Tehlike suçu

Tehlike suçu, kanunun zarar doğmasını beklemeden, korunan değeri tehlikeye sokan davranışı cezalandırdığı suçtur. Kanunda genel bir tanımı yoktur; ayrım öğretide ve Yargıtay kararlarında yapılır. Karşıtı zarar suçudur: kasten yaralamada mağdurun vücudu fiilen zarar görmelidir, tehlike suçunda ise kimsenin zarar görmesi gerekmez. Örneğin alkol etkisiyle emniyetli şekilde araç kullanamayacak hâlde olmasına rağmen araç kullanan kişi, kaza yapmasa da cezalandırılır (TCK m. 179/3).

Bilmeniz gerekenler

• İki türü vardır. Soyut tehlike suçunda kanun hareketi kendiliğinden tehlikeli sayar; hâkim ayrıca bir tehlikenin doğup doğmadığını araştırmaz. Somut tehlike suçunda ise olayda gerçek bir tehlikenin ortaya çıktığı ispatlanmalıdır.
• Kanunun dili ipucu verir. Trafik işaretlerini değiştirerek başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından “bir tehlikeye neden olan” kişiyi cezalandıran TCK 179/1 gibi tanımlar tehlikenin olayda gerçekleşmesini arar. TCK 179/3 ise yalnız hareketi tarif eder; ayrıca bir tehlike sonucu istemez.
• Somut tehlike suçunda tehlikenin varlığı ayrıca araştırılır ve dosyadaki delillerle gösterilmelidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, suçu ve suçluyu övme suçunun 2013 değişikliğiyle somut tehlike suçuna dönüştüğünü ve hâkimin açık ve yakın tehlikenin varlığını araştırması gerektiğini kabul ediyor.
• Zarar doğmaması cezayı ortadan kaldırmaz. Ancak hâkim temel cezayı belirlerken meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını gözetir (TCK m. 61/1-e); somut olayda tehlikenin küçük kalması alt sınıra yakın ceza için savunma argümanıdır.
• Kalabalık yer cezayı artırır. Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde yangın çıkarmak ya da silahla ateş etmek bir yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir (TCK m. 170/1); suç kişilerin toplu bulunduğu yerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 170/2).

Sık karıştırılan

Tehlike suçu, hayati tehlike ile karıştırılmamalıdır. Hayati tehlike, kasten yaralamanın mağdurun yaşamını tehlikeye sokan bir duruma neden olması hâlidir ve cezayı bir kat artırır (TCK m. 87/1-d); orada ortada zaten bir yaralama, yani zarar vardır. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma ise tehlike suçlarının kanundaki iki somut örneğidir; ayrıntısı kendi sayfalarındadır.

Yargıtay Kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.09.2023 tarihli, 2020/214 E., 2023/466 K.

Yerel bir gazetede yazdığı köşe yazısındaki ifadeler nedeniyle suçu ve suçluyu övme suçundan (TCK 215) mahkûm edilen sanığın hükmü Daire tarafından onanmış, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bu karara itiraz etmişti. Ceza Genel Kurulu, 2013 yılında 6459 sayılı Kanunla maddeye “kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması” şartı eklendiği için suçun soyut tehlike suçu olmaktan çıkıp somut tehlike suçuna dönüştüğünü, hâkimin bu tehlikenin varlığını araştırmak zorunda olduğunu belirtti. Yazının bütününde şiddeti destekleyen bir anlatım bulunmaması, açık ve yakın bir tehlikenin dosyaya yansımaması ve Anayasa Mahkemesinin aynı yazı nedeniyle verdiği ifade özgürlüğü ihlali kararı birlikte değerlendirilerek suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edildi; itiraz oy birliğiyle kabul edilip hüküm bozuldu. Bu karardan çıkan sonuç açık: somut tehlike suçunda hareketin yapılmış olması yetmez, tehlikenin gerçekleştiği dosyadaki delillerle gösterilmelidir.

… bu şekilde söz konusu suç soyut tehlike suçu olmaktan çıkarılıp somut tehlike suçu hâline getirilmiştir. Diğer bir ifade ile bu suçun cezalandırılabilmesi için failin işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmesi yeterli olmayıp ayrıca failin bu eylemi sonucunda devletin ve toplumun güvenlik, düzenlilik ve sükûn içinde bulunması, kamu hizmetlerinin aksamadan görülmesi anlamına gelen kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin de ortaya çıkması gerekmektedir. …

↑ Metne dön