Kast ve Taksir Farkı, Olası Kast Nedir? Bilinçli Taksir

Kast ve Taksir Farkı, Olası Kast Nedir: Dört Düzey

Ceza hukukunda bir sonucun faile yüklenmesinin dört düzeyi vardır: doğrudan kast, olası kast, bilinçli taksir ve basit taksir. Ayrımı, failin sonucu öngörüp öngörmediği ve öngördüyse onu kabullenip kabullenmediği belirler.

Kast bir suçun kurucu unsurudur; kanun ayrıca söylemedikçe her suç ancak kasten işlenebilir. Olası kastın tanımı ve getirdiği indirim aynı maddenin ikinci fıkrasındadır:

TCK 21/2: (2) Kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Bu halde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Olası kast ile bilinçli taksirin ortak noktası, failin sonucu öngörmesidir. Fark tek bir soruda düğümlenir: fail, sonucun gerçekleşmesini kabullendi mi, yoksa gerçekleşmeyeceğine mi güvendi? İlkinde olası kast, ikincisinde bilinçli taksir vardır.

Olası Kast Hangi Durumlarda Kabul Edilir?

Olası kast, failin sonucun gerçekleşebileceğini açıkça gördüğü hâlde fiilden vazgeçmediği ve sonucu kendi şansına ya da becerisine bağlamadığı durumlarda kabul edilir. Uygulamada en tipik örnek, kalabalığa doğru rastgele ateş edilmesidir.

Düğünde kalabalığın üzerine doğru ateş eden kişi, birinin vurulabileceğini bilir; kimseyi hedef almasa da bu sonucu göze almıştır. Kimse ölmezse olası kastla öldürmeye teşebbüs, biri ölürse olası kastla öldürme tartışılır. Polisten kaçarken yaya yolunun üzerine aracı süren, ya da birinin üzerine gelmesini engellemek için aracı ona doğru sürüp “çekilir” diye düşünmeyen sürücü de aynı çerçevede değerlendirilir.

Olası kastın cezası doğrudan kasttan düşüktür ama taksirden çok yüksektir. Kasten öldürmenin cezası müebbet hapis iken olası kastla öldürmede 20-25 yıl, kasten yaralamada ise temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir. Kasten öldürme cezalarının bütün tablosu için kasten öldürme suçu cezası yazısına bakabilirsiniz.

Bilinçli Taksir Nedir, Cezayı Ne Kadar Artırır?

Bilinçli taksir, failin sonucu öngördüğü ama istemediği ve gerçekleşmeyeceğine güvendiği hâldir; ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 22/3). Ayrıca bilinçli taksirle verilen hapis cezası adli para cezasına çevrilemez (TCK 50/4).

TCK 22/3: (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.

Örnek vermek gerekirse: yağmurlu havada hız sınırını aşan sürücü, kaza olabileceğini bilir ama “ben bu yolu iyi biliyorum” diyerek devam eder. Kırmızı ışıkta geçmek, şerit ihlali ya da alkollü araç kullanmak bilinçli taksir tartışmasını sık gündeme getirir; ancak kural ihlali tek başına yeterli değildir, sürücünün sonucu somut olarak öngördüğünün olayın koşullarından anlaşılması gerekir. Bilinçli taksirin üç farklı sonucu vardır ve üçü de dosyanın gidişini değiştirir:

• Taksirle öldürme veya yaralama cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
• Basit taksirde uzun süreli hapis bile adli para cezasına çevrilebilirken, bilinçli taksirde çevirme yapılamaz (TCK 50/4).
• Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır, ama basit yaralama dışındaki hâllerde bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz (TCK 89/5); şikâyetten vazgeçmek dosyayı bitirmez.

Bilinçli taksir artırımı, dosyanın HAGB ve erteleme sınırının altında kalıp kalmayacağını da belirler. Bu yüzden savunmada ilk tartışılan konu çoğu zaman taksirin “basit” mi “bilinçli” mi olduğudur.

Taksirli Suçlar Ne Zaman Cezalandırılır?

Taksirle işlenen fiiller yalnız kanunun açıkça öngördüğü hâllerde cezalandırılır (TCK 22/1). Taksirle öldürme ve taksirle yaralama cezalandırılır; taksirle başkasının malına zarar vermek ise suç değildir, yalnız tazminat doğurur.

Taksirle öldürmenin cezası 2-6 yıl hapistir; birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma varsa 2-15 yıla çıkar (TCK 85). Taksirle yaralama 4 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir (TCK 89/1). Ayrıntılar taksirle öldürme cezası yazısında. Taksirli suçta ceza, failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla kişinin taksiri varsa herkes kendi kusurundan sorumludur (TCK 22/4-5). Kusur oranları genellikle bilirkişi raporuyla tespit edilir ve rapora itiraz bu dosyalarda çok önemlidir.

Taksirli suçlarda kanunun tanıdığı önemli bir imkân da şahsi cezasızlıktır. Taksirli hareketin sonucu yalnız failin kendisini ve ailesini, artık ceza vermeyi gereksiz kılacak kadar ağır biçimde etkilemişse ceza verilmez (TCK 22/6). Kazada kendi çocuğunu ya da eşini kaybeden sürücü bunun tipik örneğidir. Bilinçli taksirde bu hâlde ceza tamamen kaldırılmaz, yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Trafik Kazasında Olası Kast mı, Bilinçli Taksir mi?

Trafik kazalarının büyük çoğunluğu taksir ya da bilinçli taksir olarak değerlendirilir; olası kast, sürücünün sonucu açıkça kabullendiği istisnai olaylarda gündeme gelir. Ayrımı tek bir kural ihlali değil, olayın bütünü belirler.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında kırmızı ışık ihlali, hız aşımı veya alkol gibi bir kural ihlali tek başına olası kast sayılmaz; çoğunlukla bilinçli taksir olarak kabul edilir. Buna karşılık çok yüksek hız, yoğun alkol, yerleşim yerinde yarış, polisten kaçarken kalabalık bir alana girme gibi unsurlar bir araya geldiğinde, bazı kararlarda sürücünün ölüm sonucunu göze aldığı kabul edilmiş ve olası kastla öldürmeden hüküm kurulmuştur. Bu, cezayı 2-6 yıldan 20-25 yıla taşıyan bir farktır.

Ölümlü bir kazadan sonra sürücüyü neyin beklediğini ölümlü trafik kazası cezası yazısında, verilen cezanın cezaevinde ne kadarının yatılacağını ise trafik kazasında ölüm ve yaralamada yatar yazısında hesapladım. Kendi dosyanızdaki süreyi yatar hesabıyla de görebilirsiniz. Kazanın oluşumundaki kusur oranları için kusur raporuna itiraz yazısına da bakabilirsiniz.

Silah Kazasında ve Havaya Ateşte Ayrım Nasıl Yapılır?

Silah dosyalarında ayrım, silahın kime ve nereye doğrultulduğuna bağlıdır: temizlerken ateş alan silah çoğunlukla taksir, kalabalığa doğru açılan ateş olası kast, hedef alınarak açılan ateş doğrudan kast sayılır.

Evde silah temizlerken, şarjörü çıkarmadan tetiğe dokunan ve yanındakini yaralayan kişi sonucu öngörmemiştir; bu basit taksirdir. Dolu silahla şaka yaparak birine doğrultan ve “tetiğe basmam” diye güvenen kişi ise sonucu öngörmüştür; bu durum, olayın ayrıntısına göre bilinçli taksir ya da olası kast olarak tartışılır. Düğünde havaya ateş ederken namlunun kalabalığa doğru kayması da mahkemelerin sıkça bu ayrımı yaptığı bir alandır; konu havaya ateş etme cezası yazısında ayrıntılıdır.

Silahın türü, atış mesafesi, merminin isabet ettiği bölge ve olay öncesindeki tartışma, mahkemenin kastı belirlerken baktığı başlıca delillerdir. Bacağa tek atış ile göğse birden fazla atış, aynı silahla yapılsa da farklı sonuç doğurur.

Yaralamak İstedim, Ölüm Oldu: Netice Sebebiyle Ağırlaşmış Suç

Kasten yapılan bir yaralama ölümle sonuçlanırsa fail kasten öldürmeden değil, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamadan cezalandırılır; ölüm sonucu bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir (TCK 23).

Kavgada atılan bir yumruğun ardından mağdur düşüp başını çarparak ölürse, fail ölümü istememiştir ama yaralamayı kasten yapmıştır. Bu durumda TCK 87/4 uygulanır ve ceza 10-14 yıl, nitelikli yaralama hâllerinde 14-18 yıl hapistir. Failin ölüm sonucunu hiç öngöremeyeceği, yani bu sonuç bakımından taksirinin bile bulunmadığı istisnai durumlarda ağırlaştırılmış hükümden sorumlu tutulamaz. Bu kavramın kısa tanımı için netice sebebiyle ağırlaşmış suç sözlük maddesine bakabilirsiniz.

Kast mı Taksir mi, Mahkeme Nasıl Karar Verir?

Mahkeme failin zihnini doğrudan göremediği için kastı olayın dış görünüşünden çıkarır: kullanılan araç, hedef alınan bölge, olay öncesi ilişki, fiilden sonraki davranış ve tanık beyanları belirleyicidir. İlk ifade bu değerlendirmenin temel taşıdır.

Fiilden sonraki davranış özellikle önemlidir. Kazadan sonra yaralıya yardım eden, ambulans çağıran ve olay yerinde kalan sürücü ile olay yerinden kaçan sürücü aynı kazada farklı değerlendirilebilir. Olay öncesinde söylenen sözler (“seni ezerim” gibi), mesajlar ve kamera görüntüleri de kastın kanıtı olarak kullanılır.

Savunmada amaç, olayın gerçek düzeyinin ortaya çıkmasıdır. Kaza tespit tutanağı, keşif, hız ve fren izi incelemesi, alkol ölçümünün zamanı ve tanıkların konumu bu dosyalarda ayrıntısıyla incelenmelidir. Dikkat: Gözaltında yaptığınız “hızlıydım ama bir şey olmaz diye düşündüm” gibi bir açıklama, bilinçli taksirin doğrudan delili olur; ifadenizi avukatınızla konuşmadan vermeyin.

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce, gece saatlerinde şehir içinde hız sınırının epey üzerinde giderken bir kavşakta yayaya çarpan ve yayanın ölümüne neden olan genç bir sürücünün ailesi bana geldi. Sürücü olay yerinde kalmış, ambulansı kendisi çağırmıştı; alkol ölçümü sıfırdı. Savcılık, kavşağa yüksek hızla girilmesini ve olay yerindeki bazı tanık beyanlarını gerekçe göstererek olası kastla öldürmeden iddianame düzenlemişti.

Savunmada, sürücünün hız sınırını aştığını tartışmadık; bunu belgeler de gösteriyordu. Tartıştığımız şey, ölüm sonucunu kabullenip kabullenmediğiydi. Kamera kayıtlarında sürücünün yayayı görünce sert biçimde fren yaptığını ve direksiyonu kırdığını, kazadan hemen sonra yaralının başına koştuğunu gösterdik. Kusur raporuna itiraz ederek yayanın yaya geçidi dışından ve kırmızı ışıkta geçtiğinin de dikkate alınmasını sağladık.

Mahkeme olası kastı kabul etmedi; suçu bilinçli taksirle öldürme olarak nitelendirdi ve yayanın tali kusurunu da gözeterek hapis cezası verdi. Ceza, bilinçli taksir nedeniyle paraya çevrilemedi ve sürücü cezasını infaz etmek zorunda kaldı. Aile için sonuç ağırdı, ama 20 yılı aşabilecek bir cezanın yerine birkaç yıllık bir cezaya hükmedilmişti.