Köpek Saldırısında Sahibinin Sorumluluğu: Ceza ve Tazminat

Köpek Sahibi Hangi Durumda Ceza Alır? Duruma Göre Tablo

Köpek sahibi, hayvanı kontrol altında tutmak için makul önlemi almadıysa ceza alır; yaptırım saldırının sonucuna göre 6 aya kadar hapisten başlar, ölüm ve bilinçli taksir hâlinde 6 yılın da üzerine çıkabilir. Hangi maddenin uygulanacağını belirleyen şey, birinin yaralanıp yaralanmadığı ve yaralanmanın ağırlığıdır.

Yaralanma olmasa bile uygulanan temel hüküm şudur:

TCK 177/1: (1) Gözetimi altında bulunan hayvanı başkalarının hayatı veya sağlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan veya bunların kontrol altına alınmasında ihmal gösteren kişi, altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Köpeği Kontrolsüz Bırakmak Tek Başına Suç mu?

Evet, kimse yaralanmasa bile köpeği başkaları için tehlikeli olabilecek biçimde serbest bırakmak TCK 177’ye göre suçtur. Kanun burada bir zarar beklemez; tehlikenin yaratılması yeterlidir.

Dosyalarda en sık gördüğüm örnekler şunlar: çocuk parkında tasmasız gezdirilen iri bir köpek, kapısı sürekli açık bırakılan bahçeden sokağa çıkan bekçi köpeği, daha önce birine saldırdığı hâlde bağlanmayan hayvan. Maddede “gözetimi altında bulunan” ifadesi geçer. Bu yüzden sorumlu, yalnızca kayıtlardaki sahip değildir; olay anında köpeği gezdiren aile bireyi, bakıcı ya da tatil boyunca hayvanı emanet alan komşu da şüpheli olabilir.

Suçun cezası 6 ayı geçmediği ve uzlaştırma listesinde yer almadığı için önödeme uygulanır (TCK 75/1). Savcılık size bir tutar bildirir; bu tutarı soruşturma giderleriyle birlikte 10 gün içinde öderseniz dava açılmaz. Aynı süre içinde isterseniz ödeme birer ay arayla 3 eşit taksite bölünür. Ödeme üzerine verilen karar adli sicilde görünmez, ayrı bir sisteme kaydedilir (TCK 75/7).

Isırık Varsa Sahibi Hangi Suçtan Yargılanır?

Köpek birini ısırdı ya da üzerine atlayıp düşürdüyse sahibi kural olarak TCK 89’daki taksirle yaralamadan sorumlu tutulur. Savcının sorduğu soru şudur: makul ve dikkatli bir köpek sahibi bu saldırıyı öngörüp önler miydi?

Tasma, gerekiyorsa ağızlık, sağlam bir çit ve kapalı tutulan bahçe kapısı, bu sorunun cevabını sizin lehinize çevirir. Köpeğin daha önce birini ısırdığı biliniyorsa, komşular yazılı olarak uyardıysa ya da site yönetimi şikâyet tutanağı tuttuysa dosya bilinçli taksir tartışmasına kayar. Bilinçli taksirde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 22/3) ve basit yaralanma dışındaki hâllerde mağdur şikâyetten vazgeçse bile dava sürer (TCK 89/5). Cezanın yaralanma derecesine göre nasıl hesaplandığını ve HAGB, erteleme gibi seçenekleri taksirle yaralama cezası yazısında ayrıntılı anlattım; burada tekrar etmiyorum.

Köpeği bilerek birinin üzerine salmak, “saldır” komutu vermek ya da kavga sırasında hayvanı kışkırtmak artık taksir değildir. Bu durumda kasten yaralama soruşturulur ve ceza, şikâyet ve uzlaştırma kuralları tamamen değişir. Saldırı ölümle sonuçlandıysa dosya taksirle öldürme olarak yürür; şikâyet aranmaz ve uzlaştırma yoktur.

Köpeği gezdiren başkasıysa kim sorumlu?

Ceza sorumluluğu olay anında köpeği gözetiminde tutan kişiye aittir. Birden fazla kişinin kusuru varsa, örneğin sahip köpeğin saldırgan olduğunu bakıcıya söylemediyse, herkes kendi kusurundan sorumlu olur ve cezası ayrı belirlenir (TCK 22/5). Tazminatta ise TBK 67, hayvanın bakımını ve yönetimini “sürekli veya geçici olarak” üstlenen kişiyi sorumlu tutar; köpek oteli, eğitmen ya da gezdirme hizmeti veren kişi de bu kapsama girebilir.

Köpek Saldırısında Sahibinin Sorumluluğu ve Tazminat: TBK 67

Isırılan kişi tedavi giderlerini, çalışamadığı günlerin kazancını ve manevi zararını köpeğin bakımını üstlenen kişiden hukuk mahkemesinde açacağı davayla isteyebilir. Ceza davasında tazminat istenmez; ceza dosyası ile tazminat davası ayrı yürür.

TBK 67’nin en önemli yanı ispat yükünü tersine çevirmesidir. Isırılan kişi sahibin kusurunu ispatlamak zorunda değildir; zararın köpekten doğduğunu göstermesi yeter. Sahip ancak zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 5. maddesi de hayvan sahiplerine insanlara verilebilecek zararı önleyici tedbirleri alma ve zamanında tedbir alınmamasından doğan zararı tazmin etme yükümlülüğü yükler. Bedensel bütünlüğün zedelendiği her dosyada manevi tazminat da istenebilir (TBK 56). Isırılan kişi köpeği kışkırttıysa ya da izinsiz bahçeye girdiyse hâkim tazminatı indirebilir (TBK 52).

Tazminat istemi, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her hâlde olaydan itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TBK 72). Olay aynı zamanda suçsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır; taksirle yaralamada dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1-e). Davanın nasıl açılacağını ceza davasında tazminat yazısında anlattım.

Sokak Köpeği Saldırısında Belediyenin Sorumluluğu Var mı?

Sahipsiz bir köpeğin saldırısında çoğu zaman ortada ceza sorumlusu olmaz, ama belediye hizmet kusuru nedeniyle idare mahkemesinde tam yargı davasıyla tazminata mahkûm edilebilir. Dava adliyede değil, idari yargıda görülür.

5199 sayılı Kanun’un ek 1. maddesi büyükşehir belediyelerine, il belediyelerine ve nüfusu 25 bini aşan belediyelere hayvan bakımevi kurma görevi verir; bu belediyeler sahipsiz ve tehlike arz eden hayvanları toplayıp bakımevine götürür. 30/7/2024 tarihli 7527 sayılı Kanun’la getirilen düzenlemeye göre bakımevine alınan köpekler kayda geçirilir ve rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırılır. İnsan ve hayvan sağlığı için tehlike oluşturan ve davranışları kontrol edilemeyen köpekler için ayrıca özel tedbir öngörülmüştür (5199 m.13). Belediyelere bakımevi kurma ve koşulları iyileştirme için 31/12/2028 tarihine kadar süre tanınmıştır.

Belediyeye karşı yol iki adımlıdır. Önce saldırıyı öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde ilgili belediyeye yazılı başvurup zararınızın ödenmesini istersiniz (İYUK 13). Talep reddedilirse ya da 30 gün içinde cevap verilmezse, 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açarsınız (İYUK 7). Uygulamada ilçe belediyesi ile büyükşehir belediyesine birlikte başvurulduğunu sık görüyorum.

Sokak köpeklerini besleyen kişinin sorumluluğu ise tartışmalıdır. Mama vermek tek başına hayvanın “bakım ve yönetimini üstlenmek” sayılmaz; hayvanı kendi bahçesinde barındıran, aşılatan ve sahiplenmiş gibi davranan kişide durum değişebilir.

Yasaklı Irklar ve 2024 Değişikliği: Sahip İçin Ek Riskler

Pitbull Terrier, Japanese Tosa, Dogo Argentino ve Fila Brasileiro ile melezlerini sahiplenmek, üretmek veya satmak 5199 sayılı Kanun’a göre idari para cezası ve el koyma sebebidir. Kanunun geçici 3. maddesi, Bakanlık tehlikeli hayvanları ayrıca belirleyene kadar uygulanmak üzere bu dört ırkı açıkça sayar.

Düzenleme yürürlüğe girmeden önce bu ırklardan birine sahip olan ve süresinde kısırlaştırıp kayıt ettirenler cezadan kurtulmuştur. Ama bu köpekler kayıt belgesiz, ağızlıksız ve tasmasız dolaştırılamaz; parklara, çocuk oyun alanlarına ve halkın yoğun bulunduğu yerlere sokulamaz. Aykırılığın tekrarında idari para cezasıyla birlikte hayvana el konulur. Bunun yanında bütün kedi ve köpek sahipleri hayvanlarını 31/12/2025 tarihine kadar dijital kimliklendirmeyle kayda geçirmek zorundaydı; ev hayvanını terk etmek de yasaktır (5199 m.14).

Saldıran köpek yasaklı ırktansa ve ağızlıksız gezdiriliyorsa, ceza dosyasında sahibin aleyhine çok güçlü bir tablo oluşur. Uygulamada savcılık bu dosyalarda bilinçli taksiri daha kolay tartışır, çünkü kanun bu ırkların tehlikesini zaten kabul etmiş ve sahibe somut önlem yükümlülüğü getirmiştir.

Köpek Isırdıysa Mağdur Olarak İlk Ne Yapmalısınız?

Önce hastaneye gidin, adli rapor isteyin ve köpeğin sahibinin kimliğini tespit edin; şikâyet için 6 aylık süreniz vardır. Isırıkta kuduz ve enfeksiyon riskini hekim değerlendirir; tedaviyi geciktirmeyin.

• Yarayı ve yırtılan kıyafeti tarih görünecek şekilde fotoğraflayın.
• Tanıkların adını ve telefonunu alın; site, dükkân ya da apartman kameralarının kaydını hemen isteyin, çünkü kayıtlar bir süre sonra silinir.
• Köpeğin sahibinden aşı karnesini ve kimlik kaydını isteyin; vermezse bunu kolluğa söyleyin.
• Polise ya da doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunun. Sürenin ne zaman başladığını şikâyet süresi yazısında anlattım.
• Uzlaştırma teklifi gelirse tedavi giderleri, iş kaybı ve iz kalma ihtimalini hesaba katarak cevap verin; teklife 7 gün içinde cevap vermezseniz reddetmiş sayılırsınız (CMK 253/4).

Saldırı anında kendinizi ya da çocuğunuzu korumak için köpeğe orantılı müdahale etmeniz zorunluluk hâli kapsamında değerlendirilir ve ceza gerektirmez (TCK 25/2). Saldırı bittikten sonra hayvana zarar vermek ise sizin için ayrı bir dosya açabilir; bu ayrımı hayvana kötü muamele yazısında anlattım.

Köpeğiniz Birini Isırdıysa Sahip Olarak Ne Yapmalısınız?

Olay yerinden ayrılmayın, yaralıya yardım edin, kimliğinizi verin ve köpeğin aşı ile kayıt belgelerini hazır edin. Kaçmak ya da “köpek benim değil” demek, sonradan kamera kaydıyla çürüdüğünde dosyayı en çok ağırlaştıran davranıştır.

İfadeye çağrıldığınızda savunmanın merkezi aldığınız önlemlerdir. Tasmanın kopup kopmadığı, bahçe kapısını kimin açık bıraktığı, uyarı levhası olup olmadığı, mağdurun bahçeye izinsiz girip girmediği ya da köpeği kışkırtıp kışkırtmadığı somut olarak ortaya konmalıdır. Bunları gösteren fotoğraf, kamera kaydı ve tanık beyanlarını ifadeden önce toplayın.

Yaralanma varsa dosya uzlaştırmaya gidecektir. Tedavi giderlerini baştan karşılamak, hem uzlaşmayı kolaylaştırır hem de dava açılırsa cezanın belirlenmesinde lehinize değerlendirilir. Teklifi nasıl değerlendireceğinizi uzlaşma teklifi kabul etmeli miyim yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir anne, yedi yaşındaki oğlunun site bahçesinde komşusunun tasmasız gezdirilen iri köpeği tarafından yüzünden ısırıldığını anlatarak bana geldi. Çocuk dikiş almış, hastane raporunda yüzde sabit iz ihtimali belirtilmişti. Köpek sahibi ilk ifadesinde hayvanın daha önce kimseye saldırmadığını söylemişti.

Site yönetiminden aynı köpek hakkında aylar önce tutulan bir şikâyet tutanağını ve sakinlerin yazılı uyarılarını aldık; olay anının kamera kaydını da yönetimden talep ettik. Kesin raporda yüzde sabit iz tespit edilince dosya 89/2 kapsamına girdi ve uyarılara rağmen tasmasız gezdirme nedeniyle bilinçli taksir tartışıldı. Uzlaştırma aşamasında karşı taraf tedavi, ileride yapılacak estetik işlem ve manevi zarar için bir tutar teklif etti. Anneyle birlikte estetik hekimden alınan maliyet öngörüsünü esas alarak tutarı yükselttik.

Edim tek seferde ödendi ve savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Ayrı tazminat davası açılmadı, çünkü bilinen zararların tamamı uzlaşmada karşılanmıştı. Bu dosyada sonucu belirleyen, olaydan önceki uyarıların belgelenmiş olmasıydı.