Cezaevinde Disiplin Cezası: Türleri, Savunma ve İtiraz
Cezaevinde disiplin cezası: kınamadan 20 gün hücreye cezalar, 3 günlük savunma, 15 günlük şikâyet, koşullu salıverilmeye etkisi ve kaldırılma tabloyla.
Cezaevinde disiplin cezası, hükümlü veya tutuklunun kurum kurallarını ihlal etmesi üzerine kınamadan 20 güne kadar hücreye koymaya uzanan, 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 37 ila 50. maddelerinde düzenlenen yaptırımdır. Bu ceza yalnız birkaç günlük bir kısıtlama değildir: kaldırılmadan koşullu salıverilme işlemi yapılmaz, iyi hâl kararı verilmez; kınama dışındaki bir ceza kesinleşirse açık cezaevindeki hükümlü kapalıya iade edilir. Cezayı vermeden önce savunma alınması zorunludur ve soruşturma kanundaki kısa sürelere bağlıdır. Karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir. Aşağıda hangi eylemin hangi cezayı gerektirdiğini, soruşturmanın nasıl yürüdüğünü, savunmanın ve şikâyetin nasıl yapılacağını, cezanın çıkış tarihine etkisini anlatıyorum.
Disiplin Cezası Türleri ve Hangi Eylem Hangi Cezayı Gerektirir?
Kanun altı disiplin cezası sayar ve her birinin hangi eylemlere verileceğini ayrı ayrı gösterir. Cezalar ağırdan hafife değil, hafiften ağıra doğru sıralanır:
INFAZ 38/1: (1) Çocuklar haricindeki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre şunlardır:
- a) Kınama.
- b) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma.
- c) Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma.
- d) Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama.
- e) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma.
- f) Hücreye koyma.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz (38/2). Kanunda sayılmayan bir eylem için disiplin cezası verilemez; verilen cezanın gerekçesinde hangi bende dayandığı yazmalıdır. Kararda yalnız “kurum düzenini bozmak” yazıyorsa bu, şikâyette ilk ileri süreceğiniz noktadır.
| Ceza | Süre | Örnek eylemler | Kaldırılma için geçmesi gereken süre |
|---|---|---|---|
| Kınama (m.39) | Yok | Mektupta hakaret, yatma planına uymamak, izin verilenden fazla para bulundurmak | 15 gün |
| Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma (m.40) | 1-3 ay | İzinsiz yasak yere girmek, görevliye uygunsuz söz, açlık grevi | 1 ay |
| Ücretli işten yoksun bırakma (m.41) | 1-3 ay | İş yerini izinsiz terk etmek, aletleri kasten bozmak | 3 ay |
| Haberleşmeden yoksun bırakma (m.42) | 1-3 ay | Protesto için toplu yemek almamak, slogan atmak, ilaç stoklamak | 3 ay |
| Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma (m.43) | 1-3 ay | Sayıma veya aramaya karşı çıkmak, kumar oynamak | 3 ay |
| Hücreye koyma (m.44/2) | 1-10 gün | Görevliye hakaret veya tehdit, alkol, izni 2 güne kadar aşmak, firara teşebbüs | 6 ay |
| Hücreye koyma (m.44/3) | 11-20 gün | Cep telefonu veya uyuşturucu sokmak ya da bulundurmak, firar, isyan, rehin alma | 1 yıl |
Cezaevinde telefon veya yasak eşya bulunursa ne olur?
Cep telefonu, telsiz ve diğer elektronik haberleşme araçlarını kuruma sokmak, bulundurmak veya kullanmak 11 ila 20 gün hücre cezası gerektirir (44/3-g); bunun dışındaki yasak eşya için ceza 1 ila 10 gün hücredir (44/2-g). Aynı eylem ayrıca TCK 297’deki suçu da oluşturabilir ve kamu davası disiplin soruşturmasını engellemez (37/2). Ceza davası tarafını cezaevine yasak eşya sokma yazısında anlattım.
Hücre Cezası Nedir, Hücrede Hangi Haklar Saklıdır?
Hücre cezası, hükümlünün 1 ila 20 gün tek başına bir hücrede tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılmasıdır; açık havaya çıkma hakkı ise saklıdır (44/1). Hücre cezasının infazına ancak infaz hâkiminin onayıyla başlanır (48/3-a).
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 120. maddesine göre hücredeki hükümlü günde bir saat açık havaya çıkarılır ve kitap okumasına izin verilir. Resmi mercilerle ve avukatla görüşmesine engel olunmaz (44/5). Hükümlü cezadan önce ve ceza sırasında hekim tarafından muayene edilir; cezaya katlanamayacağı anlaşılırsa infaz ertelenir. Koşullu salıverilme tarihine kadar iyileşemeyeceği sağlık kurulu raporuyla belgelenirse hücre cezası hiç uygulanmaz, yerine 2 veya 4 ay ziyaretçi yasağı konur (48/3-c).
Haberleşme cezası alan hükümlü de anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerinin ölümü veya ağır hastalığında ve doğal afette haberleşebilir; avukatla ilişki bu cezanın dışındadır (42/4). Ziyaretçi yasağı da avukat görüşünü kapsamaz (43/3). Ailenin ziyaret düzeni için tutuklu yakınımla nasıl görüşürüm yazısına bakabilirsiniz.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Disiplin Soruşturması Nasıl Yürür, Süreler Nelerdir?
Disiplin soruşturmasına eylemin öğrenilmesinden itibaren en geç 5 gün içinde başlanır ve soruşturma 15 gün içinde tamamlanır (47/2-3). Bu süreler kınama ve bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma dışındaki cezalar içindir; tamamlama süresi infaz hâkiminin yazılı onayıyla 7 gün uzatılabilir. Firarda 15 günlük süre hükümlünün yakalandığının öğrenildiği tarihte başlar.
Kınama ve bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezalarını kurumun en üst amiri verir (47/1); diğer cezaları kurum müdürünün başkanlığındaki disiplin kurulu verir. Kurul dosyayı evrak üzerinden görüşür ve en geç 3 gün içinde karar verir. Kararlar gerekçeli yazılır, kararda şikâyet mercii ve süresi açıkça gösterilir ve hükümlüye derhâl tebliğ edilir (47/5-6).
Bu süreler süs değildir. Yargıtay, soruşturmanın infaz hâkiminden alınan ek süre de geçtikten sonra tamamlandığı bir dosyada, kanundaki sürelerin emredici ve hak düşürücü olduğunu ve bu sürelere uyulmadan verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu kabul etti. Kararın tarihini, soruşturmacının atandığı tarihi ve savunmanızın istendiği tarihi tebliğ evrakından kontrol edin.
Soruşturma sırasında başka bir koğuşa alınabilir miyim?
Evet. Yönetim, soruşturma sürerken hükümlünün odasını, iş yerini değiştirebilir, onu kurumun başka bir kesimine nakledebilir veya diğer hükümlülerden ayırabilir (49/1). Hücre cezasını gerektiren eylemlerde hükümlü Bakanlık kararıyla başka bir kuruma da nakledilebilir ve disiplin cezası yeni kurumda çektirilir (m.55).
Disiplin Savunması Nasıl Yapılır?
Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez ve hükümlüye savunması için 3 gün verilir; bu sürede savunma yapılmazsa hakkından vazgeçmiş sayılır. Kanun hükmü şöyledir:
INFAZ 47/4: (4) Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Haklarında disiplin soruşturması yapılanlara, yüklenen eylemin niteliği ve sonuçları ile üç gün içinde savunmalarını vermeleri, aksi hâlde bu haklarından vazgeçmiş sayılacakları yazılı olarak bildirilir. Savunma yazılı olarak sunulabileceği gibi sözlü olarak da yapılabilir. Sözlü savunma tutanakla saptanır. Türkçe bilmeyenlerle, sağır ve dilsizlerin savunmaları tercüman aracılığıyla alınır.
Savunmayı yazılı vermenizi öneririm. Sözlü savunma tutanağa geçer, ama yazılı metin neyi söylediğinizi kesin olarak kayda geçirir. Savunmada olayın gerçekte nasıl geliştiğini, varsa tanık hükümlülerin adlarını, kamera kaydının bulunduğu yeri ve saati yazın; kayıtların saklanmasını ve incelenmesini açıkça isteyin. Kamera kayıtları belirli bir süre sonra silinebildiği için bu talebi ilk savunmada yapmak önemlidir.
Savunmanızı avukatınızla birlikte hazırlayabilirsiniz; avukat görüşü disiplin soruşturması sırasında da engellenemez. 3 günlük süre çok kısa olduğu için aile genellikle durumu ancak süre bittikten sonra öğrenir. Disiplin soruşturması tebliğ edilen yakınınız sizi arayabiliyorsa, avukata hemen ulaşmasını söyleyin.
Cezaevinde Disiplin Cezasına Nasıl İtiraz Edilir?
Disiplin cezasına karşı öğrenmeden itibaren 15 gün, her hâlde işlemden itibaren 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir (4675 sayılı Kanun m.5). Şikâyet dilekçesi doğrudan hâkimliğe ya da cezaevi müdürlüğü aracılığıyla verilebilir; kurum dilekçeyi en geç 3 gün içinde hâkimliğe gönderir. Hükümlünün eşi, anası, babası, kardeşi, çocuğu ve avukatı da şikâyette bulunabilir.
Disiplin cezasına şikâyette infaz hâkimi, hükümlünün savunmasını alır ve talep edilen delilleri toplar; hükümlü savunmasını avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir (4675 m.6/2). Yargıtay, firar nedeniyle verilen hücre cezasına yapılan şikâyetin hükümlünün savunması alınmadan reddedilmesini kanuna aykırı buldu. Hâkim şikâyeti haklı görürse disiplin kurulu kararını iptal eder.
İnfaz hâkiminin kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde, hâkimliğin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilir. Dilekçenin içeriği ve ekleri için infaz hâkimliğine şikâyet nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Şikâyet etmezsem ne olur?
Süresinde şikâyet edilmeyen disiplin cezası kesinleşir ve infazına derhâl başlanır (48/3-a). Hücre cezasında infaz hâkiminin onayı istenir; ancak bu onay aşamasında cezanın esasına artık itiraz edilemez. Yargıtay, onay aşamasında infaz hâkiminin kesinleşmiş cezayı esastan inceleyemeyeceğini, yalnız cezanın usule ve kanuna aykırı olduğu anlaşılırsa infazına başlanmamasına ve kaldırılması için idareye bildirime karar verebileceğini belirtti.
Dikkat: 15 günlük şikâyet süresini kaçırmak, en güçlü itirazınızı kaybetmek demektir. Tebliğ evrakını aldığınız tarihi not edin ve şikâyeti bekletmeden verin.
Disiplin Cezası Koşullu Salıverilmeyi ve Açık Cezaevini Nasıl Etkiler?
Disiplin cezaları infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz; ancak bu bekleme hakederek tahliye tarihini geçemez. Kanun bunu şöyle düzenler:
INFAZ 48/3-b: Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz, ancak bu süre hakederek salıverme tarihini geçemez.
Örneğin koşullu salıverilmenize iki ay kala 11 gün hücre cezası alırsanız, bu cezanın kaldırılması için infazından itibaren 1 yıl geçmesi gerekir ve çıkışınız aylarca ertelenebilir. Aynı Yönetmelik’in 110. maddesine göre kaldırılmamış disiplin cezası olan hükümlü hakkında iyi hâl kararı da verilemez. İyi hâl değerlendirmesinde aldığınız disiplin cezaları ayrıca dikkate alınır (89/2); denetimli serbestlik için de iyi hâl şarttır.
Açık cezaevindeki hükümlü, kınama dışında bir disiplin cezası alıp bu ceza kesinleşirse idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı kuruma iade edilir (14/5-b). Sürecin ayrıntısını açık cezaevinden kapalıya iade yazısında, açığa geçişin şartlarını açık cezaevine ayrılma şartları yazısında anlattım. Kaldırılmamış disiplin cezası, müddetname üzerindeki tarihleri değiştirmez, ama o tarihte çıkmanızı engeller.
Disiplin Cezası Ne Zaman Kaldırılır, Tekrarında Ne Olur?
Disiplin cezası, infazından itibaren türüne göre 15 gün ile 1 yıl arasında değişen süre geçince kaldırılabilir (48/4). Bu süre kınamada 15 gün, etkinliklerden alıkoymada 1 ay, işten, haberleşmeden ve ziyaretten yoksun bırakmada 3 ay, hücre cezasında 6 ay veya 1 yıldır. Şart, bu süre içinde yeni disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmaktır.
Kınama ve etkinliklerden alıkoymayı kurum en üst amiri, diğer cezaları en üst amirin önerisiyle disiplin kurulu kaldırır. Kaldırma kendiliğinden olmaz; süre dolduğunda kurum idaresine dilekçe verip kaldırma kararının çıkıp çıkmadığını takip edin. Koşullu salıverilme tarihiniz yaklaşıyorsa bu takip, çıkış tarihinizi doğrudan belirler.
Ceza kesinleştikten sonra ve kaldırılmadan önce yeni bir disiplin eylemi işleyen hükümlüye her defasında bir üst ceza uygulanır (48/2). Bu yüzden bir cezanın kaldırılmasını beklediğiniz dönemde en küçük ihlal, bir sonraki basamaktaki ağır cezayı getirir.
Tutuklulara ve çocuklara disiplin cezası verilir mi?
Evet. Hükümlüler için disiplin cezalarına ilişkin hükümler, tutukluluk hâliyle uzlaştığı ölçüde tutuklulara da uygulanır (116/1). 18 yaşından küçükler için ise ayrı bir sistem vardır: uyarma, kınama, onarma, harcama sınırı, izin erteleme, kapalı kuruma iade gibi cezalar ve koruma amaçlı disiplin tedbirleri uygulanır (45-46). Çocuklara hücre cezası verilmez; en ağır eylemlerde çocuk kapalı kurumunda 5 güne kadar odaya kapatma uygulanabilir (46/9).
Yaşanmış Olaydan
Kapalı cezaevinde koşullu salıverilmesine yaklaşık iki ay kalan bir hükümlünün eşi beni aradı. Eşi, sayım sırasında bir infaz koruma memuruyla tartışmış ve hakaret ettiği gerekçesiyle 5 gün hücre cezası almıştı. Aile durumu ancak cezanın tebliğinden üç hafta sonra öğrenmişti; şikâyet süresi geçmiş, ceza kesinleşmişti.
Dosyayı inceledim. Soruşturma süresinde başlamış, savunma için 3 gün verilmiş, kurul süresinde karar vermişti; usule aykırı bir nokta yoktu. Hücre cezasının onayı aşamasında sağlık durumuna ilişkin bir rapor da bulunmadığından infaz hâkimliğine yapılabilecek etkili bir başvuru kalmamıştı. Ceza infaz edildi ve kaldırılması için 6 ay geçmesi gerekti.
Sonuçta müvekkilin koşullu salıverilmesi yaklaşık dört ay gecikti; hakederek tahliye tarihi daha uzak olduğu için kanundaki üst sınır da onu korumadı. Aynı olay üzerine ilk 3 gün içinde savunma hazırlansaydı, tanıklar ve kamera kaydıyla eylemin hakaret değil sözlü tartışma olduğu ileri sürülebilirdi. Bu dosyadan sonra tutuklu ve hükümlü müvekkillerimin ailelerine ilk görüşmede disiplin sürelerini mutlaka anlatıyorum.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 06.02.2026 tarihli, 2025/4518 E., 2026/784 K.
Açık cezaevindeki hükümlüye yasak eşya bulundurmaktan 3 gün hücre cezası verilmişti. Soruşturma için infaz hâkiminden 7 günlük ek süre alınmış, ancak rapor bu ek süre de dolduktan sonra tamamlanmıştı. İnfaz hâkimliği cezayı kaldırmış, itiraz mercii bu kararı kaldırmıştı. Yargıtay, 47. maddedeki sürelerin emredici ve hak düşürücü olduğunu, bu sürelere uyulmadan verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.
… kanunda öngörülen emredici ve hak düşürücü süreye uyulmaksızın yapılan disiplin soruşturması sonucu hükümlünün disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin verilen karar hukuka aykırı olduğundan …
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 12.09.2025 tarihli, 2025/4911 E., 2025/5947 K.
Açık cezaevindeki hükümlüye firar nedeniyle 11 gün hücre cezası verilmiş, hükümlünün şikâyeti infaz hâkimliğince reddedilmiş, itiraz da reddedilmişti. Yargıtay, 4675 sayılı Kanun’un 6/2. maddesine göre disiplin cezasına yapılan şikâyette infaz hâkiminin önce hükümlünün savunmasını alması gerektiğini, savunma alınmadan karar verilmesinin kanuna aykırı olduğunu belirterek itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu.
… hükümlünün disiplin cezasına yönelik yaptığı şikayet nedeniyle hükümlünün savunması alındıktan sonra karar verilmesi gerektiği gözetilmeksizin, savunması alınmaksızın karar verildiği anlaşılmakla …
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 17.04.2026 tarihli, 2025/6070 E., 2026/3045 K.
Özel izinden dönmeyen hükümlüye firar nedeniyle 11 gün hücre cezası verilmiş, ceza şikâyet edilmeden kesinleşmiş ve infaz hâkimliği hücre cezasını onaylamıştı. Ancak soruşturmaya firarın öğrenilmesinden itibaren 5 gün içinde değil, hükümlü yakalandıktan sonra başlanmıştı. Yargıtay, onay aşamasında kesinleşmiş cezanın esasının incelenemeyeceğini, fakat cezanın usule aykırı olduğu anlaşılırsa infazına başlanmaması ve kaldırılması için idareye bildirim yapılması gerektiğini belirterek onay kararını kanun yararına bozdu.
… Kesinleşmiş hücreye koyma disiplin cezasının infazına başlayabilmek için infaz hakiminin onayının alınması aşamasında kesinleşmiş disiplin cezasının esasına ilişkin olarak tarafların itiraz etme, İnfaz Hakimliğinin ve itiraz merciinin de kesinleşmiş disiplin cezası kararıyla ilgili olarak esastan inceleme yaparak, doğrudan kaldırma yetkisinin bulunmadığı …
… ancak bu incelemeleri yaptığı sırada kesinleşen disiplin cezasının usul ve yasaya aykırı olduğu ve bu nedenle infazının yapılmaması gerektiğinin anlaşılması durumunda, bu aşamada disiplin cezasının infazına başlanmasına yer olmadığına ve disiplin cezasının kaldırılması için idari işlemlerin başlatılması amacıyla yetkili ve görevli idari birimlere bildirimde bulunmasına karar verilmesi gerekmektedir. …
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 08.05.2026 tarihli, 2025/6049 E., 2026/3757 K.
Salgın hastalık izninden dönmeyen hükümlüye firar nedeniyle 11 gün hücre cezası verilmişti. Kanun yararına bozma isteminde soruşturmanın muhakkik atandığı tarihten itibaren 15 gün içinde tamamlanmadığı ileri sürüldü. Yargıtay, soruşturmanın firarın ertesi günü süresinde başlatıldığını, firarda 15 günlük tamamlanma süresinin hükümlünün yakalandığı tarihten işlediğini ve bu süreye uyulduğunu belirterek istemi reddetti. Firar dosyalarında süre itirazı ancak başlama veya yakalamadan sonraki tamamlanma süresi aşılmışsa sonuç verir.
… yasal süresinde başlatılan ancak eylemin niteliği gereği disiplin soruşturmasının tamamlanması ile ilgili 5275 sayılı Kanun’un 47. maddesinin 3. fıkrasında yer alan düzenleme ve hükümlünün yakalandığı tarih dikkate alınmaksızın, disiplin soruşturmasının muhakkik atandığı tarihten itibaren 15 gün içerisinde tamamlanmadığı gerekçesiyle yapılan haklı sebebe dayanmayan ve yerinde görülmeyen kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir. …
Sık Sorulan Sorular
Cezaevinde disiplin cezası sicile işler mi?
Disiplin cezası adli sicil kaydına girmez; kurumdaki infaz dosyasında yer alır ve iyi hâl değerlendirmesinde dikkate alınır. Ceza kaldırıldığında iyi hâlin kazanılmasına engel olmaz.
Hücre cezasındayken avukatımla görüşebilir miyim?
Evet. Hücreye konulan hükümlünün resmi mercilerle ve avukatla görüşmesine engel olunmaz (44/5).
Disiplin cezası alırsam izne çıkabilir miyim?
Kaldırılmamış disiplin cezası, iyi hâl şartına bağlı izinlerde aleyhinize değerlendirilir. İzin türleri ve şartları için açık cezaevinden izin nasıl alınır yazısına bakın.
Firar edip yakalanırsam disiplin soruşturması ne zaman başlar?
Soruşturmaya firarın öğrenilmesinden itibaren 5 gün içinde başlanır; soruşturmanın 15 günlük tamamlanma süresi ise yakalandığınızın öğrenildiği tarihte işlemeye başlar (47/3). Yargıtay, bu kuralı uygulayarak süresinde başlatılıp yakalamadan sonra 15 gün içinde tamamlanan soruşturmada usulsüzlük görmedi. Firarın ceza boyutu için izinden dönmeme ve hükümlünün kaçması yazısına bakın.
Memurlara verilen disiplin cezasıyla aynı şey mi?
Hayır. Cezaevindeki disiplin cezası İnfaz Kanunu’na tabidir ve infaz hâkimliğine şikâyet edilir. Memura verilen disiplin cezası ise 657 sayılı Kanun’a tabidir; bu konuyu memura disiplin cezası verildi ne yapmalıyım yazısında anlattım.
