Adli Kontrolde Yurt Dışı İzni: Geçici İzin Nasıl Alınır?

Adli Kontrolde Yurt Dışı İzni Kanunda Var mı?

Evet, CMK 110/2 hâkime sizi adli kontrol yükümlülüklerinden bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutma yetkisi verir. Yurt dışına çıkamamak, CMK 109/3-a’da sayılan bir adli kontrol yükümlülüğüdür; geçici muafiyet de bu yükümlülük için verilebilir:

CMK 110/2: (2) Hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle, adlî kontrol uygulamasında şüpheliyi bir veya birden çok yeni yükümlülük altına koyabilir; kontrolun içeriğini oluşturan yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Fıkrada “Cumhuriyet savcısının istemiyle” ifadesi geçse de talebi siz de verebilirsiniz. CMK 111/1, şüpheli veya sanığın istemi üzerine hâkimin savcının görüşünü alarak 110/2’ye göre karar vereceğini söyler. Yani geçici muafiyet, yasağın kaldırılmasıyla aynı usulle istenir; fark, talebinizin bir tarih aralığıyla sınırlı olmasıdır.

Pratikte bu fark sonucu belirler. Dosya yeniyken ve suçlama ağırken hâkim yasağı tamamen kaldırmaya yanaşmaz; ama “şu tarihte gidip şu tarihte döneceğim” diyen, belgesi olan bir talebi daha kolay kabul eder. Hâkimin değerlendirdiği şey, sizin dönüp dönmeyeceğinizdir. Bu yüzden talebiniz kaçma şüphesini zayıflatan somut olgular taşımalıdır.

İzin Talebi Hangi Mahkemeye Verilir?

Talep, dosyanın o an bulunduğu yargı merciine verilir: soruşturmada sulh ceza hâkimliğine, iddianame kabul edildikten sonra davaya bakan mahkemeye. CMK 110/1 soruşturmadaki yetkiyi sulh ceza hâkimine, 110/3 ise kovuşturma evresinde görevli ve yetkili diğer yargı mercilerine verir. Hakkınızdaki yasağı hangi dosyanın, hangi merciin koyduğunu bilmiyorsanız önce bunu öğrenin; başka bir dosyadan da yasak varsa o dosyada ayrıca izin istemeniz gerekir.

Dilekçeyi başka bir şehirden vermeniz de mümkündür. Bulunduğunuz yerin adliyesi aracılığıyla gönderebilir ya da avukatınız UYAP üzerinden doğrudan dosyaya sunabilir. Süre kısa olduğu için ben elektronik yolu tercih ediyorum; fiziki dilekçe dosyaya ulaşana kadar günler kaybedilebilir.

Dilekçeye Hangi Belgeler Eklenmeli?

Dilekçeye seyahatin sebebini, tarihlerini ve döneceğinizi gösteren belgeler eklenmelidir. Hâkim, belgesiz bir “tatile gitmek istiyorum” talebiyle belgeli bir “babamın ameliyatı için on gün” talebini aynı biçimde değerlendirmez. Dosyalarda işe yarayan belgeler şunlardır:

• Seyahatin sebebi: hastane yazısı veya tedavi randevusu, davet mektubu, fuar katılım belgesi, iş sözleşmesi, okul kabul belgesi, düğün veya cenaze belgesi
• Tarihler: gidiş ve dönüş bileti ya da rezervasyon, konaklama kaydı
• Türkiye’deki bağlarınız: tapu veya kira sözleşmesi, SGK hizmet dökümü, işyeri yazısı, eşinizin ve çocuklarınızın burada yaşadığını gösteren kayıtlar
• Dosyadaki tutumunuz: imza yükümlülüğüne eksiksiz uyduğunuzu, her çağrıya geldiğinizi gösteren kayıtlar
• Daha önceki izinler: varsa önceki geçici izinlerden zamanında döndüğünüzü gösteren giriş çıkış kaydı

Dilekçede talebinizi dar ve net yazın: hangi tarihten hangi tarihe, hangi ülkeye, hangi amaçla. İmza yükümlülüğünüz de varsa aynı tarihler için imzadan da muaf tutulmayı ayrıca isteyin; aksi hâlde yurt dışındayken imzaya gitmediğiniz için ihlal kaydı oluşabilir. Hazır bir metin arıyorsanız yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması dilekçesi sayfasındaki örneği geçici izin talebine uyarlayabilirsiniz.

Hâkim İzin Verirken Hangi Şartları Koyabilir?

Hâkim izni süreyle sınırlar ve gerekirse ek yükümlülük koyar; CMK 110/2 bir veya birden çok yeni yükümlülük getirmeye de imkân verir. Uygulamada en sık gördüğüm şartlar, iznin yalnız belirtilen tarih aralığı için verilmesi ve dönüşte belirli bir süre içinde kolluğa ya da mahkemeye başvurma yükümlülüğüdür.

Hâkim kaçma şüphesini dengelemek için güvence de isteyebilir. CMK 109/3-f, savcının isteği üzerine hâkimin belirleyeceği bir güvence miktarının yatırılmasını adli kontrol yükümlülükleri arasında sayar; miktar belirlenirken parasal durumunuz gözetilir. Güvence, usul işlemlerinde hazır bulunmanızı güvence altına alır (CMK 113/1-a). Zamanında dönerseniz bu güvence sizin için bir kayıp değildir; dönmezseniz durum değişir.

Talebi Ne Kadar Önce Vermelisiniz?

Kanun talep için bir süre öngörmez; ama karar, olası itiraz ve kaydın işlenmesi ayrı ayrı zaman aldığı için talebi seyahatten en az üç dört hafta önce vermenizi öneririm. CMK 111/1’e göre hâkim talebinize savcının görüşünü aldıktan sonra karar verir:

CMK 111/1: (1) Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme 110 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir.

Beş gün, kanunun öngördüğü karar süresidir; ama savcılık görüşünün gelmesi, dosyanın hâkimin önüne gitmesi ve kararın size tebliği bu sürenin dışında kalabilir. Ret kararı çıkarsa itiraz edersiniz; kararı veren hâkim itirazı yerinde görmezse dosyayı en çok üç gün içinde itiraz merciine gönderir (CMK 268/2). Bu adımların hepsi sığsın diye, son haftaya kalmış bir talep çoğu zaman sonuçsuz kalır.

Ani bir durumda, örneğin yurt dışındaki bir yakınınızın ölümü veya acil bir ameliyatında, aynı gün dilekçe verip durumu belgeleyin ve kalemden dosyanın öncelikle hâkime sunulmasını rica edin. Bu bir hak değil, uygulamada karşılık bulan bir taleptir; belgeniz ne kadar güçlüyse hız o kadar artar.

İzin Reddedilirse Ne Yapılır?

Ret kararına, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçeyle itiraz edersiniz; CMK 111/2 adli kontrole ilişkin kararların itiraza açık olduğunu açıkça söyler. Sulh ceza hâkimliğinin kararına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 268/3-b); itirazın usulünü adli kontrole itiraz yazısında ayrıntılı anlattım.

İtirazınızı ret gerekçesine göre kurun. Hâkim “kaçma şüphesi devam ediyor” dediyse bunu zayıflatan yeni bir belge ekleyin: güvence önerin, izin süresini kısaltın, dönüş biletini değiştirilemez biçimde alın, işvereninizden dönüş tarihinizi teyit eden bir yazı getirin. İlk dilekçenin kopyası olan bir itiraz nadiren kabul edilir.

Seyahat bir defalık değilse ve dosya ilerlediyse geçici izin yerine yasağın tamamen kaldırılmasını ya da daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesini isteyebilirsiniz. Adli kontrolün süresi de sınırsız değildir: CMK 110/A’ya göre ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl, zorunlu hâllerde bir yıl daha; ağır cezalık işlerde ise en çok üç yıldır. Bu üç yıl zorunlu hâllerde uzatılabilir; ancak uzatmaların toplamı üç yılı, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve millî savunmaya karşı suçlar, casusluk ve terör suçlarında dört yılı geçemez. Kaldırma talebi için adli kontrolün kaldırılması dilekçesi sayfasındaki örneği kullanabilirsiniz.

Dönüş Gecikirse ya da İzinsiz Çıkılırsa Ne Olur?

İzin süresini aşmak veya izin almadan yurt dışına çıkmak adli kontrolün ihlalidir ve hakkınızda cezanın miktarına bakılmaksızın tutuklama kararı verilebilir:

CMK 112/1: (1) Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. Hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de tutuklama kararı verebilir.

Kanunun aradığı şey, yükümlülüğü “isteyerek” yerine getirmemektir. Uçuşun iptal edilmesi, hastaneye kaldırılmanız gibi elinizde olmayan bir sebeple dönemiyorsanız bunu hemen, belgesiyle mahkemeye bildirin ve süre uzatımı isteyin. Haber vermeden gecikmek, sonradan gösterilecek mazereti de zayıflatır. İhlalin sonuçlarını adli kontrol ihlali yazısında ayrıca ele aldım.

Pasaport Tahdidi ve Diğer Engeller Bu İzinle Kalkar mı?

Hayır, adli kontrolde yurt dışı izni yalnız o dosyadaki yasağı geçici olarak askıya alır; başka dosyadaki yasakları ve idari pasaport kayıtlarını etkilemez. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesine göre mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklananlara pasaport verilmez, verilmişse geri alınır. Pasaportunuz idari bir kayıtla, örneğin İçişleri Bakanlığının tespitine dayanarak iptal edildiyse bu, ceza mahkemesinin izniyle çözülmez; yolu pasaport iptali yazısında anlattım.

Yasak hüküm kesinleştikten sonra da sürüyorsa durum farklıdır. Adli kontrol bir koruma tedbiridir ve yargılama için konur; Yargıtay, hükmü kesinleşip şartla tahliye edilen bir hükümlü hakkında yargılama sırasında verilen yurt dışına çıkamama tedbirinin kendiliğinden sona erdiğini kabul etti. Hükümlü olarak denetimli serbestlik altındaysanız yurt dışına çıkış artık adli kontrolün değil infazın konusudur: önce denetimli serbestlik müdürlüğüne yazılı başvurmanız gerekir; yükümlülükleri denetimli serbestlik nedir yazısında anlattım.

Yasak haksız çıktıysa sonradan tazminat alacağınıza da güvenmeyin. Yargıtay, tedbir tarihindeki düzenlemeye göre yurt dışı çıkış yasağı şeklindeki adli kontrol nedeniyle istenen tazminatın reddedilmesi gerektiğini belirtti; CMK 141 de beraatte tazminat doğuran adli kontrol yükümlülükleri arasında yalnız konutu terk etmemeyi ve tedavi tedbirlerini sayar. Bu yüzden ihtiyacınız doğduğu anda izin istemek, sonradan tazminat beklemekten çok daha gerçekçi bir yoldur.

Yaşanmış Olaydan

Dolandırıcılık soruşturmasında yurt dışına çıkış yasağıyla serbest bırakılan bir müvekkilim, kızının yurt dışındaki mezuniyet törenine gitmek için bana geldi. Törene üç hafta vardı. Davetiyeyi, uçak biletini, tapusunu ve SGK dökümünü ekleyerek sulh ceza hâkimliğinden bir haftalık geçici muafiyet istedik. Savcılık olumsuz görüş verdi, hâkimlik de soruşturmanın henüz başında olunduğunu ve delillerin toplanmakta olduğunu yazarak talebi reddetti. Asliye ceza hâkimine yaptığımız itiraz da reddedildi ve müvekkilim törene gidemedi.

Dört ay sonra müvekkilimin yurt dışında yaşayan babası ameliyat oldu. Bu kez dosyada banka kayıtları ve bilirkişi raporu gelmiş, ifadeler tamamlanmıştı. Hastane yazısını, ameliyat tarihini ve on günlük dönüş biletini ekledik; müvekkilimin dört ay boyunca imzasını tek gün aksatmadığını gösteren kaydı da koyduk ve güvence yatırmaya hazır olduğunu yazdık.

Hâkimlik bu kez savcılığın görüşünü aldıktan sonra talebi kabul etti: on günlük süre için yurt dışına çıkıştan ve imzadan muaf tuttu, güvence yatırılmasını ve dönüşten sonra üç gün içinde karakola başvurulmasını şart koştu. Müvekkilim zamanında döndü, güvence dosyada kaldı ve yasak devam etti. İlk talepte eksik olan şey belge değil zamanlamaydı; dosya ilerledikçe hâkimin kaçma şüphesine bakışı da değişti.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 10.02.2025 tarihli, 2024/9285 E., 2025/2304 K.

Göçmen kaçakçılığından verilen mahkûmiyet istinaf edilmeden kesinleşmiş, hükümlü cezasının infazı sırasında şartla tahliye edilmişti. Yargılama sırasında konan yurt dışına çıkış yasağı ise kalkmamış; hükümlünün kaldırma talebi ve itirazı reddedilmişti. Yargıtay, CMK 110/A’daki azami süreleri, hükmün kesinleşmesini ve şartla tahliyeyi birlikte değerlendirerek tedbirin kendiliğinden sona erdiğini ve devamında hukuki yarar bulunmadığını belirtti; itirazı reddeden kararı kanun yararına bozdu. Adli kontrol yargılamaya bağlı bir tedbirdir; hüküm kesinleşip infaz başladıktan sonra yasağın sürmesine dayanak kalmaz.

… hükümlü hakkında yargılama sırasında verilen yurt dışına çıkamama adli kontrol tedbirinin kendiliğinden sona erdiğinin ve devamında herhangi bir hukuki yararın bulunmadığının kabulü gerektiğinden, …

↑ Metne dön

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 01.07.2026 tarihli, 2022/9775 E., 2026/6887 K.

Silahlı terör örgütüne üyelik suçlamasıyla gözaltına alınan ve yaklaşık dört ay yurt dışına çıkış yasağıyla adli kontrol altında kalan kişi beraat etmiş, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemişti. Yargıtay, yasağın süresine göre orantılılık ilkesinin ihlal edilmediğini, tedbir tarihinde bu adli kontrol için koruma tedbiri tazminatı düzenlemesi bulunmadığını ve bu kısım için tazminat isteminin reddi gerektiğini belirtti; ancak yalnız davacı temyiz ettiği için bunu bozma sebebi yapmadı. Hükmü ise manevi tazminatın eksik belirlenmesi nedeniyle bozdu. Kararın gösterdiği gibi, yurt dışı yasağının zararını sonradan tazminatla karşılamak zordur; ihtiyaç doğduğunda izin istemek gerekir.

… Davacı hakkında yurt dışı çıkış yasağı şeklindeki adli kontrol tedbirinin 06.10.2017-30/01/2018 tarihleri arasında 3 ay 24 gün sürdüğü, uygulanan adli kontrol tedbirlerinin süreleri dikkate alındığında orantılılık ilkesinin ihlal edilmediği anlaşıldığından, 5271 sayılı CMK’nın 141-144. maddeleri kapsamında uygulanan tedbir tarihinde adli kontrol tedbirine karşı koruma tedbirleri nedeniyle tazminat kapsamında düzenleme bulunmadığı, 5271 sayılı CMK’nın 109/3-a maddesinde düzenlenen adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat isteminin reddine karar verilmesi gerekirken, maddi tazminata hükmedilerek karar verilmesi temyiz edenin sıfatına göre bozma nedeni yapılmamıştır. …

↑ Metne dön