Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı Ne Demek? İtiraz ve Süre
Görevsizlik ve yetkisizlik kararı ne demek: ceza davasında iki kararın farkı tablosu, iki haftalık itiraz, CMK 6 ve 18, dosyanın akıbeti ve zamanaşımı.
Görevsizlik ve yetkisizlik kararı, ceza dosyasını gören mahkemenin ya da savcılığın “bu dosya bana ait değil” diyerek işi başka bir yere göndermesidir. Görevsizlikte sorun mahkemenin türüdür: asliye ceza yerine ağır ceza, sulh ceza yerine asliye ceza bakmalıdır. Yetkisizlikte ise sorun yerdir: dosya Ankara’da değil, suçun işlendiği İzmir’de görülmelidir. İki karar da davayı bitirmez, beraat ya da mahkûmiyet anlamına gelmez; yalnız dosyanın adresini değiştirir. Aşağıda iki kararın farkını, itiraz yolunu, önceki duruşmalara ne olacağını ve dosyanızın ne kadar gecikeceğini anlatıyorum.
Görevsizlik ile Yetkisizlik Arasındaki Fark Ne?
Görevsizlik “hangi tür mahkeme”, yetkisizlik “hangi şehirdeki mahkeme” sorusunun cevabıdır. Görev, suçun kanunda yazılı cezasına ve türüne göre belirlenir; yetki ise kural olarak suçun işlendiği yere göre (CMK 12/1). Ayrımın sonuçları da farklıdır.
| Konu | Görevsizlik | Yetkisizlik |
|---|---|---|
| Sorun nedir? | Mahkemenin türü (sulh ceza, asliye ceza, ağır ceza, çocuk mahkemesi) | Mahkemenin yeri (hangi il veya ilçe) |
| Dayanak | CMK 3-7, 5235 m.10-12 | CMK 12-21 |
| Ne zamana kadar ileri sürülür? | Kovuşturmanın her aşamasında, mahkeme kendiliğinden de bakar | Sanığın sorgusundan önce; sonra mahkeme de kendiliğinden karar veremez |
| Önceki işlemlere etkisi | Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında hükümsüz (CMK 7/1) | Yalnız yetkisizlik nedeniyle hükümsüz sayılmaz (CMK 20/1) |
| Kanun yolu | İtiraz, iki hafta (CMK 5/2, 268/1) | İtiraz, iki hafta (CMK 18/3, 268/1) |
| İki mahkeme de reddederse | Ortak yüksek görevli mahkeme belirler (CMK 4/2) | Ortak yüksek görevli mahkeme belirler (CMK 17/1) |
Asliye ceza ile ağır ceza arasındaki sınırı, yani hangi suçun hangi mahkemeye gittiğini asliye ceza ile ağır ceza farkı yazımda ayrıntılı anlattım.
Görevsizlik Kararı Hangi Hâllerde Verilir?
Görevsizlik kararı, davayı gören mahkemenin kanunen o suça bakamayacağı anlaşıldığında verilir; en sık sebep, yargılama sırasında suçun daha ağır bir suça dönüşme ihtimalidir. Görev kuralları 5235 sayılı Kanun’da yer alır: ağır ceza mahkemesi yağma, irtikap, resmi belgede sahtecilik, terör suçları ve on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar (5235 m.12); bunların dışındaki davalara, kanunlarda ayrıca görevli kılınan mahkemeler saklı kalmak üzere asliye ceza bakar (5235 m.11). Soruşturmadaki hâkim kararlarını ise sulh ceza hâkimliği verir (5235 m.10); dava açıldıktan sonra yargılama yapmaz. İddianame kabul edildikten sonra görev sorunu ortaya çıkarsa CMK 5/1 uygulanır:
CMK 5/1: (1) İddianamenin kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Uygulamada görevsizliğin üç tipik kaynağı vardır. Birincisi, adli rapor ya da tanık beyanıyla olayın ağırlaşmasıdır: basit yaralama olarak açılan dava kasten öldürmeye teşebbüs ihtimaline döner. İkincisi, para isteme veya eşya alma unsurunun ortaya çıkmasıyla tehdit ve yaralama dosyasının yağmaya dönmesidir. Üçüncüsü, sanığın suç tarihinde 18 yaşından küçük olduğunun anlaşılması ya da dosyanın çocuk mahkemesine ait olmasıdır.
Ağır ceza dosyayı asliye cezaya geri gönderebilir mi?
Hayır, duruşmada suçun niteliği hafiflediği için ağır ceza dosyayı alt dereceli mahkemeye gönderemez (CMK 6/1); daha hafif suçtan kendisi hüküm kurar. Asliye ceza ise suçun ağırlaştığını görürse dosyayı ağır cezaya gönderir. Kural tek yönlüdür ve davanın mahkemeler arasında gidip gelmesini önler. Nitelendirme değişikliğinde ek savunma hakkınızı suç vasfının değişmesi yazısında anlattım.
Mahkeme iddianameyi görev ya da yetki gerekçesiyle iade edebilir mi?
Hayır; iddianamenin iadesi yalnız CMK 174’te sayılan eksiklikler için mümkündür ve suçun hukuki nitelendirilmesi iade sebebi olamaz (CMK 174/2). Yargıtay, aralarında yetki ve görev gerekçelerinin de bulunduğu bir iade kararına karşı itirazın reddini kanun yararına bozarak, nitelendirmenin savcıya ait olduğunu ve iade gerekçelerinin sübuta doğrudan etkili olmadığını, mahkemenin yargılamayı yapması gerektiğini kabul etti. Mahkeme görev sorunu görürse iddianameyi geri yollamaz; yetkisiz ya da görevsizse buna ilişkin kararı verir. İade kurumunun ayrıntısı iddianamenin iadesi yazısında.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Yetkisizlik Kararı Ne Zaman Verilir, Hangi Yer Yetkili?
Yetkisizlik kararı, dava suçun işlendiği yer dışındaki bir mahkemede açıldığında verilir; kural, suçun işlendiği yer mahkemesinin yetkili olmasıdır (CMK 12/1). Teşebbüste son hareketin yapıldığı, kesintisiz suçta kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçta son suçun işlendiği yer yetkilidir (CMK 12/2). Suç yeri belli değilse sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (CMK 13/1).
İnternet ve banka üzerinden işlenen suçlarda kanun mağdura kolaylık tanır: bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları ya da kartlar araç olarak kullanıldıysa mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (CMK 12/6). İnternetten dolandırılan biri bu yüzden şikâyetini kendi şehrinde yapabilir; dosyanın failin bulunduğu şehre gönderilmesi zorunlu değildir.
Yetki itirazının bir zamanı vardır ve bu zaman kısadır:
CMK 18/1: (1) Sanık, yetkisizlik iddiasını, ilk derece mahkemelerinde duruşmada sorgusundan, bölge adliye mahkemelerinde incelemenin başlamasından ve duruşmalı işlerde inceleme raporunun okunmasından önce bildirir.
Sorgudan sonra ne siz yetki itirazında bulunabilirsiniz ne de mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı verebilir (CMK 18/2). Dosyalarda en sık gördüğüm hata, yetki meselesinin ilk duruşmadan sonra fark edilmesidir. İlk duruşmada sorgunuz yapılmadan önce yetki konusunu düşünmeniz gerekir; ilk duruşmanın akışını ayrı yazıda anlattım.
Dikkat: Bağlantılı davalarda (aynı kişinin birden fazla suçu ya da aynı suçta birden fazla sanık, CMK 8) davalar farklı yerlerde açılmış olsa bile birinde birleştirilebilir (CMK 16). Yetkisizlik itirazından önce dosyanın başka bir davayla birleştirilmesinin size daha yararlı olup olmadığını düşünün.
Soruşturmada Savcılığın Yetkisizlik Kararı
Soruşturmada savcılık da yetkisizlik kararı verip dosyayı yetkili savcılığa gönderebilir; iki savcılık birbirine dosya yollarsa yetkili savcılığı ağır ceza mahkemesi kesin olarak belirler (CMK 161/7). Savcılık suç yeri kendi çevresinde değilse dosyayı orada tutmaz; ifadeniz çoğu zaman yine bulunduğunuz yerdeki savcılık aracılığıyla alınır.
Mağdurlar için en sık sorun, internet dolandırıcılığı dosyasının şehirden şehre gönderilmesidir. Yargıtay, banka görevlisi gibi arayıp para alınan bir dosyada, savcılıklar arasındaki yetki uyuşmazlığında mağdurun yerleşim yerine göre yetkili savcılığın belirlenmesi gerektiğini, hatalı belirlemenin kanun yararına bozulacağını kabul etti. Savcılığın yetkisizlik kararına karşı kanunda ayrı bir itiraz yolu düzenlenmemiştir; uyuşmazlık CMK 161/7 yoluyla çözülür. Soruşturmanın bu nedenle uzayabileceğini soruşturma ne kadar sürer yazısında anlattım.
Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?
Görevsizlik ve yetkisizlik kararına, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vererek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunarak itiraz edersiniz (CMK 268/1). Kanun iki kararı da açıkça itiraza tabi tutar: görevsizlik için CMK 5/2, yetkisizlik için CMK 18/3. İtirazı asliye ceza kararlarında yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi, ağır ceza kararlarında numara olarak izleyen daire inceler (CMK 268/3-c).
İtirazınızın akıbetini takip etmek önemlidir, çünkü itiraz merciince karara bağlanmadan karar kesinleşmez ve dosya ilerlemez. Yargıtay, yetkisizlik kararına yapılan itiraz merciince karara bağlanmadan iki mahkeme arasında çözülmesi gereken bir yetki uyuşmazlığının doğmayacağını kabul ederek dosyayı incelemeden geri gönderdi. Yani itirazınız mercie gönderilip karara bağlanmadan dosya Yargıtay’a yollanırsa, dosya aylarca Yargıtay ile mahkeme arasında gidip gelebilir. İtiraz dilekçesinin genel yapısını ceza mahkemesi kararına itiraz yazımda bulabilirsiniz.
İki mahkeme de dosyayı reddederse ne olur?
İki mahkeme de kendini görevsiz ya da yetkisiz sayarsa olumsuz uyuşmazlık doğar ve görevli ya da yetkili mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler (CMK 4/2, 17/1). Farklı bölgelerdeki mahkemeler arasında bu çoğu zaman Yargıtay’ın ilgili ceza dairesidir. Yargıtay, yerinde görmediği yetkisizlik kararını kaldırıp dosyayı o mahkemeye iade eder.
Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararından Sonra Dosyaya Ne Olur?
Karar kesinleşince dosya aynı iddianameyle görevli ya da yetkili mahkemeye gider; yeni mahkeme duruşma günü verir ve yargılama orada sürer. Önceki işlemlerin akıbeti kararın türüne göre değişir. Görevsizlikte CMK 7/1 geçerlidir:
CMK 7/1: (1) Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.
Bu nedenle görevsizlikten sonra tanıklar ve sanık çoğu zaman yeniden dinlenir; olay yeri keşfi gibi tekrarlanamayan işlemler ise geçerli kalır. Yetkisizlikte durum farklıdır: yetkisiz mahkemenin işlemleri yalnız bu nedenle hükümsüz sayılmaz (CMK 20/1), yeni mahkeme önceki tutanakları değerlendirebilir.
Tutukluluk ve zamanaşımı
Tutuklu dosyalarda mahkeme, görevsizlik veya yetkisizlik kararıyla birlikte tutukluluğun devamı hakkında da karar verir; tutukluluk kendiliğinden sona ermez. Görevsizlik ve yetkisizlik kararları, TCK 67/2’de sayılan zamanaşımını kesen işlemler arasında yer almaz; yani zamanaşımı işlemeye devam eder. Uzun süren gidip gelmeler bu yüzden bazen davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesiyle sonuçlanır.
Dikkat: Dosya başka mahkemeye gidince yeni esas numarası alır. Duruşma gününü kaçırmamak için yeni mahkemeyi ve dosya numarasını UYAP’tan takip edin (ceza davası nasıl takip edilir); tebligat adresinizin güncel olduğundan emin olun.
Yaşanmış Olaydan
Müvekkilim asliye ceza mahkemesinde, alacağını istediği bir kişiyi tehdit edip tokatladığı iddiasıyla yargılanıyordu. Üçüncü duruşmada mağdur, müvekkilimin o gün cebinden para aldığını söyledi. Mahkeme olayın yağma suçunu oluşturabileceği gerekçesiyle görevsizlik kararı verdi ve dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderdi.
Görevsizlik kararına iki hafta içinde itiraz ettik; mağdurun bu iddiayı ilk kez olaydan bir yıl sonra dile getirdiğini, ilk ifadesinde paradan hiç söz etmediğini yazdık. İtirazımız reddedildi ve dosya ağır cezaya gitti. Ağır ceza, tanıkları ve mağduru yeniden dinledi; para alma iddiasını başka bir delille desteklenmediği için kabul etmedi.
CMK 6 nedeniyle ağır ceza dosyayı asliye cezaya geri göndermedi, yargılamayı kendisi tamamladı. Tehdit ve basit yaralama için uzlaştırma denendi, sonuç alınamadı. Müvekkilim iki suçtan da cezalandırıldı, cezaların her biri 2 yılın altında kaldığı için hükmün açıklanması geri bırakıldı. Görevsizlik dosyayı bir yıla yakın uzattı; ama yağma iddiası düştüğü için sonuç, ağır ceza ihtimaline göre çok daha hafifti.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 06.01.2025 tarihli, 2024/56 E., 2025/4 K.
Ağır ceza mahkemesi, bilişim yoluyla nitelikli dolandırıcılık iddianamesini; delil eksikliği yanında suç yeri bakımından yetkili olmadığı ve davanın görevli mahkemeye açılmadığı gibi gerekçelerle iade etmiş, itiraz da reddedilmişti. Daire, suçun hukuki nitelendirmesinin savcıya ait olduğunu, iade gerekçelerinin CMK 174 kapsamında kalmadığını belirterek itirazın reddi kararını kanun yararına bozdu. Görev ve yetki sorunları iddianamenin iadesiyle değil, yargılama içinde çözülür.
… Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukuki nitelendirilmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesinin gerekeceği …
… iddianamenin iadesi kararında belirtilen gerekçelerin suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mahiyette olmadığı anlaşılmakla; kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür. …
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 11.03.2024 tarihli, 2023/4778 E., 2024/3026 K.
Kendini banka görevlisi olarak tanıtan şüphelinin müştekiden şifre alarak para çektiği dosyada iki savcılık birbirine yetkisizlik kararı vermiş, uyuşmazlığı çözen ağır ceza mahkemesi yanlış savcılığı yetkili belirlemişti. Daire, CMK 12/6 uyarınca mağdurun yerleşim yerinin de yetkili olduğunu hatırlatarak müştekinin adresinin bağlı olduğu savcılık yerine başka bir savcılığın belirlenmesini kanun yararına bozdu.
… dosya kapsamına göre mağdurun yerleşim yeri…olup bu adresin İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının yargı çevresinde kaldığı anlaşılmakla; İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı yerine İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili savcılık olarak tespitinde isabet bulunmadığından, kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür. …
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 09.03.2026 tarihli, 2026/1307 E., 2026/4324 K.
Hakaret, tehdit, şantaj ve ısrarlı takip davasında asliye ceza mahkemesi yetkisizlik kararı vermiş, sanık müdafii karara itiraz etmiş, ancak itiraz karara bağlanmadan dosya yetki uyuşmazlığı için Yargıtay’a gönderilmişti. Daire, yetkisizlik kararının itiraza tabi olduğunu, itiraz incelenmeden kararın kesinleşmediğini ve uyuşmazlığın henüz doğmadığını belirterek dosyayı incelemeden geri gönderdi.
… 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 18/3. maddesi uyarınca İstanbul Anadolu 9. Asliye Ceza Mahkemesince verilen yetkisizlik kararının itirazı kabil kararlardan olduğu, yapılan itirazın mercince değerlendirilmesi gerektiği, bu cihetle yetkisizlik kararının henüz kesinleşmediği ve bu suretle ortada çözümü gereken yetki ihtilafının henüz doğmadığı anlaşılmakla; …
Sık Sorulan Sorular
Görevsizlik kararı verilince dava baştan mı başlar?
Pratikte büyük ölçüde evet; görevsiz mahkemenin işlemleri yenilenmesi mümkün olanlar bakımından hükümsüz olduğundan yeni mahkeme tanıkları ve sanığı yeniden dinler. Tekrarlanamayan işlemler ve dosyadaki raporlar geçerli kalır.
Görevsizlik kararına istinaf yoluyla başvurulur mu?
Hayır, görevsizlik bir hüküm değil, ara nitelikte bir karardır; kanun yolu iki hafta içinde itirazdır (CMK 5/2). Esas hükme karşı istinaf hakkınız ise ileride saklıdır.
Yetkisizlik itirazını ilk duruşmada yapmazsam ne olur?
Sorgunuz yapıldıktan sonra yetkisizlik ileri sürülemez ve mahkeme de kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez (CMK 18/2). Dava, yetkisiz de olsa o mahkemede görülür.
Dolandırıldım, şikâyetimi neden başka şehre gönderdiler?
Savcılık suç yerini başka şehir saymış olabilir. İnternet veya banka aracılığıyla işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri de yetkilidir (CMK 12/6); bunu savcılığa dilekçeyle bildirebilirsiniz.
Görevsizlik kararından sonra yeni iddianame düzenlenir mi?
Hayır, dosya aynı iddianameyle görevli mahkemeye gider. Yeni mahkeme, iddianamede anlatılan olay hakkında yargılamaya devam eder.
Görevsizlik ve yetkisizlik kararı zamanaşımını keser mi?
Hayır, bu kararlar TCK 67/2’de sayılan zamanaşımını kesen işlemler arasında değildir. Zamanaşımı, dosya mahkemeler arasında dolaşırken de işler.
