Koşullu Salıverilme Nedir, Şartları Neler? Kaç Yıl Yatar

Koşullu Salıverilme Tam Olarak Ne Demek, Tahliyeden Farkı Ne

İnsanlar bu iki kavramı sürekli karıştırıyor. Tahliye, cezanın tamamen bitmesi ve dosyanın kapanmasıdır. Koşullu salıverilme ise cezanın hâlâ devam ettiği, ancak infazın kurum dışında sürdüğü bir aşamadır. Yani kapıdan çıkarsınız ama hukuken hâlâ hükümlüsünüzdür.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: koşullu salıverilme süresi içinde kasten bir suç işlerseniz, sadece yeni suçun cezasını almazsınız. Bakiye cezanız da yeniden infaz edilir. Cezanın bihakkın bitiş tarihi, yani hak ederek tahliye tarihi geldiğinde ise artık kimse size karışamaz.

Bir de hak yoksunlukları meselesi var. Kasten işlenen bir suçtan hapis cezası aldıysanız, TCK 53 kapsamında bazı haklarınız cezanın infazı tamamlanıncaya kadar askıya alınır. Ancak koşullu salıverilen hükümlü açısından kanun bir yumuşama getirmiştir.

TCK 53/3: (3) Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.

Yani koşullu salıverildiğinizde kendi çocuğunuz üzerindeki velayet hakkınız yeniden işler. Serbest meslek icrası yönünden de mahkeme, yasağın uygulanmamasına karar verebilir.

Cezanın Ne Kadarı Kurumda Geçer: Oranlar Nereye Göre Değişiyor

Süreli hapis cezalarında genel oran, cezanın belli bir kesrinin infaz kurumunda çekilmesidir. Bu oran sabit değildir. Suçun türü, suçun işlendiği tarih ve kişinin mükerrir sayılıp sayılmadığı oranı doğrudan etkiler.

Uyuşturucu ticareti, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar için kanun daha ağır oranlar öngörmüştür. Buna karşılık pek çok adi suçta oran daha düşüktür. 2020’de yapılan infaz düzenlemesi, suçun işlendiği tarihe göre farklı rejimler yarattı; bu yüzden aynı cezayı almış iki kişinin tarihi bambaşka çıkabiliyor.

İyi Hal Şartını Kim Değerlendiriyor, Neye Bakıyor

Süreyi doldurmak tek başına kapıyı açmaz. Kanun, hükümlünün kurumdaki davranışlarıyla iyileşme gösterdiğinin tespit edilmesini arar. Bu tespiti idare ve gözlem kurulu yapar. Kurul, cezaevi müdürü başkanlığında görevlilerden oluşur.

Kurul neye bakar? Disiplin kayıtlarına, eğitim ve iyileştirme programlarına katılıma, iş atölyelerindeki çalışma durumuna, personelle ve diğer hükümlülerle ilişkilere. Psikososyal servisin görüşü de dosyaya girer. Uygulamada disiplin cezası almamış, kurslara katılmış ve iş atölyesinde çalışmış bir hükümlünün dosyası çok daha rahat geçiyor.

Değerlendirme belli aralıklarla yapılır ve puanlanır. Koşullu salıverilme tarihi yaklaştığında kurul son değerlendirmeyi yapar, kararını infaz hâkimliğine sunar. Olumsuz karar çıkarsa bu karar kesin değildir; süresi içinde itiraz edebilirsiniz.

Müebbet ve Ağırlaştırılmış Müebbette Tarih Nasıl Belirleniyor

Müebbet hapiste oran hesabı yapılmaz, kanun doğrudan bir süre belirler. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste bu süre daha uzundur. Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi veya terör suçu niteliği taşıması, süreleri daha da yukarı çeker.

Birden fazla müebbet varsa ya da müebbetin yanında süreli hapis cezası da varsa, kanun toplama kuralları getirmiştir. Bu hesap teknik bir iştir ve ceza infaz kurumu hesaplamayı yaparken zaman zaman hata yapabiliyor. Özellikle içtima, yani cezaların toplanması gereken dosyalarda hata oranı yüksektir.

Bazı suçlarda ise koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının belirli suç tiplerinde ömür boyu infaz edileceği düzenlenmiştir. Böyle bir dosyanız varsa, beklentiyi baştan doğru kurmak gerekir.

Tekerrür Dosyanın İnfazını Nasıl Ağırlaştırıyor

Daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyetiniz varsa ve kanunda öngörülen süre içinde yeni bir suç işlediyseniz, mahkeme hükümde tekerrür hükümlerini uygular. Bunun infaza yansıması ağırdır. Koşullu salıverilme için kurumda geçirmeniz gereken oran yükselir.

Tekerrürün ikinci ve çoğu kişinin bilmediği sonucu şudur: koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresi, mükerrirlerde farklı işler. Mükerrir hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri, cezanın infazından sonra da devam edebilir. Yani dışarı çıktıktan sonra üzerinizdeki yükümlülükler sıradan bir dosyaya göre daha uzun sürer.

Kararda tekerrür uygulanmışsa bu hüküm fıkrasında açıkça yazar. Müddetnamenizde “mükerrir” ibaresi varsa ama mahkeme kararında böyle bir hüküm yoksa, ortada bir hata var demektir. Bunu hemen infaz hâkimliğine taşımak gerekir.

Müddetnameyi Elinize Aldığınızda Kontrol Etmeniz Gerekenler

Müddetname, ceza infaz kurumunun düzenlediği ve cezanın başlangıcını, koşullu salıverilme tarihini, denetimli serbestlik tarihini ve bihakkın tahliye tarihini gösteren belgedir. Bu belge hükümlünün en önemli evrakıdır. Yine de gördüğüm dosyaların azımsanmayacak bir kısmında hata çıkıyor.

Şunları tek tek kontrol edin. Ceza başlangıç tarihi doğru mu, yani ilk gözaltına alındığınız gün mü yazıyor? Tutuklu kaldığınız günler mahsup edilmiş mi? Farklı dosyalardan gelen tutukluluk süreleri de işlenmiş mi? Uygulanan infaz oranı, suçun işlendiği tarihteki mevzuata uygun mu? Tekerrür ibaresi kararla örtüşüyor mu? Birden fazla ilamınız varsa hepsi toplanmış mı?

Kapıdan Çıktıktan Sonrası: Denetim Süresi ve İhlalin Sonucu

Koşullu salıverildiğinizde infaz bitmez. Cezanızın infaz kurumunda geçirilmeyen kısmı kadar bir denetim süresi başlar. Bu sürede denetimli serbestlik müdürlüğüne belirlenen günlerde imza vermeniz, adres değişikliğini bildirmeniz ve size yüklenen yükümlülüklere uymanız gerekir.

İki tür ihlal vardır. Birincisi yükümlülüklere aykırı davranmak, örneğin imzaya gitmemek. İkincisi denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemek. İkinci durumda koşullu salıverilme kararı geri alınır. Geri kalan süreyi kurumda çekersiniz ve bu kez o dosyadan bir daha koşullu salıverilme hakkı doğmaz.

Yükümlülük ihlallerinde ise infaz hâkimi önce uyarı verebilir. Ihlal sürerse kararı geri alabilir. Uygulamada en sık gördüğüm sorun, kişinin iş bulup şehir değiştirmesi ve bunu müdürlüğe bildirmemesidir. Bu kadar basit bir ihmal tahliyeyi bozuyor.

Şartları Sağladığınızı Düşünüyorsanız Atmanız Gereken Adımlar

İlk iş, güncel müddetnamenin bir örneğini almaktır. Hükümlü kurumdan talep edebilir, avukat da dosyadan alabilir. Yanına mahkeme kararının kesinleşme şerhli örneğini ve varsa diğer ilamları koyun.

Sonra tutukluluk günlerini gösteren belgeleri toplayın. Gözaltı tutanakları, tutuklama kararları, tahliye kararları. Farklı dosyalardan tutukluluk varsa hepsi ayrı ayrı gerekir. Uygulamada eksik mahsubun kaynağı hemen her zaman başka bir dosyadan gelen ve infaz kurumuna bildirilmemiş tutukluluk süresidir.

Hata tespit ederseniz infaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yapılır. Başvuruya müddetnameyi, kararları ve hatanın nerede olduğunu gösteren hesabı ekleyin. İyi hal kararı olumsuz çıkmışsa, gerekçeyi görüp ona göre itiraz dilekçesi hazırlanır. Bu işlerin hepsinde süre sınırı vardır; bir avukatla çalışmanızı öneririm.

Yaşanmış Olaydan

Uyuşturucu ticaretinden hüküm giymiş bir kişinin ailesi bana geldiğinde, elinde katlanmaktan yıpranmış bir müddetname vardı. Anne, denetimli serbestlik tarihi diye bir tarihi ezberlemişti ve o günü sayıyordu. Belgeye baktığımda anne o tarihi doğru okumuştu, ama tarihin kendisi yanlıştı. Ceza başlangıcı, hükümlünün ilk gözaltına alındığı gün değil, kesinleşmeden sonra kuruma teslim olduğu gün yazılmıştı.

Kişi, aynı olaydan dolayı yaklaşık on ay tutuklu kalmış, sonra tahliye edilmiş, yargılama dışarıda sürmüş ve ceza kesinleşince tekrar girmişti. O on ay müddetnameye hiç işlenmemişti. Neden? Çünkü tahliye ve yeniden alınma arasındaki dosya hareketleri sırasında tutukluluğa ilişkin belge infaz dosyasına konmamıştı. Ailenin bunu fark etmesi mümkün değildi; onlar kurumun yazdığı tarihe güveniyordu.

Mahkeme kalemi̇nden tutuklama ve tahliye kararlarının onaylı örneklerini aldım, mahsup edilmesi gereken günleri gösteren bir hesap tablosu hazırladım ve infaz hâkimliğine şikâyet başvurusu yaptım. Hâkimlik dosyayı kurumdan istedi, hesabı yeniden yaptırdı ve müddetnamenin düzeltilmesine karar verdi. Yeni müddetnamede hem koşullu salıverilme hem de denetimli serbestlik tarihi belirgin şekilde öne çekildi. Aile aylardır yanlış bir günü bekliyormuş; oysa o tarih çoktan yaklaşmıştı.