CMK 223 Hüküm Türleri: Beraat, Mahkûmiyet, Düşme, Ret
CMK 223 madde metni ve fıkra fıkra açıklama: altı hüküm türü, beraatin beş bendi, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi, düşme ve durma, zamanaşımında düşme, istinaf süresi ve Yargıtay kararları.
CMK 223 madde metni (güncel)
Duruşmanın sona ermesi ve hüküm
(1) Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür.
(2) Beraat kararı;
a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
d) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması,
e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması,
Hallerinde verilir.
(3) Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsî cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
(5) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilir.
(6) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, belli bir cezaya mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanı sıra güvenlik tedbirine hükmolunur.
(7) Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.
(8) Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hallerinde, davanın düşmesine karar verilir. Ancak, soruşturmanın veya kovuşturmanın yapılması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın henüz gerçekleşmediği anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararı verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
(9) Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
(10) Adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223 — son değişiklik: 5353 sayılı Kanun
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Değişiklik geçmişi
CMK 223 yürürlüğe girdiği günden beri neredeyse hiç değişmedi; tek değişiklik, kanun daha yürürlüğe girmeden 2005’te 3. fıkranın (b) bendinde yapıldı. Hüküm türlerini ve beraat bentlerini bugün de 2005’teki metin belirler.
| Tarih | Değiştiren düzenleme | Ne değişti |
|---|---|---|
| 4.12.2004 (kabul), RG 17.12.2004 | 5271 sayılı Kanun (ilk metin) | Altı hüküm türü, beraatin beş hâli, ceza verilmesine yer olmadığı kararı, davanın reddi, düşme ve durma düzenlendi |
| 25.5.2005 (kabul), RG 1.6.2005 | 5353 sayılı Kanun m. 30 | 3. fıkranın (b) bendi bugünkü hâlini aldı: bağlayıcı emir, zorunluluk hâli ve cebir veya tehdit etkisiyle işlenen suçlar |
Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama
CMK 223 on fıkradır: 1. fıkra hüküm türlerini sayar, 2. fıkra beraati, 3. ve 4. fıkralar ceza verilmesine yer olmadığı kararını, 5. ve 6. fıkralar mahkûmiyet ve güvenlik tedbirini, 7. fıkra davanın reddini, 8. fıkra düşme ve durmayı, 9. fıkra beraatin önceliğini, 10. fıkra görevsizliği düzenler.
1. fıkra: hangi kararlar hükümdür?
Duruşmanın bittiği açıklandıktan sonra verilen altı karar hükümdür: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşme. Liste sınırlıdır; mahkeme davayı bu kararlardan biriyle bitirmek zorundadır. Yargıtay, kanunda yer almayan “hüküm kurulmasına yer olmadığına” kararının bir hüküm çeşidi olmadığını ve davayı sonlandırmadığını belirterek kararı kanun yararına bozdu. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) bu listede yoktur; bir mahkûmiyet hükmünün sonuç doğurmamasına karar verilmesidir.
2. fıkra: beraatin beş hâli
Beraat beş ayrı sebeple verilir ve hangi bende dayandığı önemlidir. (a) fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamasıdır; (b) suçu sanığın işlemediğinin kesin olarak ortaya çıkmasıdır; (c) kast veya taksirin bulunmamasıdır; (d) suç işlenmiş olsa da meşru savunma, hakkın kullanılması gibi bir hukuka uygunluk nedeninin varlığıdır; (e) suçun sanık tarafından işlendiğinin ispat edilememesidir. Uygulamada en sık görülen (e) bendidir: şüphe sanık lehine yorumlanır ve delil yetersizliğinden beraat edilir.
Bentler birbirinin yerine kullanılamaz. Yargıtay, suçun işlendiği sabit olmadığı için (e) bendine göre verilmesi gereken beraatin (c) bendine dayandırılmasını hukuka aykırı bularak hükmü düzelterek onadı. Meşru savunmada ise beraat (d) bendine dayanır; Yargıtay 1. Ceza Dairesi, bıçakla üzerine koşan saldırgana ateş eden sanığın meşru savunma sınırları içinde kaldığını ve 223/2-d uyarınca beraat etmesi gerektiğini oy çokluğuyla kabul etti; yerel mahkeme direndiği için son sözü Ceza Genel Kurulu söyleyecek.
3. fıkra: kusur yokluğu nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığı
Bu fıkradaki hâllerde fiil hukuka aykırıdır ama sanığın kusuru yoktur: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik veya geçici nedenler (TCK 31–34), bağlayıcı emir, zorunluluk hâli, karşı konulamaz cebir veya tehdit (TCK 24/4, 25/2, 28), meşru savunmada sınırın mazur görülebilir heyecan, korku veya telaşla aşılması (TCK 27/2) ve kusurluluğu kaldıran hata (TCK 30). Sonuç ceza verilmesine yer olmadığı kararıdır, beraat değil.
Ayrım pratikte önemlidir. Meşru savunma (TCK 25/1) hukuka uygunluk nedenidir ve beraat getirir; savunmanın sınırını korkuyla aşan kişi ise beraat etmez, ceza verilmesine yer olmadığı kararı alır. Akıl hastası sanık hakkında ayrıca güvenlik tedbirine hükmedilir (TCK 32/1, 57/1). Kusur yeteneği bulunmadığı için bu kararı alan kişi koruma tedbirleri nedeniyle tazminat isteyemez (CMK 144/1-d).
4. fıkra: fiil suç olduğu hâlde ceza verilmemesi
Dördüncü fıkrada fiil suç olmaya devam eder, ama kanun cezayı kaldırır: etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık sebebi, karşılıklı hakaret (TCK 129/3) ve haksızlık içeriğinin azlığı. Örneğin karşılıklı hakarette hâkim, olayın niteliğine göre taraflardan birine veya ikisine ceza vermekten vazgeçebilir. Bu kararın gerekçesinde fiilin işlendiği kabul edildiği için, sanık açısından beraat kadar temiz bir sonuç değildir; kanun yoluna gidilip beraat istenmesi mümkündür.
5. ve 6. fıkralar: mahkûmiyet ve güvenlik tedbiri
Suçu sanığın işlediği sabitse mahkûmiyet kararı verilir. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde iddia ve savunma, delillerin tartışılması, cezanın TCK 61 ve 62’deki sıraya göre belirlenmesi ve erteleme veya çevirme taleplerinin değerlendirilmesi gösterilir (CMK 230/1). Altıncı fıkra, cezaya mahkûmiyet yerine veya onunla birlikte güvenlik tedbirine hükmedilmesini düzenler; hak yoksunlukları ve müsadere bu kapsamdadır.
7. fıkra: davanın reddi
Aynı fiil nedeniyle aynı sanık hakkında önceden verilmiş bir hüküm ya da açılmış bir dava varsa ikinci davanın reddine karar verilir. Bu, bir fiil için iki kez yargılanmama ilkesinin usuldeki karşılığıdır. Yargıtay, aynı eylem için ikinci kez açılan davada mahkûmiyet kurulmasını kanun yararına bozdu ve ikinci davaların 223/7 gereği reddine kendisi karar verdi.
8. fıkra: düşme ve durma
Düşme kararı, davaya devam edilmesini engelleyen bir sebep doğduğunda verilir: sanığın ölümü (TCK 64), dava zamanaşımı (TCK 66), şikâyetten vazgeçme (TCK 73/4), af, önödeme ve uzlaşmanın yerine getirilmesi. Kovuşturma şartının hiç gerçekleşmeyeceği anlaşılırsa yine düşme kararı verilir; şart henüz gerçekleşmemiş ama gerçekleşebilecekse mahkeme durma kararı verip bekler. Durma kararına itiraz edilebilir.
Zamanaşımı dolduğunda mahkeme kural olarak düşme kararı verir; sanığın zamanaşımından vazgeçmesi mümkün değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2026’da önceki görüşünden dönerek, derhâl beraat gerektiren bir durum yoksa zamanaşımı dolan davada beraat değil düşme kararı verilmesi gerektiğini kabul ediyor.
9. fıkra: derhâl beraatin önceliği
Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. “Derhâl beraat” ölçüsü, fiilin suç olmaması veya yeni bir kanunla suç olmaktan çıkarılması gibi başka bir araştırma gerektirmeyen durumlardır. Delillerin değerlendirilmesini gerektiren dosyada ise zamanaşımı dolduysa düşme kararı verilir; sanığın “beraat etmek istiyorum” demesi bunu değiştirmez.
10. fıkra: adli yargı dışına görevsizlik
Mahkeme, uyuşmazlığın idari yargıya veya bir idari makama ait olduğunu düşünerek görevsizlik kararı verirse bu karar kanun yolu bakımından hüküm sayılır. Örneğin eylemin suç değil kabahat olduğu gerekçesiyle dosyanın idareye gönderilmesi bu türdendir. Böyle bir karara karşı itiraz değil, hükümler gibi istinaf yoluna gidilir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uygulamada en çok sorulanlar
Hüküm açıklandıktan sonra müvekkillerim çoğunlukla beraatin sonuçlarını, düşmenin beraatten farkını, ceza verilmesine yer olmadığı kararının etkisini, zamanaşımında neden beraat verilmediğini ve HAGB’nin bu listede nerede durduğunu soruyor.
Beraat kararı ne sağlar?
Beraat, sanık hakkında ceza hukuku bakımından hiçbir sonuç bırakmaz; kesinleşmiş mahkûmiyet olmadığı için adli sicile kayıt düşülmez. Tutuklu kalmışsanız Devletten tazminat isteyebilirsiniz (CMK 141/1-e). Memurlar için ceza davasındaki beraat, disiplin dosyasını her zaman kapatmaz; ayrıntıları beraat kararı ne demek yazısında anlattım.
Düşme kararı beraat sayılır mı?
Hayır; düşme kararında mahkeme sanığın suçlu olup olmadığını tartışmaz, yalnız davaya devam edilemeyeceğini tespit eder. Şikâyetten vazgeçme, af veya uzlaşma nedeniyle düşen davada koruma tedbirleri için tazminat da istenemez (CMK 144/1-c). Hangi sebeplerin düşme getirdiğini düşme kararı ne demek yazısında saydım.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı ne demek?
Mahkeme fiilin işlendiğini kabul eder ama kusur yokluğu ya da kanunun öngördüğü bir sebeple ceza vermez. Sonuçları, sicile etkisi ve kanun yolu ceza verilmesine yer olmadığı kararı yazısında ayrıca anlatılıyor.
Zamanaşımı doldu, neden beraat değil düşme verildi?
Ceza Genel Kurulu’nun 2026 tarihli kararına göre, delil değerlendirmesi gerektiren dosyada zamanaşımı dolduysa mahkeme beraat değil düşme kararı verir; beraat ancak fiilin suç olmaması gibi araştırma gerektirmeyen durumlarda öne geçer (CMK 223/9). Zamanaşımı sürelerini dava zamanaşımı maddesinde topladım.
HAGB bir hüküm türü mü?
Değil; hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkûmiyet hükmü kurulduktan sonra bu hükmün sanık hakkında sonuç doğurmamasına karar verilmesidir (CMK 231/5). 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında uygulanabilir; denetim süresi 5 yıldır. Şartları CMK 231 madde sayfasında fıkra fıkra anlattım.
İlgili maddeler
CMK 223 hükmün türünü belirler; hükmün içeriği, gerekçesi ve kanun yolu komşu maddelerdedir.
- TCK 25: Meşru savunmayı ve zorunluluk hâlini düzenler; biri beraate, öbürü ceza verilmesine yer olmadığı kararına götürür.
- CMK 225: Hükmün yalnız iddianamede gösterilen fiil ve fail hakkında verilebileceğini düzenler.
- CMK 230: Mahkûmiyet ve beraat hükmünün gerekçesinde bulunması gerekenleri sayar.
- CMK 272 ve 273: Hükümlere karşı istinaf yolunu ve iki haftalık süreyi düzenler.
- TCK 64, 66 ve 73: Sanığın ölümü, dava zamanaşımı ve şikâyetten vazgeçme gibi düşme sebeplerini düzenler.
- CMK 141 ve 144: Beraat eden tutuklunun tazminat hakkını ve tazminat istenemeyecek düşme ve ceza verilmesine yer olmadığı hâllerini düzenler.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 19.12.2024 tarihli, 2023/2638 E., 2024/9836 K.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne süresinde başvurmayan hükümlü hakkında kaçma suçundan dava açılmış, mahkeme iddianamede eylemin yeterince anlatılmadığı gerekçesiyle “hüküm kurulmasına yer olmadığına” karar verip dosyayı savcılığa göndermişti. Yargıtay, böyle bir hüküm türünün CMK 223’te bulunmadığını, mahkemenin gerekirse yeni iddianame isteyerek davayı kanundaki hükümlerden biriyle bitirmesi gerektiğini belirterek kararı kanun yararına bozdu.
… Zira, “hüküm kurulmasına yer olmadığına” şeklinde bir hüküm çeşidine 5271 sayılı Kanun’un 223. maddesinde yer verilmemiştir. Bunun bir hüküm çeşidi olmaması nedeniyle yargılamayı sonlandıran bir karar olmadığı da açıktır. …
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 02.06.2026 tarihli, 2025/4363 E., 2026/13052 K.
Silahlı terör örgütüne yardımdan yargılanan sanık hakkında ilk derece mahkemesi kast ve taksir bulunmadığı gerekçesiyle 223/2-c’ye göre beraat kararı vermiş, istinaf başvurusu da reddedilmişti. Yargıtay, yapılan yargılamada suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmadığını, bu nedenle beraatin (e) bendine dayandırılması gerektiğini belirterek hükmü bu yönden düzelterek onadı.
… Sanık hakkında 5271 sayılı Kanun’un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca beraat kararı verilmesi gerekirken, aynı Kanun’un 223 üncü ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca beraatine karar verilmesi nedeniyle anılan hüküm, Kanuna aykırı olup …
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.05.2026 tarihli, 2026/1823 E., 2026/4074 K.
Sanığın kız kardeşinin eski eşi, sanığın ailesine ait araçların lastiklerini kesmiş ve evin yakınında alkollü, elinde bıçakla beklemişti; sanık dışarı çıktığında hakaret ve tehdit ederek üzerine koşan bu kişiye önce havaya, mesafe 1-2 metreye inince ona ateş ederek ölümüne sebep oldu. Yerel mahkeme haksız tahrik indirimiyle kasten öldürmeden mahkûmiyette direnmişti. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, eylemin meşru savunma sınırları içinde kaldığını ve 223/2-d uyarınca beraat verilmesi gerektiğini belirterek oy çokluğuyla bozma kararının düzeltilmesine yer olmadığına karar verdi ve direnme kararını incelemek üzere dosyayı Ceza Genel Kuruluna gönderdi. Karşı oy, olayda meşru savunma şartlarının bulunmadığı görüşündedir.
… sanığın kendisine yönelmiş haksız saldırıyı defetmek için eylemi gerçekleştirdiğinin anlaşılması karşısında; sanığın meşru savunma sınırları içerisinde kalan eyleminden dolayı 5237 sayılı Kanun’un 25/1. ve 5271 sayılı Kanun’un 223/2-d maddesi uyarınca beraati yerine yazılı şekilde haksız tahrik altında kasten öldürme suçundan cezalandırılmasına karar verilmesi, hukuka aykırı bulunarak; …
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 30.06.2026 tarihli, 2026/6488 E., 2026/12791 K.
Hükümlü, aynı iş yerine aynı tarihte girip zarar verdiği eylem nedeniyle önce bir mahkemede mahkûm edilmiş, sonra aynı eylem için açılan ikinci davada başka bir mahkemede yeniden mahkûm edilmişti; iki hüküm de kesinleşmişti. Yargıtay, ikinci davaların 223/7 gereği reddedilmesi gerektiğini belirterek ikinci hükmü kanun yararına bozdu, davaların reddine ve bu davadan verilen cezaların kaldırılmasına kendisi karar verdi.
… 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/7. maddesinde “Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.” şeklinde yer alan hüküm gereği, …
… mükerrer olarak açılan davaların reddine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yargılamaya devamla yazılı şekilde hükümler kurulması Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma istemi yerinde görülmüştür. …
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 20.05.2026 tarihli, 2026/266 E., 2026/329 K.
Nitelikli yağmadan yargılanan sanıklar yerel mahkemece beraat ettirilmiş, Özel Daire beraati onamıştı; ancak inceleme tarihinde 15 yıllık asli dava zamanaşımı dolmuştu. Ceza Genel Kurulu, 2023’te benimsediği “yargılamanın geldiği aşamada beraat verilebiliyorsa beraat verilir” görüşünden dönerek, derhâl beraat gerektiren bir durum yoksa zamanaşımı dolan davada beraat değil düşme kararı verilmesi gerektiğine oy çokluğuyla karar verdi ve kamu davasının düşmesine hükmetti.
… Genel Kurulun 27.09.2023 tarihli ve 7-481 sayılı kararının gerekçesinde, masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkı argümanlarına dayanan hak ihlali endişelerinin ve buna bağlı olarak varılan sonucun isabetli olmadığı değerlendirilerek istikrar kazanmış uygulamaya rücu edilmesi gerekmiştir. …
Sık Sorulan Sorular
CMK 223’e göre hüküm türleri nelerdir?
Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme kararı hükümdür (CMK 223/1). Mahkeme davayı bu kararlardan biriyle bitirir.
Delil yetersizliğinden beraat hangi bent?
Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması hâli CMK 223/2-e bendidir. Suçu sanığın işlemediğinin kesin olarak ortaya çıktığı durum ise (b) bendidir.
Meşru savunmada beraat mi verilir?
Evet, meşru savunma hukuka uygunluk nedeni olduğu için beraat verilir (CMK 223/2-d). Sınır mazur görülebilir heyecan, korku veya telaşla aşılmışsa ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir (CMK 223/3-c).
Aynı olay için iki dava açılırsa ne olur?
Aynı fiil için aynı sanık hakkında önceden açılmış dava veya verilmiş hüküm varsa ikinci davanın reddine karar verilir (CMK 223/7). Kişi aynı fiilden iki kez cezalandırılamaz.
Düşme kararına itiraz edebilir miyim?
Düşme kararı bir hükümdür ve gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa götürülebilir. Durma kararına ise itiraz yolu açıktır (CMK 223/8).
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı beraatle aynı mı?
Hayır; bu karar mahkûmiyet değildir, ama fiilin işlendiği kabul edildiği için sonuçları beraatle aynı değildir. Kusur yeteneği bulunmadığı için (yaş küçüklüğü, akıl hastalığı gibi) bu kararı alan kişi koruma tedbirleri için tazminat isteyemez (CMK 144/1-d).
