Arsama, Evime Zorla Girildi (İşgal) Ne Yapmalıyım?

Arsama, Evime Zorla Girildi (İşgal) Ne Yapmalıyım: İlk Saatler

İşgal o anda sürüyorsa ilk iş 112’yi arayıp polis veya jandarmayı çağırmaktır; kolluk failin kimliğini tespit eder ve olayı tutanağa geçirir. Bu tutanak, ileride hem savcılıkta hem kaymakamlıkta dosyanızın temel belgesi olur.

1. Kolluğu çağırın ve tutanak isteyin: Failin adı, olay saati, kırılan kilit, değiştirilen kapı veya çekilen tel tutanakta yazsın.
2. Belgeleyin: Tarih ve saati görünen fotoğraf ve video çekin; işgalcinin getirdiği eşyalar, dikilen direkler, ekilen ürün, sökülen sınır taşı görünsün. Tanık olabilecek komşuların adını not edin.
3. Kamera kayıtlarını hemen isteyin: Site, komşu veya işyeri kameraları çoğu zaman birkaç gün içinde kendi kaydının üzerine yazar; kamera kaydının delil değerini ayrı yazıda anlattım.
4. Belgelerinizi toplayın: Tapu kaydı, kadastro paftası, kira sözleşmesi, elektrik ve su faturaları, tarlada ödediğiniz vergi veya destek kayıtları. Bunlar taşınmazı sizin kullandığınızı gösterir.
5. Aynı hafta iki başvuru yapın: Savcılığa şikâyet ve kaymakamlığa (merkez ilçede valiliğe) 3091 başvurusu. İki yol birbirini beklemez.

Ev mi, Arsa mı? Hangi Suç Oluşur, Ceza Ne Kadar?

Girilen yer içinde yaşadığınız ev veya bahçe, balkon gibi eklentisiyse suç TCK 116; arsa, tarla, bağ ya da boş bir taşınmazsa TCK 154’tür. Ayrım, şikâyet şartını, cezayı ve savcılığın dosyaya bakışını değiştirir.

Konut dokunulmazlığının temel hâli, kanunda şöyle düzenlenir:

TCK 116/1: (1) Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikayeti üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Fiil cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapse çıkar ve şikâyet şartı aranmaz (TCK 116/4). Kanunda gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zamandır. Fail silahlıysa ya da birden fazla kişi birlikte girdiyse ceza ayrıca bir kat artırılır (TCK 119/1). Suçun bütün ayrıntılarını konut dokunulmazlığını ihlal suçunun cezası yazısında bulabilirsiniz.

Arsa ve tarla işgali ise ayrı bir maddededir:

TCK 154/1: (1) Bir hakka dayanmaksızın başkasına ait taşınmaz mal veya eklentilerini malikmiş gibi tamamen veya kısmen işgal eden veya sınırlarını değiştiren veya bozan veya hak sahibinin bunlardan kısmen de olsa yararlanmasına engel olan kimseye, suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası verilir.

Boş ev, yazlık ve bağ evi işgal edildiyse

Yılın bir bölümünde oturduğunuz yazlık veya bağ evi de konut sayılır; içine giren kişi TCK 116’dan sorumludur. Uzun süredir kimsenin yaşamadığı, eşyasız bir ev için ise uygulamada TCK 116 yerine TCK 154 tartışılır. Hangi maddenin uygulanacağına savcılık karar verir; şikâyet dilekçenizde olayı anlatıp her iki maddeyi de anmanız yeterlidir. Miras kalan ve mirasçıların ortak kullandığı evlerde ise aşağıdaki hissedar kuralı devreye girer.

Kilit kırıldı, eşya alındı, ağaç kesildi

İşgal sırasında kilit kırıldıysa, evdeki eşyalar alındıysa ya da tarladaki ağaçlar kesildiyse her fiil ayrı suçtur ve her biri için ayrı ceza verilir. Konut dokunulmazlığı, mala zarar verme ve hırsızlık aynı dosyada birlikte yargılanır; bu cezaların nasıl toplandığını birden fazla suçta cezanın toplanması yazısında anlattım. Eşyanız çalındıysa yapılacakları evime hırsız girdi rehberinde ayrıca bulabilirsiniz.

Şikâyet Nereye ve Ne Zaman Yapılır?

Şikâyetinizi Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle ya da en yakın polis veya jandarma birimine sözlü olarak yaparsınız; temel hâllerde süre, fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren 6 aydır (TCK 73/1). Konut dokunulmazlığının temel hâli de, arsa işgali de şikâyete bağlı suçtur; bu sürede şikâyet etmezseniz ceza yolu kapanır.

Dosyalarda en sık gördüğüm hata, “işgal sürüyor, nasılsa geç kalmam” diye beklemektir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020’de 6 ayın işgali ve işgalciyi öğrendiğiniz günden başladığını, işgalin sürmesinin süreyi yenilemediğini kabul etti; Yargıtay 8. Ceza Dairesi ise son kararlarında işgal sürdükçe şikâyet hakkının devam ettiğini söylüyor. Bu ayrılık yüzünden beklemeyin, öğrendiğiniz günden itibaren 6 ay içinde şikâyet edin. Sürenin nasıl hesaplandığını şikâyet süresi yazısında ayrıntılı anlattım.

Dilekçenizde taşınmazın adresini, ada ve parsel numarasını, işgalcinin adını, işgali ne zaman öğrendiğinizi ve elinizdeki delilleri yazın. Kamera kayıtlarının, tanıkların ve kolluk tutanağının dosyaya alınmasını açıkça isteyin. Arsa işgalinde savcılık genellikle yer tespiti için bilirkişi olarak harita mühendisi görevlendirir; mahkeme aşamasında da keşif yapılır.

Konut dokunulmazlığının ihlali ve şikâyete bağlı arsa işgali uzlaştırma kapsamındadır; size uzlaştırmacıdan telefon gelebilir. Uzlaşırken edimi somut yazdırın: “şu tarihe kadar boşaltılacak, kilit ve çit bedeli olarak şu tutar ödenecek” gibi. Nelere dikkat etmeniz gerektiğini uzlaşma teklifi yazısında anlattım. Savcılık “uyuşmazlık hukukidir” diyerek kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilirsiniz (CMK 173/1); bunun için takipsizlik kararına itiraz dilekçesi örneği işinizi kolaylaştırır.

Kaymakamlığa Başvuru: Taşınmazı Haftalar İçinde Geri Almak

3091 sayılı Kanun’a göre taşınmazın zilyedi, işgali öğrendiği günden itibaren 60 gün içinde ve her hâlde işgalin üzerinden 1 yıl geçmeden kaymakamlığa ya da valiliğe başvurabilir (3091 m.4). Ceza davası yıllar sürebilirken bu idari yol, taşınmazı birkaç hafta içinde size geri teslim ettirebilir.

Taşınmaz merkez ilçedeyse valiliğe, diğer ilçelerde kaymakamlığa başvurursunuz (m.2). Başvuru hakkı taşınmazı fiilen kullanan zilyede aittir (m.3); bu yüzden tapuyla birlikte kullandığınızı gösteren faturaları, tanıkları ve fotoğrafları da ekleyin. Görevlendirilen memur yerinde inceleme yapar, tarafları ve tanıkları dinler, en geç 15 gün içinde karar verilir (m.6). Müdahalenin önlenmesine karar çıkarsa karar en geç 5 gün içinde uygulanır ve taşınmaz size yerinde teslim edilir (m.9). Kararlar harca tabi değildir; ancak inceleme memurlarının yol ve gündelik giderlerini başvuran yatırır, haklı çıkarsanız kararda bu masrafların işgalciden alınması da yazılır (m.17, m.18).

Kaymakamlık kararı mülkiyeti çözmez, yalnız fiilî kullanımı korur. Karar idari yargı yolu açık olmak üzere kesindir; işgalci “bu yerde üstün hakkım var” diyorsa mahkemeye gitmek zorundadır (m.7). Karardan sonra aynı kişi yeniden girerse dosya savcılığa gönderilir ve ayrı bir suç oluşur (m.12, m.15). Kaymakamlık sürecinin ve hisseli arazilerin ayrıntılarını hakkı olmayan yere tecavüz cezası yazısında anlattım.

İşgalciyi Kendiniz Çıkarabilir misiniz?

Yalnız işgal anında ve ölçülü biçimde: Türk Medeni Kanunu, zilyedin taşınmazına el koyanı hemen kovarak kullanımını korumasına izin verir, ama durumun haklı göstermediği kuvveti yasaklar (TMK 981). Bu hak, olay sıcağında yapılan savunma içindir; günler sonra kendi başınıza “tahliye” yapmanın dayanağı değildir.

Pratikte en güvenli yol, işgal anında bile kolluğu beklemektir. İşgalci birkaç gündür taşınmazdaysa ve siz kilidi kırıp girer, eşyasını atar ya da kavgaya girerseniz, mala zarar verme veya kasten yaralama şikâyetiyle karşılaşabilirsiniz. İşgalci evde yaşamaya başladıysa kendi başınıza zorla girmeniz konut dokunulmazlığı tartışmasını da tersine çevirebilir. Kaymakamlık kararının 5 gün içinde, kolluk eşliğinde uygulanması bu riskleri ortadan kaldırır.

Kiracı, Hissedar, Eski Eş: Ceza Dosyası Olmayan Durumlar

Kira süresi biten kiracının çıkmaması, hissedarın ortak araziyi kullanması ve aile içi kullanım kavgaları çoğu zaman ceza dosyası değil, hukuk mahkemesi konusudur. Bu dosyalarda yanlış yola girmek zaman kaybettirir.

Kiracı çıkmıyor: bu bir işgal mi?

Hayır. Kiracı eve sizin rızanızla girmiştir; kira süresi bitse de çıkmaması TCK 116 veya 154 suçu oluşturmaz, çözüm tahliye davası ya da icra yoluyla tahliyedir. Kiracı evde değilken anahtarla içeri girer, kilidi değiştirir ya da eşyasını dışarı koyarsanız, o ev kiracının konutu olduğu için bu kez siz suç işlemiş olursunuz.

Hissedar ortak arsayı veya miras evini kullanıyor

Paydaş, ortak taşınmazın her parçasında hak sahibidir; bu yüzden ortak arsayı ya da miras kalan evi kullanması kural olarak suç değildir. Ancak paydaşlar arasında fiilî bir kullanım paylaşımı varsa ve bir paydaş size düşen bölümü sürüp eker ya da kullanmanızı tamamen engellerse suç oluşabilir. Paylaşım yoksa çözüm ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) ve kullanım bedeli davasıdır.

Eski eş veya aile bireyi eve girdi

Evlilik birliği sürerken aile bireylerinden birinin meşru bir amaçla verdiği rıza varsa konut dokunulmazlığı oluşmaz (TCK 116/3). Boşandığınız eş artık bu kapsamda değildir; evinize izinsiz girerse TCK 116 uygulanır ve şiddet veya tehdit riski varsa 6284 sayılı Kanun’a göre koruma kararı da isteyebilirsiniz. Arsa işgalini anne baba, çocuk veya eşiniz yaptıysa malvarlığı suçlarındaki akraba kuralı nedeniyle ceza verilmeyebilir ya da ceza indirilir (TCK 167); ayrıntıları aile içinde işlenen malvarlığı suçları yazısında bulabilirsiniz.

Hukuk Davası: Tahliye, Yıkım ve Kullanım Bedeli

Ceza davası işgalciyi cezalandırır ama taşınmazın kime ait olduğunu, yapılan duvarın yıkılmasını veya geçmiş kullanım bedelini çözmez; bunlar için asliye hukuk mahkemesinde ayrı dava açılır. Ceza mahkemesi tazminata hükmetmez.

• El atmanın önlenmesi: Malik, taşınmazına haksız müdahale edene karşı müdahalenin sona erdirilmesini dava eder (TMK 683). Kaymakamlık süresini kaçırdıysanız asıl yolunuz budur.
• Yıkım (kal): İşgalci arsanıza duvar, kulübe veya ev yaptıysa yapının kaldırılmasını istersiniz. Yapıyı kendiniz yıkmayın.
• Kullanım bedeli (ecrimisil): İşgalcinin taşınmazınızı kullandığı süre için tazminat istersiniz (TMK 995); uygulamada bu bedel kural olarak geriye doğru en çok 5 yıl için istenebilir.
• Sınır tespiti: Komşu duvarını sınırınıza taşıdıysa, lisanslı harita ve kadastro bürosuna aplikasyon (sınırın arazide yerinde gösterilmesi) yaptırın; bu ölçüm hem savcılıkta hem hukuk davasında işinizi hızlandırır.

İşgalci “bu yeri senetle satın aldım” ya da “babanız bana sözlü verdi” diyorsa, kaymakamlık bu iddiayı değerlendirmez ve yargı yolunu gösterir. Taşınmaz satışları tapuda resmî şekilde yapılır; elden senetle yapılan satış mülkiyeti geçirmez, ama iddianın ciddiyetini hukuk mahkemesi inceler.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl Ankara’da yaşayan bir müvekkil, babasından kalan köydeki ev ve tarlaya bayram ziyaretinde gittiğinde, amcasının oğlunun evin kilidini değiştirip içine eşyalarını taşıdığını, tarlaya da ürün ektiğini gördü. Ev birkaç yıldır yalnız yazları kullanılıyordu; müvekkil bana üç hafta sonra geldi.

Aynı hafta kaymakamlığa 3091 başvurusu yaptık ve elektrik faturalarını, yazları evde kalındığını bilen komşuların adlarını, eski fotoğrafları ekledik. Savcılığa da konut dokunulmazlığının ihlali ve hakkı olmayan yere tecavüzden şikâyette bulunduk; ev yazlık olarak kullanıldığı için iki maddeyi birlikte andık. Kaymakamlığın görevlendirdiği memur yerinde inceleme yaptı, tanıkları dinledi ve müdahalenin önlenmesine karar verdi; ev ve tarla kolluk eşliğinde müvekkile teslim edildi. Akraba “babanız bana sözlü olarak verdi” dedi; kararda bu iddia için yargı yoluna başvurması gerektiği yazıldı.

Ceza dosyasında uzlaştırma teklif edildi, ama akraba ürün bedelini ödemeyi kabul etmediği için uzlaşma olmadı ve iddianame düzenlendi; dava sürüyor. Ekili ürün ve kullanım süresi için ayrıca hukuk davası açtık. Bu dosyada taşınmazı ceza davasının sonucunu beklemeden geri getiren şey, süreyi kaçırmadan yapılan kaymakamlık başvurusu oldu.