Çocuklarda İnfaz ve Yatar Hesabı: Oranlar ve Örnekler

Çocuklarda İnfaz ve Yatar Hesabı Nasıl Yapılır?

Hesap dört bilgiyle yapılır: suç tarihindeki yaş, suç tarihi, suçun türü ve çocuğun kurumda geçirdiği günlerdeki yaşı. Bu dördünden biri eksik kalırsa çıkan tarih yanlış olur.

Suç tarihindeki yaş, oranı ve tekerrür yasağını belirler. Fiili 12 yaşından önce işleyen çocuğa ceza verilmez; 12 ile 15 yaş arasında ise ceza sorumluluğu algılama yeteneğine bağlıdır. Bu ayrımı 18 yaşından küçük suç işlerse ne olur yazısında anlattım. Mahkemenin yaş küçüklüğü nedeniyle yaptığı indirim cezanın kendisini belirler; infaz hesabı ise kesinleşen son cezadan başlar. Suç tarihi, hangi kanun hükmünün uygulanacağını gösterir: 30 Mart 2020, 4 Haziran 2025 ve 18 Ağustos 2026 eşikleri sonucu değiştirir.

Hesabın sırası şöyledir:

1. Kesinleşen ceza, suça göre oranla çarpılır; bu, koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süredir.
2. Çocuk 15 yaşından önce kurumdaysa o günler iki gün sayılarak bu süreye kaç takvim gününde ulaşılacağı bulunur.
3. Koşullu salıverilme tarihinden 1 yıl geri gidilir; denetimli serbestliğe en erken bu tarihte çıkılır.
4. Gözaltı ve tutuklulukta geçen günler sonuçtan düşülür.

Hesabın genel mantığını infaz hesaplama yazısında yetişkinler için adım adım anlattım; bu yazı yalnız çocuklara özgü farkları ele alıyor.

Çocuk Hükümlüde Koşullu Salıverilme Oranı Kaçta Kaç?

Genel suçlarda yarı, kanunun saydığı ağır suçlarda üçte ikidir; yetişkinlere uygulanan dörtte üç oranı suç tarihinde çocuk olanlara kural olarak uygulanmaz. Kanun bunu iki yoldan sağlar: 107/2’nin (e) ve (g) bentleri cinsel suçlardan ve uyuşturucu ticaretinden mahkûm çocuklar için üçte ikiyi öngörür, 108/10 da dörtte üçlük 108/9 rejimini çocuklara kapatır.

Terör suçlarında 107/2’nin son cümlesi, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan mahkûm çocuklar için oranı açıkça üçte iki olarak koyar. TMK 17 ise terör hükümlüleri için dörtte üç der ve iki hükmün çocuklarda nasıl birleşeceği uygulamada tartışmalıdır; hesap aracı üçte iki ile hesaplar. Örgüt suçlarında yetişkinler için 107/4’teki ağır rejim geçerlidir, ama aynı fıkranın son cümlesi bu hükümlerin çocuklara uygulanmayacağını söyler.

15 Yaşından Önce Cezaevinde Geçen Bir Gün İki Gün mü Sayılır?

Evet, 15 yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçen her gün koşullu salıverilme hesabında iki gün sayılır; 7593 sayılı Kanun dört suç grubunu bunun dışına çıkardı. Fıkranın bugünkü metni şöyledir:

INFAZ 107/5: (5) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bu kural cezanın kendisini kısaltmaz; yalnız koşullu salıverilme tarihine daha kısa takvim süresinde ulaşılmasını sağlar. Örneğin 2 yıl ceza alan 14 yaşındaki çocuğun koşullu salıverilme için kurumda geçirmesi gereken süre 365 gündür. Kurumdaki her gün iki gün sayıldığı için bu süreye yaklaşık 6 ayda ulaşılır. Katlama yalnız fiilen kurumda geçen günlere uygulanır; denetimli serbestlikte geçen süre katlanmaz.

7593 sayılı Kanun 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi ve kasten öldürme (TCK 81, 82, 83), cinsel saldırı (102), çocukların cinsel istismarı (103), uyuşturucu ticareti (188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma (220) suçlarını iki gün kuralının dışında bıraktı. TCK 7/3’e göre koşullu salıverilmeye ilişkin aleyhe hükümler geriye yürümez. Bu yüzden istisnanın yalnız 18 Ağustos 2026 ve sonrasında işlenen suçlara uygulanması gerekir; hesap aracı da böyle hesaplar. Değişiklik çok yeni olduğu için bu konuda henüz yerleşmiş bir uygulama yok.

Farkı somut görmek için aynı çocuğu düşünün: 1 Haziran 2012 doğumlu, uyuşturucu ticaretinden 4 yıl hapis almış ve 1 Ekim 2026’da kuruma girmiş. Suç 1 Ağustos 2026’da işlendiyse iki gün kuralı uygulanır ve cezaevinde yaklaşık 1 yıl (365 gün) kalır. Suç 1 Eylül 2026’da işlendiyse kural uygulanmaz ve kalınacak süre yaklaşık 1 yıl 8 ay (609 gün) olur. Bir aylık suç tarihi farkı, yaklaşık sekiz aylık fark yaratır.

30 Mart 2020 ve Öncesindeki Suçlarda Bir Gün Kaç Gün Sayılır?

30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlarda 15 yaşına kadar kurumda geçen bir gün üç gün, 18 yaşına kadar geçen bir gün iki gün sayılır (5275 sayılı Kanun Geçici 6/4). Bu fıkrada suç türüne göre bir istisna yoktur; kasten öldürme ve uyuşturucu ticareti dahil bütün suçlara uygulanır.

Aynı dönemdeki suçlarda Geçici 6/1, kanunun saydığı istisnalar dışındaki suçlarda denetimli serbestlik süresini 1 yıldan 3 yıla çıkarır ve iyi hâlli hükümlü bundan kapalı kurumdayken de yararlanır. İki kural birleşince sonuç çarpıcı olabilir. 2019’da 14 yaşındayken işlediği genel bir suçtan 6 yıl alan ve hemen kuruma giren bir çocuğun koşullu salıverilme süresi 1096 gündür; üç gün ve iki gün sayımıyla bu süre yaklaşık 15 ayda (456 gün) dolar. Denetimli serbestlik penceresi 3 yıl olduğu için çocuk, talep ederse kuruma girer girmez denetimli serbestliğe ayrılabilir.

Bugün hâlâ cezası süren, 2020 öncesi suç işlemiş gençlerin çoğu artık 18 yaşını geçmiştir ve 18’den sonra kurumda geçen günler bir gün sayılır. Bu dönemin diğer kurallarını, istisna listelerini ve 7571 ile gelen ek üç yılı 30 Mart 2020 öncesi suçlarda infaz yazısında ayrıca anlattım.

Çocuk Eğitimevi mi, Kapalı Cezaevi mi?

Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan 5 yıl veya daha az hapis alan çocuk cezasını doğrudan çocuk eğitimevinde çeker. Bu kural 7593 sayılı Kanunla 5275 sayılı Kanunun 15. maddesine eklendi:

INFAZ 15/4: (4) Aşağıdaki hâllerde çocuk hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilir:

• a) Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar.
• b) Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar.

Çocuk eğitimevi, firara karşı engel bulunmayan, eğitim ve meslek edinmeyi amaçlayan bir kurumdur (15/1). Daha uzun ceza alan çocuk önce çocuk kapalı ceza infaz kurumuna girer. Eğitimevine ayrılıp ayrılmayacağına idare ve gözlem kurulu en geç üç ayda bir karar verir; bu değerlendirmeye psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendirilen avukat gibi en az bir uzman katılır. Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk en geç altı ay içinde yeniden değerlendirilir (15/3).

Eğitimevinden firar eden, başka bir suçtan tutuklanan veya kapalı kuruma iade ya da odaya kapatma disiplin cezası kesinleşen çocuk, kurul kararıyla kapalı kuruma geri gönderilir (15/5). 18 yaşını dolduran ve bir eğitim programına devam eden genç, eğitimini tamamlamak için 21 yaşını bitirinceye kadar eğitimevinde kalabilir (15/2). Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nin 7. maddesine göre eğitime devam etmeyen 18 yaşını, devam eden 21 yaşını bitirince suç türüne bakılmaksızın açık kuruma gönderilir.

Çocuklarda Denetimli Serbestlik Ne Zaman Başlar?

Koşullu salıverilme tarihine 1 yıl veya daha az kala, çocuk eğitimevindeki iyi hâlli çocuk talep ederse infaz hâkiminin kararıyla denetimli serbestliğe çıkabilir (105/A/1). Kanun bu imkânı açık ceza infaz kurumuyla birlikte çocuk eğitimevine de açıkça tanır.

4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda ayrıca, koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, en az 5 günün kurumda geçmesi gerekir (7550 sayılı Kanun, Geçici 11). Kısa cezalarda bu kural çıkış tarihini birkaç hafta geciktirebilir. 30 Mart 2020 ve öncesindeki suçlarda ise denetimli serbestlik süresi, istisna dışındaki suçlarda 3 yıldır.

7571 sayılı Kanunla gelen Geçici 10/6, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda açığa ayrılmayı ve denetimli serbestliği 3 yıl öne çeker. Fıkra kapalı ve açık ceza infaz kurumlarındaki hükümlülerden söz eder; çocuk eğitimevindekilere uygulanıp uygulanmayacağı uygulamada tartışmalıdır. Çocuk kapalı kurumunda bulunan ya da 18 yaşını doldurup yetişkin kurumuna geçen hükümlü ise fıkranın kapsamına girer. Hesap aracı suç tarihinde çocuk olan bütün hükümlüler için Geçici 10/6’yı hesaba katmaz ve uyarı verir; düzenlemenin kendisini 11. Yargı Paketi infaz düzenlemesi yazısında anlattım.

Koşullu salıverildikten sonraki denetim süresinde 18 yaşından küçük hükümlü eğitimine devam eder; gerekirse barınma imkânı olan bir kurumda kalır (107/8). Denetimli serbestlikte uyulacak yükümlülükleri denetimli serbestlik yazısında bulabilirsiniz.

Örnek Hesaplar: Yaşa ve Suç Tarihine Göre Yatar

Aşağıdaki yedi örneği hesap aracıyla tek tek doğruladım; gün sayıları aracın verdiği sonuçtur, ay ve yıl karşılıkları yaklaşıktır. Örneklerde iyi hâl ve talep şartının sağlandığı, gözaltı ve tutukluluk olmadığı varsayıldı.

Son satırdaki genç aynı suçu 18 yaşından sonra işleseydi oran dörtte üç olurdu ve araç yaklaşık 3 yıl 6 ay (1278 gün) cezaevi süresi verir. Yani yalnız oran farkı yaklaşık altı aylık bir fark yaratır. İkinci ve beşinci satırda ise kalınacak sürenin sıfıra inmesinin sebebi, katlanan günlerle koşullu salıverilme tarihinin denetimli serbestlik penceresinin içine düşmesidir.

17 yaşında işlenen kasten öldürmede 15 yaşından sonra kuruma girildiği için iki gün kuralı zaten işlemez. Bu dosyalarda süreyi belirleyen asıl unsur, mahkemenin yaş küçüklüğü indirimiyle verdiği cezadır; indirimin nasıl yapıldığını yaş küçüklüğü indirimi yazısında anlattım.

Çocuk Mükerrir Sayılır mı, Müebbet Alır mı?

Suçu 18 yaşından önce işleyene tekerrür hükümleri uygulanmaz; müebbet yerine de kural olarak süreli hapis verilir. Tekerrür yasağı TCK 58/5’te yazılıdır:

TCK 58/5: (5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Bu yüzden çocuklukta işlenen bir suç, ileride yetişkin olarak işlenen suçta mükerrirlik oranlarını tetiklemez ve çocukluk suçunun infazında mükerrirlere özgü dörtte üç oran ya da infaz sonrası denetim uygulanmaz. Yetişkinlerde tekerrürün infaza etkisini mükerrir ne kadar yatar yazısında hesapladım.

Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda çocuğa TCK 31 uyarınca süreli hapis verilir. 7593 ile 18 Ağustos 2026 ve sonrasında işlenen suçlarda bu süreler yükseldi: 15 ile 18 yaş arasında ağırlaştırılmış müebbet yerine 19 ile 27 yıl, müebbet yerine 15 ile 18 yıl verilir. Daha önce işlenen suçlarda lehe olan eski sınırlar uygulanır. Aynı kanunla eklenen TCK 31/4, 15 yaşını doldurmuş gencin işlediği kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada mahkemenin bazı hâllerde bu indirimi uygulamamasına izin verir; böyle bir hükmün infazının nasıl hesaplanacağına dair henüz uygulama oluşmadı ve araç bu ihtimali hesaplamaz. Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmese bile hapse çevrilmez (5275 sayılı Kanun 106/4).

Yaşanmış Olaydan

Bu yılın başında bir anne, 15 yaşındayken arkadaşlarıyla birlikte işlediği hırsızlıktan oğluna verilen 2 yıl 6 aylık cezanın kesinleştiğini söyleyerek bana geldi. Oğlu artık 17 yaşındaydı ve ailenin aklındaki tek soru, çocuğun iki buçuk yılın tamamını içeride geçirip geçirmeyeceğiydi. Gözaltında ve tutuklulukta toplam 20 gün geçirmişti.

Hesabı birlikte yaptık. Genel suç olduğu için oran yarıydı ve koşullu salıverilme süresi yaklaşık 15 aydı; çocuk 15 yaşını geçtiği için iki gün sayımı uygulanmıyordu. Suç 2024’te işlendiği için onda bir kuralı da yoktu. Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala denetimli serbestlik mümkün olduğundan ve 20 gün düşüleceğinden, araç cezaevinde kalınacak süreyi yaklaşık 2 ay 10 gün (70 gün) gösterdi. Çocuk kısa sürede çocuk eğitimevine ayrıldı ve okul kaydını sürdürdü.

Süre dolduğunda talep dilekçesini verdik; infaz hâkimi denetimli serbestlik kararını birkaç gün içinde verdi. Denetimli serbestlik müdürlüğü onu bir eğitim programına yönlendirdi; oğlan cezasının kalanını okulunu bırakmadan dışarıda sürdürüyor. Ders şu: çocuk dosyalarında asıl soru cezanın kaç yıl olduğu değil, hangi oranla ve hangi kurumda çekileceğidir.

Çocuğunuzun suç tarihi, doğum tarihi ve infaza başlama tarihiyle kesin günü görmek için infaz hesaplama aracını kullanabilirsiniz; tutuklulukta geçen günleri de girmeyi unutmayın.