Uzlaşma Teklifi Kabul Etmeli miyim?

Elinize Uzlaşma Teklif Formu Geldiyse Ne Olmuştur

Savcılık dosyanızı incelemiş, suçun uzlaşma kapsamında olduğunu görmüş ve dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermiş. Büro da listeden bir uzlaştırmacı görevlendirmiş. Yani süreç şu an savcının masasında değil, uzlaştırmacının elinde ilerliyor.

Burada gözden kaçan bir ayrıntı var. Dosya uzlaştırma bürosuna gitmişse, savcı kamu davası açmaya yetecek şüphe bulunduğu kanaatine varmış demektir. CMK 253/4 bunu şart koşuyor.

CMK 253/4: (4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır.

Bu, “suçlusunuz” anlamına gelmez. Ama “dosya delilsiz değil, iddianame düzenlenebilir” anlamına gelir. Şüpheli tarafındaysanız bu bilgi, kararınızı verirken en çok işinize yarayacak bilgidir.

Kabul Etmek Suçu İtiraf Etmek Anlamına Gelir mi

Hayır. Uygulamada en sık karşılaştığım korku bu ve tamamen yersiz. Uzlaşmayı kabul etmeniz, savcılıktaki ifadenizi değiştirmez, tutanaklara “suçunu ikrar etti” diye yazılmaz.

Kanun koyucu bu konuda ekstra bir güvence getirmiş. Müzakere masasında söylediğiniz hiçbir söz, sonradan hiçbir dosyada aleyhinize kullanılamaz.

CMK 253/20: (20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.

Yani uzlaştırmacıya “olayda ben de biraz sertleştim” dediniz diyelim. Uzlaşma sağlanmazsa bu cümle hiçbir yere yazılmaz, mahkemede karşınıza çıkmaz. Ayrıca CMK 253/13 gereği müzakereler gizli yürütülür ve toplantıya avukatınızla birlikte katılabilirsiniz.

Şüpheliyseniz Kabul Etmenin Size Kazandırdıkları ve Riski

En büyük kazanç, dosyanın kapanma biçimi. Üzerinize düşen edimi tek seferde yerine getirirseniz savcı hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir. Mahkeme yok, duruşma yok, hüküm yok.

Bunun pratikteki karşılığı şu: adli sicil kaydınıza hiçbir şey işlenmez. Ceza almadığınız için ertelemeden, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından, denetim süresinden söz etmeye gerek kalmaz. Memuriyet, silah ruhsatı, yurt dışı vizesi gibi konularda karşınıza bir engel çıkmaz. Bir de masraf boyutu var; CMK 253/22’ye göre uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırmacı ücreti ve giderler Devlet Hazinesi’nden karşılanır, sizden alınmaz.

Riskler ise ödeme tarafında. Ödeyemeyeceğiniz bir rakamı kabul etmeyin. Uzlaşma metninde ne yazdıysa aynen yerine getirmek zorundasınız, aksi halde dosya yeniden canlanır. Bir diğer nokta, uzlaşmanın sadece o dosyayı kapatmasıdır; aynı olayla ilgili başka bir suçtan ayrı soruşturma varsa o kendi yolunda ilerler.

Mağdur veya Şikayetçiyseniz Karar Verirken Bakmanız Gereken Üç Şey

Birincisi zaman. Bir ceza dosyası iddianameden hükme, oradan istinafa kadar yıllar alabilir. Uzlaşırsanız zararınızı haftalar içinde tahsil edersiniz. Uzlaşmazsanız hem yargılamayı beklersiniz hem de tazminat için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açmanız gerekir.

İkincisi karşı tarafın ödeme gücü. Kâğıt üzerinde yüksek bir rakamda anlaşmak işe yaramaz; tahsil edilemeyen alacak, alacak değildir. Karşı taraf taksit istiyorsa süreyi makul tutun ve ödeme planını metne net yazdırın.

Üçüncüsü, uzlaşmanın tazminat hakkınızı kapattığı gerçeği. Sadece maddi zararınızı değil, manevi tarafını da hesaplayın. Henüz ortaya çıkmamış bir zarar varsa, örneğin tedaviniz sürüyorsa, bunu uzlaşma metninde ayrıca belirtin. Kanun, uzlaşma anında tespit edilemeyen zararları bu yasağın dışında tutuyor ama tartışma çıkmaması için yazılı olması iyi olur.

Teklifi Reddederseniz Dosyada Ne Olur

Dosya uzlaştırma bürosundan savcıya döner. Savcı delilleri yeterli görürse iddianame düzenler ve kamu davası açılır. Görmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; reddetmeniz otomatik olarak dava açılacağı anlamına gelmez.

Reddin en sert sonucu, CMK 253/18’de yazılı. Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı dosyada tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.

CMK 253/18: (18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.

Ama bir kapı açık kalıyor. CMK 253/16’ya göre teklifi reddetmiş olsanız bile, taraflar en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar aralarında uzlaştıklarını gösteren bir belgeyle savcıya başvurabilir. Yani “hemen reddettim, her şey bitti” değil; iddianame yazılana kadar bir süre var. Ancak iddianame düzenlendikten sonra bu kapı da kapanır: teklifi reddettiğiniz için uzlaştırma sonuçsuz kalmıştır ve CMK 253/18 gereği dava aşamasında yeniden uzlaştırmaya gidilmez. Mahkemenin dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermesi (CMK 254/1), soruşturmada uzlaştırma denenmemiş dosyalar, örneğin yargılamada suç vasfı değişip uzlaşma kapsamına giren dosyalar içindir.

Anlaşılan Edim Yerine Getirilmezse Ne Yaşanır

Burada iki ayrı senaryo var. Ödemeyi tek seferde yaparsanız savcı doğrudan kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir ve dosya kapanır. Ödeme ileri tarihe bırakılmışsa veya taksitlendirilmişse savcı bu kez kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir; dosya kapanmaz, askıda bekler.

CMK 253/19: (19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. (…) Uzlaşmanın sağlanması halinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır.

Şüpheli tarafındaysanız bunun anlamı açık: taksitleri aksatırsanız hakkınızda kamu davası açılır ve normal yargılama başlar. Mağdur tarafındaysanız endişelenmenize gerek yok; ödeme yapılmadığı takdirde dosya kendiliğinden yeniden hareketlenir, ayrıca bir dava açmanız gerekmez. Erteleme süresince zamanaşımının işlemediğini de ekleyeyim.

Cevap Vermek İçin Kaç Gününüz Var ve O Günlerde Ne Yapmalısınız

Süreniz, size uzlaşma teklifinde bulunulduğu andan itibaren yedi gün. Bu süre içinde kararınızı bildirmezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız. Sessiz kalmak, “düşünüyorum” anlamına gelmiyor; doğrudan ret sayılıyor.

O yedi günü şöyle kullanın. Önce dosyanın hangi suçtan açıldığını öğrenin; uzlaştırmacıya sorabilir ya da avukatınız aracılığıyla dosyayı inceletebilirsiniz. Sonra somut rakamı konuşun: karşı tarafın talebi ne, siz ne ödeyebilirsiniz, taksit mümkün mü. Kararınızı bu iki bilgi olmadan vermeyin.

Uzlaştırmacı sizi ikna etmeye çalışan bir taraf değildir, tarafsız bir görevlidir. CMK 253/5’e göre size uzlaşmanın ne olduğunu ve kabul ya da reddin sonuçlarını anlatmakla yükümlüdür. Anlamadığınız bir şey varsa sorun, telefonda aceleye getirmeyin. Müzakereye avukatınızla katılma hakkınız olduğunu da unutmayın.

Yaşanmış Olaydan

Bir komşu kavgası dosyası gelmişti. Apartman girişinde başlayan tartışma itiş kakışa dönmüş, iki taraf da karakola gitmiş. Müvekkilim basit yaralamadan şüpheliydi ve dosya usulünce uzlaştırma bürosuna gönderilmişti. Uzlaştırmacı kendisini telefonla aradığında ise ilk tepkisi “kabul edersem suçu kabul etmiş olurum” oldu ve o gün telefonda reddetti. Bana geldiğinde iddianame çoktan düzenlenmişti.

Anlattığında ilk sorduğum şey, reddi hangi gerekçeyle bildirdiğiydi. Cevabı, “beni suçlu duruma düşürürler diye korktum” oldu. Oysa müzakerede konuşulanların hiçbir dosyada delil olarak kullanılamayacağını, kabulün ikrar sayılmadığını bilseydi muhtemelen masaya oturacaktı. Üstelik komşusuyla arası tamamen kopmuş değildi; iki tarafın da özür bekleyen bir hâli vardı. İddianame düzenlendiği için CMK 253/16’daki o son imkân da kapanmıştı.

Dosya duruşma aşamasına geçtiğinde, teklif bir kez reddedildiği için CMK 253/18 gereği yeniden uzlaştırmaya gidilemiyordu. Ama suç şikâyete bağlı basit yaralamaydı. Bu kez iki tarafın avukatları aracılığıyla görüşme yapıldı; tedavi giderinin karşılanması ve karşılıklı özür üzerinde anlaşıldı, mağdur duruşmada şikâyetinden vazgeçti, müvekkilim de vazgeçmeyi kabul etti ve dava düştü (TCK 73/4). Kaybedilen şey iki duruşma, bir buçuk yıl ve gereksiz bir tedirginlik oldu. Telefonda verilen o “hayır” cevabı, ücretsiz bir hukuki soruyla önlenebilirdi.