Basit Tıbbi Müdahale Ne Demek? Rapor Dereceleri ve Ceza

Basit Tıbbi Müdahale Ne Demek, Kim Karar Verir?

Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralanma, kırık veya iç organ hasarı bırakmayan, morluk ve sıyrık gibi hafif etkilerdir; bu tespiti hekim yapar. Damar, sinir, kas veya tendon hasarı da bu grubun dışında kalır. Kanun terimi tanımlamaz, yalnızca sonucunu düzenler:

TCK 86/2: (2) Kasten yaralama fiilinin kişi üzerindeki etkisinin basit bir tıbbî müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine, altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Hekimler bu değerlendirmeyi, Adli Tıp Kurumu, Adli Tıp Uzmanları Derneği ve Adli Tıp Derneği’nin birlikte yayımladığı “Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi”ne göre yapar; rehberin son güncellemesi 2019 tarihlidir. Basit tıbbi müdahale ne demek sorusunun cevabını rehber de bir tanımla değil, örnek bulgularla verir ve uygulanan tedavinin adına değil, yaranın kendisine bakar. Bu yüzden “pansuman yapıldı, demek ki hafif” ya da “dikiş atıldı, demek ki ağır” gibi kestirmeler her zaman doğru sonuç vermez.

Raporu hekim yazar ama suçun hangi fıkraya gireceğine savcı ve hâkim karar verir. Bilirkişi ve hekim hukuki nitelendirme yapamaz (CMK 67/3); “bu kişi 86/2’den ceza alır” diyemez, yalnızca tıbbi bulguyu ve onun derecesini yazar. Hastane raporu ile Adli Tıp raporu çeliştiğinde mahkeme çoğu zaman Adli Tıp Kurumu’nun görüşüne itibar eder.

Hangi Yaralanmalar Basit Tıbbi Müdahaleyle Giderilebilir Sayılır?

Rehbere göre kemik kırığı veya çıkığı, kas ve tendon hasarı, büyük damar ve sinir hasarı ya da iç organ yaralanması varsa yaralanma basit tıbbi müdahaleyle giderilemez sayılır. Bunların dışında kalan yüzeysel etkiler kural olarak hafif gruptadır. En sık karşılaştığım bulgular şöyle sınıflanır:

Ruhsal etkilenme de yaralama sayılabilir; kanun “sağlığın bozulması”ndan söz eder. Rehber bu durumda travmanın şiddetine, ruhsal etkinin süresine ve kişinin işlevselliğine bakılmasını öngörür. Bu değerlendirme genellikle psikiyatri muayenesi gerektirir ve ilk gün yazılan acil servis raporunda yer almaz.

Basit Tıbbi Müdahale ile Giderilemez Yazıyorsa Ne Değişir?

Rapor “basit tıbbi müdahale ile giderilemez” diyorsa TCK 86/1 uygulanır: ceza 1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar hapistir ve şikâyet aranmaz. Karşı taraf şikâyetinden vazgeçse bile soruşturma devam eder.

İnsanların en çok şaşırdığı nokta şudur: şikâyetin aranmaması uzlaştırmanın da kapandığı anlamına gelmez. CMK 253/1-b, 86. maddenin üçüncü fıkrası dışındaki kasten yaralamaları uzlaştırma kapsamında sayar; yani “giderilemez” yazan bir raporla yürüyen 86/1 dosyası da uzlaştırmacıya gider. Uzlaştırmanın kapandığı yer, üstsoya, altsoya, kardeşe, eşe veya boşanılan eşe karşı ya da silahla işlenen nitelikli hâller (TCK 86/3) ile kırık, sabit iz gibi ağır sonuçların düzenlendiği TCK 87’dir.

Ağır sonuçlarda ceza katlanarak artar. Bu ayrımı ve ceza hesaplarını kasten yaralama suçunun cezası yazısında ayrıntılı anlattım; burada raporun diline odaklanıyorum.

Raporda Geçen Diğer İfadeler Ne Anlama Gelir?

Raporda “basit tıbbi müdahale” ifadesinin yanında kemik kırığı derecesi, yaşamsal tehlike, sabit iz veya organ işlevinde zayıflama yazıyorsa TCK 87’deki ağırlaştırılmış hâller devreye girer. Bu ifadelerin her biri cezayı ayrı bir oranda artırır:

TCK 87/1: (1) Kasten yaralama fiili, mağdurun;

• a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına,
• b) Konuşmasında sürekli zorluğa,
• c) Yüzünde sabit ize,
• d) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma,
• e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun vaktinden önce doğmasına, Neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, bir kat artırılır. Ancak, verilecek ceza, birinci fıkraya giren hallerde dört yıldan, üçüncü fıkraya giren hallerde altı yıldan az olamaz.

Kemik kırığı derecesi ne demek?

Kırık varsa hekim, kırığın hayat fonksiyonlarına etkisini 1 ile 6 arasında bir dereceyle yazar: 1 hafif, 2 ve 3 orta, 4 ile 6 arası ağır kabul edilir. Birden fazla kırıkta her kırığın derecesinin karesi alınıp toplanır ve toplamın karekökü hesaplanır. Mahkeme cezayı bu dereceye göre, kanunun izin verdiği ölçüde artırır:

TCK 87/3: (3) Kasten yaralamanın vücutta kemik kırılmasına veya çıkığına neden olması halinde, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza, kırık veya çıkığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre, yarısına kadar artırılır.

Kırık derecesinin cezaya nasıl yansıdığını kemik kırığında yaralama cezası yazısında ayrıca anlattım.

Yaşamsal tehlike ne demek?

“Yaşamını tehlikeye sokan durum”, yaralanma anında hayatın gerçekten tehlikeye girdiği hâldir; kafatası kırığı, kafa içi kanama, başlangıçta bilincin kapalı olması ve büyük damar yaralanması bunlara örnektir. Rehbere göre ölüm olması gerekmez ve kişinin sonradan iyileşmesi bu değerlendirmeyi değiştirmez.

Yüzde sabit iz ne zaman belirlenir?

Yüzdeki izin kalıcı olup olmadığı, yara iyileştikten sonra ve rehbere göre olaydan en az altı ay sonra yapılan muayeneyle belirlenir. İz, gün ışığında ve konuşma mesafesinde ilk bakışta fark ediliyorsa sabit iz sayılır.

Organ işlevinde sürekli zayıflama ne demek?

Bir duyunun veya organın işlevinin kalıcı olarak azalmasıdır; rehber işitme, görme, diş kaybı ve organ kaybı için ayrı ölçütler kullanır. İşlev tamamen ya da büyük ölçüde kaybedilmişse TCK 87/2’deki daha ağır hâl uygulanır.

Kaç Gün Rapor Verildiği Neden Artık Önemli Değil?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda yaralamanın cezası, raporda yazan iyileşme veya iş göremezlik gün sayısına göre belirlenmez. Eski 765 sayılı kanunda ceza, mağdurun kaç gün işinden kaldığına göre değişirdi; bugün hâlâ “kaç gün rapor aldı” diye sorulmasının sebebi bu eski düzendir.

Bugün belirleyici olan, raporun niteliğidir. İş göremezlik süresi tazminat davasında kazanç kaybının hesabında önem taşıyabilir, ama ceza dosyasında 86/2 ile 86/1 arasındaki ayrımı yapmaz.

Raporun geçici ya da kesin olması ise önemlidir. Acil serviste ilk muayenede düzenlenen rapor çoğu zaman röntgen, tomografi veya uzman görüşü beklendiği için geçicidir ve hekim kesin rapor için kişinin kontrole gelmesini ister. Kırık şüphesi tomografide doğrulanmazsa kesin rapor “giderilebilir” yönünde değişebilir; tersi de mümkündür. Dosyada yalnızca geçici rapor varsa kesin raporun alınmasını istemek savunmanın ilk işidir.

Rapor Yanlışsa Nasıl İtiraz Edilir?

Rapora karşı savcılığa veya mahkemeye dilekçe vererek dosyanın Adli Tıp Kurumu’na gönderilmesini isteyebilirsiniz; bu talep çoğu zaman tomografi, röntgen ve tüm hastane kayıtlarıyla birlikte ileri sürülmelidir. Raporun hangi bulguya dayandığını, görüntülemenin kimin tarafından okunduğunu ve eski bir kırığın yeni yaralanma sanılıp sanılmadığını kontrol edin.

Kendi seçtiğiniz bir adli tıp uzmanından bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunmak kanuni hakkınızdır (CMK 67/6). İtiraz dilekçesinin içeriğini bilirkişi raporuna itiraz yazısında, raporun alınmasından ifade çağrısına kadar geçen süreci ise darp raporu alındığında ne olacağı yazısında anlattım.

Rapor Hafif Olsa Bile Şikâyet Aranmayan Durumlar

Eşe, kendini savunamayacak birine karşı ya da silahla işlenen yaralamada rapor hafif olsa bile şikâyet aranmaz ve ceza yarı oranında artar (TCK 86/3). Aynı kural boşanılan eşe, kardeşe, üstsoya, altsoya karşı ve kamu görevi nedeniyle işlenen yaralamada da geçerlidir. Bu hâllerde uzlaştırma da yoktur.

Silah kavramı geniştir; bıçak, sopa ve saldırıda kullanılan cam şişe gibi eşyalar da bu kapsamda değerlendirilebilir. Eşe karşı yaralamanın kendine özgü sonuçlarını eşe karşı kasten yaralama yazısında, silah unsurunu silahla yaralama cezası yazısında ele aldım.

Bir de kadına karşı işlenen yaralama var. TCK 86/2’ye göre basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama kadına karşı işlenmişse cezanın alt sınırı 9 aydan az olamaz; suç yine şikâyete bağlıdır, mağdur eş değilse uzlaştırma da mümkündür.

Basit Tıbbi Müdahalelik Dosyada Süreç Nasıl İşler?

Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralamada mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet etmelidir (TCK 73/1); şikâyet yoksa soruşturma yapılamaz. Şikâyet varsa savcı dosyayı önce uzlaştırma bürosuna gönderir.

Uzlaşma sağlanır ve edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Teklife yanıt vermeden önce uzlaşma teklifinin sonuçlarını bilmeniz gerekir. Mağdur dava sürerken de şikâyetten vazgeçebilir; fail kabul ederse dava düşer. Yaralamayla birlikte aynı kişiye hakaret de edildiyse yaralama için uzlaştırma yine yapılır; hakaret önödeme kapsamında olduğu için CMK 253/3’ün son cümlesi bu birleşimde uzlaşmayı açık tutar, hakaret ise ayrıca önödemeye gider. Yalnız hakaret görevinden dolayı bir kamu görevlisine yapıldıysa uzlaştırma kapanır.

Dava açılırsa mahkeme hapis ile adli para cezası arasında seçim yapar. Hapis seçildiyse bu ceza artık paraya çevrilemez (TCK 50/2); 2 yıl veya altındaki cezalarda HAGB veya erteleme mümkündür. Vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlarda tutuklama yasağı uygulanmaz (CMK 100/4); ama basit yaralamada tutuklama uygulamada nadirdir. Dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1).

Yaşanmış Olaydan

Birkaç ay önce bir müvekkil, bir trafik tartışmasında karşı taraftaki sürücüyle itiştiğini ve yüzüne tek bir yumruk attığını anlattı. Karşı taraf aynı gece hastaneye gitmişti; acil serviste düzenlenen raporda “burun kemiğinde kırık şüphesi, basit tıbbi müdahale ile giderilemez” yazıyordu. Müvekkil, dosyanın şikâyete bağlı olmadığını ve kemik kırığı nedeniyle cezanın artacağını öğrenince endişeyle gelmişti.

Raporun geçici olduğunu, kesin rapor için tomografi istendiğini gördük. Savcılığa dilekçe verip tomografi sonucunun ve tüm hastane kayıtlarının getirilmesini, dosyanın Adli Tıp Kurumu’na gönderilmesini istedik. Tomografide yeni bir kırık bulunmadı; görüntüdeki çizginin yıllar önceki bir kırığa ait olduğu anlaşıldı. Kesin rapor, yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olduğu yönünde düzenlendi.

Dosya 86/2’ye döndü, yani şikâyete bağlı ve uzlaştırmaya tabi hâle geldi. Karşı taraf uzlaşmayı kabul etmedi ve dava açıldı. Mahkeme müvekkil hakkında adli para cezasına hükmetti ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Ders şu: acil servisteki ilk rapor son söz değildir; “şüphe” kelimesi geçen her raporda kesin raporun alınması istenmelidir.