İnfaz Hakimliğine Şikayet Nasıl Yapılır? 15 Günlük Süre

Hangi İşlemler İçin İnfaz Hakimliğine Gidilir, Hangileri İçin Gidilmez

İnfaz hakimliği, ceza infaz kurumunun hükümlü ve tutuklular hakkında yaptığı işlemleri denetler. Disiplin cezaları bu denetimin en yaygın konusudur. Kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma cezaları için buraya gidilir.

Disiplin dışındaki pek çok işlem de kapsamdadır. Mektubun sakıncalı görülüp verilmemesi, telefon görüşmesinin kısıtlanması, kitap veya yayının kuruma alınmaması, odaya konulan eşyaya el konulması, nakil talebinin reddi, açık kuruma ayrılma talebinin reddedilmesi, iş atölyesine alınmama, revire çıkarılmama gibi başlıklar sık karşılaştığım örneklerdir. Kısacası cezaevi idaresinin bir kararı sizi doğrudan etkiliyorsa, önce infaz hakimliğine bakılır.

Buna karşılık her sorun infaz hakimliğinin işi değildir. Mahkumiyet hükmünün kendisine, yani ceza miktarına veya suç vasfına yönelik itirazlar temyiz ve istinaf yolunun konusudur. Cezaevi görevlisi size fiilen kötü davrandıysa, darp ettiyse ya da hakaret ettiyse bu bir suç duyurusudur ve Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Tazminat istiyorsanız yol yine ayrıdır.

Şikayet Hakkı Kimde: Hükümlü, Tutuklu ve Dışarıdaki Yakını

Şikayet hakkı, işlemin muhatabı olan hükümlü veya tutukluya aittir. Tutuklu olmak bu hakkı ortadan kaldırmaz; henüz hükmü kesinleşmemiş bir kişi de cezaevi idaresinin işlemine karşı infaz hakimliğine gidebilir. Kişi kendi dilekçesini kendi el yazısıyla yazabilir, avukatı aracılığıyla da verebilir.

Peki dışarıdaki eş, anne veya kardeş kendi adına başvurabilir mi? Doğrudan hayır. Ancak pratikte en sık yaptığımız şey şudur: aile, avukata vekalet verir ya da hükümlünün cezaevinde imzalayacağı bir vekaletname düzenlenir, avukat dilekçeyi hükümlü adına sunar. Vekalet alma süreci uzayacaksa avukat, süreyi korumak için önce başvuruyu yapıp vekaletnameyi sonradan dosyaya koyabilir.

Bir de şu var: yakınının kendi hakkı doğrudan etkilenmişse durum değişir. Örneğin ziyaretçi listesinden çıkarılan bir eş, kendi ziyaret hakkının engellenmesi bakımından başvuru yapabilir. Uygulamada hakimlikler bu tür dosyalarda başvuruyu esastan inceler. Yine de en güvenli yol, dilekçeyi hükümlü adına düzenlemektir.

Sayaç Ne Zaman Başlar: Öğrenme Tarihi ve 15 Günlük Süre

Şikayet süresi on beş gündür. Bu süre, işlemin öğrenildiği tarihten başlar; işlem kişinin yüzüne karşı yapılmışsa yapıldığı tarihten itibaren işler. Her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün geçtikten sonra şikayet yapılamaz (4675 sayılı Kanun m.5). Disiplin cezalarında karar hükümlüye tebliğ edilir ve tebliğ tarihi kritik tarihtir. Tebliğ tebellüğ belgesindeki tarihe bakın, kararın yazıldığı tarihe değil.

Öğrenme tarihi kavramı sandığınızdan önemlidir. Aile durumu ziyarette öğrendiğinde süre çoktan işlemeye başlamış olabilir; çünkü ölçü ailenin değil, hükümlünün öğrendiği tarihtir. Bu yüzden ilk sorduğum şey hep aynıdır: kararı sana ne zaman tebliğ ettiler, imzaladın mı, bir nüshası sende var mı?

Sürenin son günü tatile denk gelirse takip eden ilk iş gününde dilekçe verilebilir. Ancak buna güvenerek son güne bırakmayın. Cezaevi kayıt sistemi, evrakın hakimliğe ulaşmasını bir iki gün geciktirebilir. Ben dosyalarda hedef tarihi hep on ikinci güne kurarım.

Dilekçeyi Cezaevine mi Hakimliğe mi Vereceksiniz

İki yol da geçerlidir. Hükümlü veya tutuklu, dilekçesini bulunduğu kurumun idaresine teslim eder; idare bunu kayda alıp infaz hakimliğine gönderir. Burada hayati nokta, dilekçenin kuruma verildiği tarihin kayda geçmesidir. Bu tarih, başvuru tarihi sayılır.

Dışarıdan hareket ediyorsanız, dilekçeyi doğrudan cezaevinin bulunduğu yerdeki infaz hakimliğine sunmak daha hızlıdır. Adliyenin ön bürosuna veya tevzi bürosuna verilir, karşılığında havale görmüş bir nüsha alırsınız. Avukatınız varsa UYAP üzerinden elektronik imzayla da gönderebilir; bu, süre bitimine az kalan dosyalarda en güvenli yöntemdir.

Yetkili hakimlik, işlemin yapıldığı ceza infaz kurumunun bulunduğu yer hakimliğidir. Hükümlü nakledildiyse, şikayete konu işlemin yapıldığı yerdeki hakimlik yetkilidir. Yanlış yere verirseniz dosya genellikle yetkili hakimliğe gönderilir, ama bu birkaç hafta kaybettirir.

Dilekçede Mutlaka Yazması Gerekenler ve Ekleyeceğiniz Belgeler

Dilekçe süslü olmak zorunda değil, net olmak zorunda. Hakim dosyayı eline aldığında hangi işlemden, ne zaman ve neden şikayetçi olduğunuzu ilk paragrafta görmeli. Duygusal anlatım yerine tarih, belge ve somut olay yazın.

• Başvuran hükümlünün adı soyadı, T.C. kimlik numarası, kurum ve koğuş bilgisi
• Şikayete konu işlemin ne olduğu ve karar tarihi
• Kararın size tebliğ edildiği tarih, yoksa öğrendiğiniz tarih
• İşlemin neden hukuka aykırı olduğuna dair maddeler halinde gerekçe
• Talep: işlemin iptali, disiplin cezasının kaldırılması veya değiştirilmesi
• Varsa infazın geri bırakılması, yani karar uygulanmadan durdurulması talebi
• Tarih ve ıslak imza

Eklerde disiplin kurulu kararının fotokopisi, tebliğ belgesi, savunma tutanağı, varsa tanık beyanları ve doktor raporu bulunmalı. Belgeler elinizde değilse dilekçede bunu açıkça yazın ve hakimlikten kurumdan celbini isteyin. Uygulamada hakimlikler bu talebi karşılar; disiplin dosyasının tamamını kurumdan ister.

Usul yönünden en çok kullandığım argüman, savunma hakkının kısıtlanmasıdır. Hükümlüye savunma için makul süre verilmemişse, yazılı savunma alınmamışsa ya da eylemin ne olduğu somut biçimde belirtilmemişse disiplin cezası çoğu zaman kaldırılır. Teknik konularda hakimlik bilirkişi incelemesine de başvurabilir; CMK 66/1 uyarınca bilirkişiye verilen süre ve inceleme konusu kararda gösterilir.

Şikayet İncelenirken İşlem Durur mu, Karar Kaç Günde Çıkar

Kural olarak şikayet, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Hücre cezası aldıysanız, siz dilekçe verdiniz diye ceza otomatik olarak beklemeye alınmaz. Bu yüzden dilekçede ayrıca ve açıkça infazın geri bırakılmasını talep etmelisiniz.

Bu talep boş bir formalite değil. İtiraz yolunun genel mantığı da aynı yöndedir; CMK 269/1’e göre itiraz kararın yerine getirilmesini kendiliğinden geri bırakmaz, ancak CMK 269/2 uyarınca kararı veren makam veya inceleyecek merci geri bırakılmasına karar verebilir.

CMK 269/2: (2) Ancak, kararına itiraz edilen makam veya kararı inceleyecek merci, geri bırakılmasına karar verebilir.

Karar süresine gelince: infaz hakimliği dosya üzerinden inceleme yapar ve kurumdan bilgi ile belge ister. Pratikte disiplin cezası dosyaları birkaç hafta içinde sonuçlanır, yoğun adliyelerde bu bir ayı bulabilir. Hakim gerekli görürse hükümlüyü veya tanıkları dinleyebilir. Karar, hükümlüye ve kuruma tebliğ edilir.

Ret Kararı Gelirse: Ağır Ceza Mahkemesine İtiraz ve Sonrası

İnfaz hakimliği şikayeti reddederse yol bitmiş olmaz. Karara karşı, o yerdeki ağır ceza mahkemesine itiraz edebilirsiniz. İtiraz süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve dilekçe yine infaz hakimliğine ya da cezaevi idaresine verilir. Hakimlik itirazı kendisi yerinde bulursa kararını düzeltebilir, bulmazsa dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir.

İtiraz dilekçesini ilk dilekçenin kopyası gibi yazmayın. Ret gerekçesini satır satır okuyun ve doğrudan o gerekçeyi hedef alın. Hakim hangi olguyu eksik değerlendirmiş, hangi belgeyi getirtmemiş, savunma hakkına ilişkin itirazınızı neden karşılamamış? İtirazın kabul edildiği dosyaların çoğunda başarıyı getiren şey yeni bir hikaye değil, gerekçedeki boşluğun gösterilmesidir.

Ağır ceza mahkemesinin kararı kesindir. Bundan sonrası, koşulları varsa Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurudur; özellikle hücre cezaları ve haberleşme kısıtlamaları bakımından bu yol işletilir. Süresi, kesin kararın tebliğinden itibaren otuz gündür ve kaçırılması telafisizdir.

Şikâyet dışında sık başvurulan bir başka yol da başka bir kuruma nakil istemektir; talebin nasıl yapılacağını cezaevi nakil talebi yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir cuma akşamı telefon geldi. Arayan, oğlu bir Anadolu cezaevinde bulunan bir anneydi. O gün ziyarete gitmiş, oğlunu göremeyeceğini söylemişler; çünkü hücre cezası almış ve ceza uygulanmaya başlanmış. Kadın kararın ne olduğunu, ne zaman verildiğini, tebliğ edilip edilmediğini bilmiyordu. Elinde tek bilgi, görüş kabininde kısa bir konuşmayla öğrendiği “kavgaya karıştı” cümlesiydi.

İlk yaptığım şey belge peşine düşmek olmadı, tarih peşine düşmek oldu. Kuruma faksla ve UYAP üzerinden yazı gönderip disiplin kurulu kararının ve tebliğ belgesinin tarihini sordum. Aynı gün, süreyi korumak adına infaz hakimliğine bir şikayet dilekçesi sundum. Dilekçede kararın içeriğini bilmediğimizi, tebligatın usulüne uygun yapılmadığını, disiplin dosyasının tamamının kurumdan celbini ve hücre cezasının infazının geri bırakılmasını istedim. Vekaletname elimde yoktu; müvekkil cezaevinde olduğu için sonradan sunacağımı belirttim ve iki gün içinde tamamladım.

Dosya geldiğinde tablo netleşti. Hükümlüye yazılı savunma hakkı tanınmış görünüyordu ama savunma tutanağında ne sorulduğu yazmıyordu; olayın hangi eylemden ibaret olduğu da kararda somutlaştırılmamıştı. Bunu şikayetin dayanağı yaptım. Hakimlik önce infazın geri bırakılmasına karar verdi, ardından yaptığı incelemede disiplin cezasını kaldırdı. Sonuçta belirleyici olan hukuki dehâ değil, on beşinci günü beklemeden dilekçeyi kayda sokmuş olmamızdı.