçtan mahkûmiyet nedeniyle cezalar toplandığında koşullu salıverilmeye kalan sürenin açığa ayrılma sınırlarını aşması ve hükümlünün şartları taşımadığı hâlde açığa ayrıldığının sonradan anlaşılması. Her sebebin sonucu ve tekrar açığa geçiş yolu farklıdır:

Firar ve İzinden Dönmeme: En Ağır Sonuç

İzinden hiç dönmemek veya iki günden fazla geç dönmek firar sayılır; sonucu kapalıya iade ve 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezasıdır (TCK 292/1). Bu iki sonuç birbirinden bağımsızdır: iade idari bir karardır, hapis cezası ise ayrı bir ceza davasında verilir. İzin süresini iki gün veya daha az aşan hükümlü hakkında ise yalnız disiplin işlemi yapılır (5275 sayılı Kanun m.97).

Firar eden ya da izinden dönmeyen hükümlüye bir daha özel izin verilmez. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyen ya da geç dönen hükümlüye ceza verilmez. Hastalık veya zorunlu bir sebeple dönüş imkânsız hâle gelirse hükümlü izin belgesiyle bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına başvurur ve o yerdeki kuruma alınır; bu başvuru, gecikmenin firar sayılmasını önleyen en önemli adımdır. İzin sürecinin kendisini açık cezaevinden izin nasıl alınır yazısında anlattım.

İkinci firar çok daha ağır sonuç doğurur. Açık kurumdan ikinci kez firar eden hükümlünün firardan önce kesinleşmiş cezaları ve koşullu salıverilme tarihine kadar kesinleşerek infazına başlanacak cezalarının tamamı kapalı kurumda çektirilir. Hükümlünün kaçması suçunun ceza ve usul ayrıntılarını ayrı bir yazıda ele alacağım.

Disiplin Cezası Alırsam Kapalıya Gönderilir miyim?

Kınama dışında bir disiplin cezası alır ve bu ceza kesinleşirse evet, kapalıya gönderilirsiniz; yalnız kınama cezası iade sebebi değildir. Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, işten yoksun bırakma, haberleşme yasağı, ziyaretçi yasağı ve hücreye koyma cezalarının hepsi kesinleştiği anda iade gerekçesi olur.

Açık kurumda en sık gördüğüm disiplin dosyaları şunlardır: kavga ve yaralama, kuruma alkollü ya da uyuşturucu madde kullanmış olarak dönmek, kuruma yasak eşya sokmak, işyerini izinsiz terk etmek ve kurum dışındaki işte çalışmayı reddetmek. Uyuşturucu madde ile cep telefonunu kuruma sokmak, bulundurmak veya kullanmak 11 ile 20 gün arasında hücre cezası gerektiren ağır eylemler arasındadır (5275 sayılı Kanun m.44/3-g); kurumda telefon bulundurmak ayrıca bir suçtur ve bu konuyu cezaevine yasak eşya sokma başlığıyla ayrıca yazacağım.

Disiplin soruşturması en geç 15 gün içinde tamamlanır ve hükümlünün savunması alınır. Savunmanızı yazılı verin; tanıklarınızı ve varsa kamera kaydının bulunduğu yeri savunmada açıkça belirtin. Disiplin cezası ancak infaz edildikten sonra belli süreler geçince kaldırılabilir. Kaldırma, sürenin sonunda yeni disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak koşuluyla yapılır; en uzun bekleme hücre cezasındadır:

INFAZ 48/4-f: Hücreye koyma cezası 44 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki hâllerde altı ay, üçüncü fıkrasındaki hâllerde bir yıl,

Diğer cezalarda bekleme süresi daha kısadır: etkinliklerden alıkoymada bir ay, işten yoksun bırakma, haberleşme ve ziyaretçi yasağında üç ay. Disiplin cezalarının iyi hâle ve açığa ayrılmaya etkisini cezaevinde disiplin cezası başlığıyla ayrı bir yazıda anlatacağım.

Yeni Soruşturma, Tutuklama veya Yeni Mahkûmiyet İade Sebebi mi?

Hakkınızda yeni bir soruşturma veya dava açılması tek başına iade sebebi değildir; kanun yalnız başka bir fiilden tutuklama kararı verilmesini sayar. Tutuklanan hükümlü idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalıya gönderilir ve tutukluluk devam ettiği sürece açığa ayrılamaz.

Yeni dava mahkûmiyetle sonuçlanır ve cezalar toplanırsa durum değişir. Toplanan cezaya göre koşullu salıverilme tarihine kalan süre yönetmelikteki açığa ayrılma sınırlarını aşarsa hükümlü kapalıya iade edilir. Bu yüzden yeni bir dosyanız varsa, sonucun açık kurumdaki yerinizi nasıl etkileyeceğini avukatınızla önceden hesaplayın; infaz hesaplaması yazısı bu hesabın mantığını anlatıyor.

Şartları taşımadığı hâlde açığa ayrıldığı sonradan anlaşılan hükümlü de iade edilir. Bu genellikle müddetname veya suç türü hatasından kaynaklanır; hatanın sizden kaynaklanmadığını ve hesabın doğru olduğunu düşünüyorsanız müddetnameyi infaz savcılığından isteyip kontrol ettirin.

Çalışmamak, Sağlık ve Uyum Sorunu Nedeniyle İade

Açık kurum şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayan hükümlü, idare ve gözlem kurulu kararı ve infaz hâkiminin onayıyla kapalıya gönderilir. Kanunda infaz hâkiminin onayı yalnız bu sebep için açıkça aranır; yönetmelik ise diğer iade kararlarının da derhâl infaz hâkimliğinin onayına sunulmasını öngörür.

Uygulamada bu başlık altında iş temin edildiği hâlde çalışmayanlar, işi savsaklayanlar, boykot edenler, sürekli hastalığı nedeniyle çalışamayanlar ve iş düzenine uyum sağlayamayanlar yer alır. Yönetmeliğe göre bu hükümlüler işyurdu yönetim kurulu kararı ve infaz hâkiminin onayıyla iade edilir. Hükümlünün kendi işyerinde veya üçüncü dereceye kadar akrabasının işyerinde çalıştığı ortaya çıkarsa da aynı yol işletilir.

Sağlık, yaş veya bedensel ve zihinsel yetenek gibi hükümlünün iradesi dışındaki bir sebeple kapalıya dönmesi ileride önemli bir kapı açar; çalışmayı reddettiği veya iş düzenine uymadığı için iade edilen hükümlü ise bu kapıdan yararlanamaz. Kanun bu hükümlülerin denetimli serbestlikten yine yararlanabileceğini açıkça söyler:

INFAZ 105/A/2: (2) Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamayan veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde, birinci fıkrada düzenlenen infaz usulünden yararlanabilirler.

İade Kararına İtiraz: İnfaz Hâkimliğine Şikâyet ve Süre

İade kararına karşı, öğrendiğiniz tarihten itibaren 15 gün, her hâlde kararın verildiği tarihten itibaren 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edebilirsiniz (4675 sayılı Kanun m.5). Süre geçerse hâkimlik işin esasına girmeden başvuruyu reddeder.

Şikâyeti hükümlünün kendisi, eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi veya avukatı yapabilir. Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kurum müdürlüğüne verilebilir; hâkimlik dışında verilen dilekçe en geç üç gün içinde hâkimliğe gönderilir. Hâkim dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; şikâyet bir disiplin cezasına yönelikse önce hükümlünün savunmasını alır. Dilekçenin nasıl yazılacağını infaz hâkimliğine şikâyet yazısında adım adım anlattım.

Şikâyet kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; hükümlü dilekçe verdi diye kapalıdan çıkarılmaz. İnfaz hâkimi ancak giderilmesi güç veya imkânsız bir sonuç doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, bu iki koşul birlikte varken işlemin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Hâkimliğin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir; aynı yol, infaz hâkiminin iade için verdiği onay kararına karşı da açıktır.

İade İzin, Denetimli Serbestlik ve Tahliye Tarihini Nasıl Etkiler?

Kapalıya iade edilen hükümlü özel izni, serbest telefon hakkını ve açık kuruma bağlı denetimli serbestlik imkânını büyük ölçüde kaybeder. Özel izin açık kurumdakilere ve açığa ayrılmaya hak kazananlara tanınır; kapalı kurumda telefon ve görüntülü görüşme ise haftalık süre sınırına bağlıdır. Bu sınırları cezaevinde görüntülü görüşme nasıl yapılır yazısında anlattım.

Denetimli serbestlikle infaz için hükümlünün açık kurumda bulunması aranır (5275 sayılı Kanun m.105/A). Disiplin cezası veya firar yüzünden kapalıya dönen hükümlü bu imkânı, yeniden açığa ayrılana kadar kullanamaz; sağlık veya uyum gibi iradesi dışındaki sebeplerle dönen iyi hâlli hükümlü ise diğer şartları taşıyorsa yararlanmaya devam eder. Kurallarını denetimli serbestlik nedir yazısında bulabilirsiniz.

Koşullu salıverilme tarihi de etkilenebilir. Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz; ancak bu bekleme, hak ederek tahliye tarihini geçemez (5275 sayılı Kanun m.48/3-b). Firar suçundan yeni bir ceza alınırsa bu ceza da toplanır ve tahliye tarihi ileri gider; genel hesap için koşullu salıverilme yazısına bakabilirsiniz.

Kapalıdan Tekrar Açık Cezaevine Ne Zaman Geçilir?

Disiplin cezası nedeniyle iade edilen hükümlü, firar hariç, disiplin cezasının kaldırıldığı tarihten itibaren ve diğer şartları taşıyorsa yeniden açığa ayrılabilir. İlk kez firar edip hücre cezası alan hükümlü için ayrıca bir daha firar etmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekir; ikinci firarda ise kalan cezalar kapalıda çekilir.

Yaş, sağlık, bedensel veya zihinsel yetenek ya da güvenlik nedeniyle kapalıya gönderilenler altı aylık süre geçtikten sonra, şartlara uyuyorlarsa tekrar açığa ayrılabilir. Toplam beş veya daha fazla hücre cezası alan hükümlü ise iyi hâl kararı olsa bile son hücre cezasının kaldırılmasından itibaren bir yıl geçmeden açığa ayrılamaz.

Süre dolduğunda kurumun sizi kendiliğinden değerlendirmesini beklemeyin; disiplin cezasının kaldırılması ve açığa ayrılma için dilekçe verin. Daha önce disiplin nedeniyle ayrıldığınız açık kuruma geri gönderilmeniz gerekiyorsa kurum, başka bir açık kuruma naklinizi Bakanlıktan ister. Açığa ayrılmanın genel şartlarını açık cezaevine ayrılma şartları yazısında ayrıntılı anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir yıl kadar önce açık kurumda bulunan bir hükümlünün eşi beni aradı. Kocası kurum dışındaki iş yerinde başka bir hükümlüyle tartışmış, kavga çıkmış ve aynı gün “kurum düzenini tehlikeye sokan eylem” gerekçesiyle, disiplin cezası kesinleşmeden kapalı kuruma gönderilmişti. Eş, kocasının saldırıya uğrayan taraf olduğunu söylüyordu; koşullu salıverilmeye bir yıldan az kalmıştı ve denetimli serbestlik başvurusu da yolda kalmıştı.

İlk hafta içinde tedbiren verilen iade kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunduk; bu arada disiplin soruşturmasındaki savunmayı birlikte hazırladık ve iş yerindeki kamera kaydının saklanmasını istedik. Disiplin kurulu hücre cezası verince, tebliğden itibaren işleyen on beş günlük süre dolmadan bu cezaya da şikâyet ettik ve iki dosyanın birlikte incelenmesini talep ettik. Hâkimlik kamera kaydını ve iş yeri sorumlusunun yazılı beyanını getirtti; kayıtta müvekkilin saldırıya uğradığı ve yalnız kendini korumaya çalıştığı görülüyordu.

İnfaz hâkimi hücre cezasını iptal etti ve iadenin dayanağı ortadan kalktığı için kurul hükümlüyü yeniden açık kuruma ayırdı. Bu süreç yaklaşık beş hafta sürdü; o dönemde kullanılabilecek bir özel izin ve denetimli serbestlik değerlendirmesi birkaç hafta gecikti. Ders şu: tedbiren iade edilen dosyada süreyi beklemeden iki işleme birlikte itiraz etmek, kaybı haftalarla sınırlı tutar.