Tesadüfen Elde Edilen Delil: CMK 138 ve Şartları
Tesadüfen elde edilen delil: aramada ve telefon dinlemesinde kullanma şartları, katalog suç, derhâl bildirim, hukuka aykırı delil ve Yargıtay kararları.
Tesadüfen elde edilen delil, bir soruşturmada arama, el koyma veya telefon dinlemesi yapılırken, o soruşturmayla ilgisi olmayan başka bir suça ait ortaya çıkan delildir. Örneğin uyuşturucu için yapılan ev aramasında ruhsatsız silah bulunması ya da dolandırıcılık için dinlenen telefonda rüşvet konuşmasının yakalanması böyledir. CMK 138 bu delillerin kullanılmasını iki ayrı kurala bağlar: aramada her suç için, dinlemede yalnız katalog suçlar için. İki hâlde de delil muhafaza altına alınır ve durum savcılığa derhâl bildirilir. Bu yazıda tesadüfi delilin hangi hâlde mahkûmiyete esas alındığını, hangi hâlde dosyadan çıkarılması gerektiğini ve savunmanın neye bakması gerektiğini anlatıyorum.
Tesadüfen Elde Edilen Delil Ne Zaman Kullanılabilir?
Üç soru belirleyicidir: delil hangi tedbir sırasında çıktı, ortaya çıkardığı suç hangisi ve kolluk delili bulduktan sonra kanunun istediği adımları attı mı? Aşağıdaki tablo iki hâli karşılaştırıyor.
| Ölçüt | Arama veya el koyma sırasında (CMK 138/1) | Telefon dinlemesi sırasında (CMK 138/2) |
|---|---|---|
| Hangi suçlar için kullanılır? | Her suç | Yalnız CMK 135/8’deki katalog suçlar |
| Asıl tedbirin şartı | Arama kararı veya yazılı emir hukuka uygun olmalı | Dinleme kararı hukuka uygun ve katalog suç için verilmiş olmalı |
| Bulunduktan sonra | Delil muhafaza altına alınır, savcılığa derhâl bildirilir | Delil muhafaza altına alınır, savcılığa derhâl bildirilir |
| Ek işlem | El koyma için yeni yazılı emir ve hâkim onayı (CMK 127/3) | Yeni kişi veya suç için dinlemeye devam edilecekse ayrıca karar |
| Şart eksikse | Delil hukuka aykırı, hükme esas alınamaz | Delil hukuka aykırı, hükme esas alınamaz |
Kanunun iki fıkrası şöyledir:
CMK 138/1: (1) Arama veya elkoyma koruma tedbirlerinin uygulanması sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.
CMK 138/2: (2) Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135 inci maddenin altıncı fıkrasında sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Metindeki “altıncı fıkra” atfı bugün CMK 135/8’deki katalog suçlar olarak uygulanır.
Arama Sırasında Başka Suça Ait Delil Çıkarsa
Arama sırasında bulunan başka suça ait delil, her suç için kullanılabilir. Şart, kolluğun delili muhafaza altına alması, savcılığa derhâl bildirmesi ve el koyma için yeni bir yazılı emir almasıdır. Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin 10. maddesi bu adımı açıkça yazar; savcıdan alınan emirle yapılan el koyma da 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim 48 saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (CMK 127/3).
En sık gördüğüm örnekler şunlardır: uyuşturucu için yapılan ev aramasında silah, hırsızlık için yapılan aramada tarihi eser, trafik kontrolündeki önleme aramasında kaçak sigara. Asıl aramanın kendisi hukuka aykırıysa, örneğin konutta karar ya da yazılı emir olmadan arama yapıldıysa, orada bulunan her şey hukuka aykırı delil olur; bu konuyu ev araması ve araç araması yazılarında ayrıntılı anlattım.
Yargıtay, önleme araması sırasında araçta bulunan eserlere el koymak için savcıdan yeni yazılı emir ve hâkim onayı alınmadığında, bu delilin hükme esas alınamayacağını kabul ediyor. Arama tutanağında “muhafaza altına alındı” yazıp sonrasında hiçbir karar alınmayan dosyalar azımsanmayacak kadar çoktur.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Telefon Dinlemesinde Ortaya Çıkan Başka Suç
Dinlemede ortaya çıkan başka suça ait konuşma, yalnız o suç CMK 135/8’deki katalogda yer alıyorsa delil olur; katalog dışı suçlarda kayıt, o suçun ispatında kullanılamaz. Katalogda uyuşturucu ticareti, nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli dolandırıcılık, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, silah kaçakçılığı gibi ağır suçlar sayılır.
Katalogda olmayan suçlara örnek olarak tehdit, hakaret, basit dolandırıcılık, kullanmak için uyuşturucu bulundurma ve görevi kötüye kullanma verilebilir. Ceza Genel Kurulu, tesadüfen elde edilen delilin kullanılabilmesi için ortaya çıkardığı suçun da suç tarihi itibarıyla katalogda bulunması gerektiğini, aksi hâlde CMK 217/2 gereği hükme esas alınamayacağını açıkça kabul etti. Dinleme kararının hangi suç için ve hangi tarihte verildiğini öğrenmek için telefon dinlemesi yazısına bakabilirsiniz.
Ceza Genel Kurulu bu hükmü, hâkim kararı şartının bir defaya mahsus bir istisnası olarak görüyor: hakkında karar bulunmayan kişinin konuşması bu yolla ilk kez kullanılabilir, ama ona yönelik dinleme sürdürülecekse şartları varsa ayrıca karar alınır. Dosyanızda sizin adınıza hiç dinleme kararı yoksa ve kayıtlar aylar boyunca devam ediyorsa, bu durum ayrıca tartışılmalıdır.
“Derhâl Bildirim” Şartı Neden Önemli?
Tesadüfi delil bulunur bulunmaz savcılığa bildirilmezse delil hukuka aykırı hâle gelir; dinleme süresinin bitmesini beklemek ya da daha fazla delil toplayıp sonra bildirmek bu şartı karşılamaz. Bu kural, dinlemenin başka suçlar için bir “balık avına” dönüşmesini engellemek için vardır.
Yargıtay, dinleme sırasında elde edilen tesadüfi delilin ancak derhâl savcılığa bildirilirse kullanılabileceğini, dinleme bitirilip ya da başka deliller toplanıp sonra bildirim yapılırsa delilin hukuka uygun sayılamayacağını belirtiyor. Savunma olarak dosyada şunları arayın: konuşmanın tarihi, tutanağa geçirildiği tarih, savcılığa bildirim yazısının tarihi ve yeni suç için ayrı bir karar alınıp alınmadığı. Bu tarihler arasında haftalar varsa itiraz güçlenir.
Dikkat: Dinleme kayıtları dosyaya genellikle “iletişim tespit tutanağı” adıyla ve özet hâlinde girer. Tutanaktaki ifadeyle kayıttaki konuşma birebir aynı olmayabilir; ses kaydının kendisini ve ilgili kararların tamamını istemek sizin hakkınızdır.
Gizli Soruşturmacı, Teknik Takip ve Telefon İncelemesi
Gizli soruşturmacı görevlendirmesiyle elde edilen kişisel bilgiler, CMK 139/6’ya göre görevlendirildiği soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz; bu kural 138’den daha katıdır. Teknik takip de yalnız CMK 140/1’deki suçlarda ve kişinin konutu dışında uygulanabilir. Bu tedbirlerin şartları gizli soruşturmacı ve teknik takip yazısında ayrıca var.
Telefonunuza el konulup içi incelendiğinde başka bir suça ait yazışma veya fotoğraf çıkarsa da aynı mantıkla bakılır: inceleme kararının hangi suç için verildiği, kopyanın usulüne uygun alınıp alınmadığı ve yeni suç için savcılığa bildirim yapılıp yapılmadığı. El koyma sürecini ve cihazın geri alınmasını telefona el konulması yazısında, yazışmaların delil değerini WhatsApp mesajları yazısında anlattım.
Hukuka Aykırı Bulunan Delil Dosyadan Çıkarsa Ne Olur?
Delil hukuka aykırı bulunursa mahkeme onu hükme esas alamaz (CMK 206/2-a, 217/2), ama bu kendiliğinden beraat demek değildir; mahkeme geriye kalan delillerle sonuca ulaşır. Diğer deliller suçu ispata yetmiyorsa beraat, yetiyorsa yine mahkûmiyet çıkar.
Ceza Genel Kurulu’nun yukarıda andığım kararında da durum budur: dinleme tutanakları yağma suçu bakımından dışlandı, ama tanık anlatımları ve diğer deliller nedeniyle o suç yine sabit görüldü. Bu yüzden savunmada iki adım birlikte atılır: önce tesadüfi delilin dışlanması istenir, sonra kalan delillerin suçu ispata yetmediği gösterilir. Hukuka aykırı delilin genel kurallarını kamera kaydı ve hukuka aykırı delil yazısında topladım.
Dinleme sonunda kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilirse kayıtlar CMK 137/3 gereği yok edilir ve kişiye tedbir hakkında yazılı bilgi verilir (CMK 137/4). HTS kaydı ve baz bilgisinin ne gösterip ne göstermediğini ise ayrı bir yazıda anlattım.
Dosyanızda Tesadüfi Delil Varsa Ne Yapmalısınız?
İlk iş, delilin hangi karara dayanarak elde edildiğini öğrenmektir; bunun için dosyadaki arama, el koyma ve dinleme kararlarının tamamı istenir. Soruşturmada dosyaya erişim kısıtlanmış olabilir; iddianame kabul edildikten sonra ise müdafi dosyanın tamamını ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir (CMK 153/4).
- Asıl tedbirin kararını bulun: hangi suç için, kimin hakkında, hangi tarihler arasında verilmiş?
- Delilin ortaya çıkardığı suçun, suç tarihinde CMK 135/8 kataloğunda olup olmadığına bakın.
- Konuşmanın ya da aramanın tarihini, savcılığa bildirim yazısının tarihiyle karşılaştırın.
- Aramada bulunan eşya için ayrı yazılı emir ve hâkim onayı alınmış mı, kontrol edin.
- Sizin hakkınızda sonradan ayrı bir dinleme kararı alınmış mı, alınmışsa hangi gerekçeyle, bakın.
- Ses kaydının kendisini isteyin ve tutanaktaki özetle karşılaştırın.
- Delil dışlansa bile geriye kalan delillerin neyi ispatladığını ayrıca tartışın.
Bu itirazları yazılı olarak ve gerekçesiyle yapın. Soruşturmada ifade sırasında, kovuşturmada ilk duruşmada ve esas hakkındaki savunmada tekrar edin; istinaf dilekçesinde de ayrı bir başlık olarak yer verin. Mahkeme itirazınızı karşılamadan hüküm kurarsa, bu durum üst mahkemede bozma sebebi olarak tartışılabilir.
Yaşanmış Olaydan
Bir müvekkilim hakkında, başka bir kişinin uyuşturucu ticareti soruşturması kapsamında dinlenen telefonundaki konuşmalar nedeniyle dava açılmıştı. Müvekkilin bu kişiyle yaptığı görüşmelerde bir alacak meselesi konuşulmuş, müvekkil karşı tarafı “ödemezsen başına iş açarım” diye tehdit etmişti. İddianame hem uyuşturucu ticaretine yardımı hem de tehdidi içeriyordu.
Dosyayı incelediğimde, müvekkil hakkında hiç dinleme kararı olmadığını, uyuşturucuyla ilgili tek bir somut konuşmanın bulunmadığını ve tehdit konuşmasının savcılığa ancak dinleme bittikten iki ay sonra bildirildiğini gördüm. Savunmada, tehdidin katalog suç olmadığını, bu kaydın tehdit için delil olamayacağını, uyuşturucu iddiasının da başka hiçbir delille desteklenmediğini ileri sürdük.
Mahkeme uyuşturucu ticaretine yardım suçlamasından beraat verdi; tehdit konusunda ise kaydı hükme esas almadı. Tehdit uzlaştırmaya tabi olduğu için dosya uzlaştırmacıya gönderildi, ama taraflar anlaşamadı. Ne var ki karşı tarafın şikâyeti ve olaya tanık olan bir kişinin anlatımı dosyada vardı; mahkeme bu delillerle tehdidi sabit gördü ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Bu dosya bana tesadüfi delilin dışlanmasının önemli bir kazanım olduğunu, ama dosyadaki diğer delilleri de aynı ciddiyetle tartışmak gerektiğini bir kez daha gösterdi.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 22.01.2025 tarihli, 2024/28 E., 2025/40 K.
Örgüt ve ihaleye fesat soruşturmasında hâkim kararıyla yapılan dinlemelerde, sanığın nitelikli yağma suçuna ilişkin konuşmaları tesadüfen tespit edilmişti. Ceza Genel Kurulu, tesadüfi delilin kullanılabilmesi için ortaya çıkardığı suçun da suç tarihinde katalogda bulunması gerektiğini, yağmanın o tarihte katalogda olmadığını belirterek dinleme tutanaklarının yağma bakımından hükme esas alınamayacağına oy birliğiyle karar verdi. Kurul, yağma suçunu ise tanık anlatımları ve diğer delillerle sabit gördü.
… ancak tesadüfen elde edilen bu delillerin hukuka uygun olarak kullanılabilmeleri için ortaya çıkardığı suç veya suçların da katalog suçlar arasında yer alması gerektiği, sanığın eylemlerinin sabit olduğunun kabul edilmesi durumunda müsnet suçun TCK’nın 149. maddesinde düzenlenen nitelikli yağma suçunu oluşturacağı ve elde edilen bu delillerin suç tarihi itibarıyla katalog suçlar arasında sayılmayan söz konusu suçun ispatında kullanılmasının yasal olarak kabul edilemeyeceği, dolayısıyla CMK’nın 217. maddesinin ikinci fıkrasına göre hükme esas alınamayacağı kabul edilmelidir. …
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 06.05.2026 tarihli, 2022/3569 E., 2026/6335 K.
Örgüt suçu için verilen dinleme kararı sırasında, sanıkların bir hastane ihalesine fesat karıştırdıklarına ilişkin konuşmalar tespit edilmiş ve bu kayıtlarla mahkûmiyet kurulmuştu. Daire, tesadüfi delilin ancak derhâl savcılığa bildirilmesi hâlinde hukuka uygun olacağını belirtti; ihaleye fesat için ayrı bir dinleme kararı bulunup bulunmadığının, bildirimin nasıl ve ne zaman yapıldığının araştırılmamasını bozma sebebi saydı. Delil hukuka aykırı çıkarsa dışlanacak, kalan delillerle yeniden karar verilecek.
… telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi tedbiri uygulandığı sırada elde edilen tesadüfi delillerin hukuka uygun kabul edilip kullanılabilmeleri için bu delilin elde edilmesinden sonra derhal savcılığa bilgi verilmesi gerektiği, …
… tesadüfi delil elde edildikten sonra dinleme süresinin bitirilmesi beklenerek veya dinlemeye devam edilip başka tesadüfi deliller de elde edildikten sonra bilgilendirilme yapıldığı takdirde de tesadüfi delillerin hukuka uygun olduğundan bahsedilemeyeceği …
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 08.01.2026 tarihli, 2024/1682 E., 2026/254 K.
Sulh ceza hâkimliğinin genel önleme araması kararıyla durdurulan bir araçta tarihi eserler bulunmuş, kolluk eserleri muhafaza altına almış, ama el koyma için savcıdan yeni emir ve hâkim onayı almamıştı. Daire, bu hâlde elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağını belirterek mahkûmiyet hükmünü bozdu.
… somut olayda kolluk ekiplerince, önleme araması kararına istinaden sanığın aracında yapılan arama neticesinde ele geçen eserlerin geçici olarak muhafaza altına alındığı, ancak ele geçen eşyalara ilişkin olarak el koyma işlemini gerçekleştirmek için Cumhuriyet savcısından yeni bir yazılı emir ve Hakimlikten el koymanın onanması kararı da alınmadığı, bu hali ile elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı …
Sık Sorulan Sorular
Tesadüfi delil tek başına mahkûmiyete yeter mi?
Hukuka uygun elde edilmişse yetebilir; hukuka uygun olması onu diğer delillerden farklı kılmaz. Hukuka aykırıysa hiç değerlendirilmez.
Hakkımda dinleme kararı yoksa konuşmam delil olur mu?
Olabilir. Kararı olan biriyle yaptığınız konuşma, katalog bir suça ilişkinse ve savcılığa derhâl bildirildiyse kullanılabilir; katalog dışı bir suçta kullanılamaz.
Arama kararında yazmayan bir eşyaya el konulabilir mi?
Evet, ama el koyma için savcıdan yeni yazılı emir alınması ve 24 saat içinde hâkim onayına sunulması gerekir. Bu adımlar atılmazsa delil hukuka aykırı olur.
Tesadüfi delile itiraz ne zaman yapılır?
Soruşturmada ifade sırasında, kovuşturmada ise ilk duruşmadan itibaren ve esas hakkındaki savunmada yapılır. İstinaf ve temyiz dilekçesinde de ileri sürülebilir; ama ne kadar erken yapılırsa o kadar etkili olur.
Hukuka aykırı delille açılan dava düşer mi?
Kendiliğinden düşmez. Mahkeme o delili dışlar ve kalan delillere göre beraat ya da mahkûmiyet kararı verir.
