Ev Araması Nasıl Yapılır? Arama Kararı Yoksa Ne Olur?
Ev araması nasıl yapılır, arama kararı yoksa ne olur? CMK 116-119, iki komşu tanık, gece araması, el koyma, kapı kırma tazminatı ve hukuka aykırı delil.
Ev araması nasıl yapılır, arama kararı yoksa ne olur sorusu genellikle kapı çalındıktan sonra, ya da arama bitip polis gittikten sonra sorulur. Konutta arama kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılır; savcı aramada yoksa iki komşu ya da ihtiyar heyeti üyesi bulunmak zorundadır. Bu şartlardan biri eksikse arama hukuka aykırı olur ve evde bulunan şey mahkûmiyete dayanak yapılamaz. Ama hukuka aykırılık kendiliğinden işlemez; tutanağa yazılmalı, itiraz edilmeli ve savunmada ileri sürülmelidir. Aşağıda aramanın baştan sona nasıl yürüdüğünü, neye el konulabileceğini, kapı kırılırsa ne yapılacağını ve usulsüz aramada delilin akıbetini anlatıyorum.
Ev Araması Nasıl Yapılır, Arama Kararı Yoksa Ne Olur?
Ev araması bir koruma tedbiridir ve dayanağı CMK 116-119’dur: şüphelinin yakalanabileceğine veya suç delilinin bulunabileceğine dair makul şüphe olmalı, karar da yetkili merciden yazılı olarak çıkmalıdır. Şüpheli olmayan birinin evi de aranabilir, ama bunun için aranan kişinin ya da delilin o evde bulunduğunu gösteren somut olaylar gerekir (117/2).
Kimin karar vereceğini CMK 119/1 açıkça sınırlar:
CMK 119/1: (1) Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak, konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir.
DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Arama kararı yoksa polis evinize kural olarak giremez. Kapıyı açmanız, polisin içeri girmesine izin verdiğiniz anlamına gelmez; “bir bakalım” diye başlayan gayriresmî kontroller de hukuken aramadır. Hangi istisnalarda karar beklenmeden içeri girilebileceğini ve kapıdaki ilk dakikaları evime polis hangi şartlarda girebilir yazısında ayrıca anlattım; bu yazı ise aramanın kendisine ve sonrasına odaklanıyor. Sokakta üstünüzün aranması ayrı kurallara bağlıdır; onu üst araması nasıl yapılır yazısında anlattım.
| Durum | Kim karar verir, ne gerekir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Olağan konut araması | Hâkim kararı (soruşturmada sulh ceza hâkimliği) | CMK 119/1 |
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâl | Cumhuriyet savcısının yazılı emri | CMK 119/1 |
| Kolluk amirinin yazılı emri | Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar için yeterli değil | CMK 119/1 |
| Önleme araması kararı | Konutta önleme araması yapılamaz | PVSK 9 |
| Gece vakti konutta arama | Yalnız suçüstü, gecikmesinde sakınca ve firarinin yakalanması hâlinde | CMK 118 |
| Savcı aramada yoksa | İhtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulunur | CMK 119/4 |
| Bilgisayar ve telefonda arama | Hâkim kararı; gecikmesinde sakınca varsa savcı | CMK 134/1 |
| Hâkim kararı olmadan el koyma | 24 saat içinde hâkim onayına sunulur, 48 saat içinde karar yoksa kalkar | CMK 127/3 |
Arama Başladığında Sıra Nasıl İşler?
Usulüne uygun bir ev araması, kararın gösterilmesiyle başlar ve tutanağın imzalanıp size belge verilmesiyle biter; arada tanıkların ve sizin hazır bulunduğunuz bir arama yapılır. Uygulamada dosyaların çoğu bu sıranın bir halkasında kırılır.
- Kimlik ve karar: Görevlilerden kimlik ve arama kararını ya da savcının yazılı emrini isteyin. Kararda fiil, adres ve süre açıkça yazmalıdır (CMK 119/2). Adres sizin evinizin adresi değilse veya süre dolmuşsa bunu yüksek sesle söyleyin.
- Tanıklar: Savcı gelmemişse aramaya başlamadan önce iki komşunun ya da muhtarlık ihtiyar heyetinden iki kişinin çağrılması gerekir (119/4). Tanık olmadan başlayan arama, aşağıda anlattığım gibi delili kullanılamaz hâle getirebilir.
- Hazır bulunma: Evin sahibi aramada bulunabilir; yoksa temsilcisi, ayırt etme gücü olan bir yakını, birlikte oturduğu biri veya komşusu bulundurulur (120/1). Şüpheli olmadığınız bir aramada size aramanın amacı önceden anlatılır (120/2).
- Avukat: Avukatınızı arayabilirsiniz; avukatın aramada hazır bulunmasına engel olunamaz (120/3). Kanun aramayı avukat gelene kadar bekletme zorunluluğu koymaz, bu yüzden aramayı en baştan izlemeye çalışın.
- Arama ve el koyma: Bulunan her eşya tek tek deftere yazılır, mühürlenir veya işaretlenir (121/3). Belge ve kâğıtları inceleme yetkisi savcı ve hâkime aittir; polis bunları okuyamaz, yalnız mühürleyip götürür (122/1).
- Tutanak ve belge: Tutanağa aramayı yapanların açık kimliği yazılır (119/3). İsterseniz aramanın hangi gerekçeyle yapıldığını, el konulan eşyanın listesini ve hiçbir şey bulunmadıysa bunu gösteren belge size verilir (121/1).
Dikkat: Ne kadar haksız olduğunu düşünürseniz düşünün, aramaya fiziksel olarak direnmeyin. Direnç aramayı hukuka uygun hâle getirmez, ama size görevi yaptırmamak için direnme gibi ayrı bir suçlama getirir. İtirazınızı sözle yapın ve tutanağa yazdırın.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Aramada İki Tanık Bulunmazsa Ne Olur?
Savcı yokken ihtiyar heyetinden veya komşulardan hiç kimse bulundurulmadan yapılan konut araması, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre icrası bakımından hukuka aykırıdır ve bu aramada bulunan delil hükme esas alınamaz; tek tanıkla yapılan aramada sonuç tartışmalıdır. Bu kural, bir şekil eksikliği gibi görünse de sizin için en güçlü savunma başlıklarından biridir.
CMK 119/4: (4) Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
Tanık şartının amacı, evde bulunduğu söylenen eşyanın gerçekten orada bulunduğunu bağımsız gözlerle doğrulamaktır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, hâkim kararıyla yapılmış olsa bile iki işlem tanığı bulundurulmadan yapılan ev aramasında ele geçen esrarı hukuka aykırı delil saydı ve başka delil olmadığı için beraat gerektiğine karar verdi. Aynı ilke işyeri aramaları için de uygulanıyor.
Uygulamada tanık olarak çoğu zaman kapıyı açan eş ya da evde bulunan bir yakın tutanağa yazılır. Kanunun aradığı iki kişi ise ihtiyar heyeti üyeleri veya komşulardır; evde yaşayan aile bireyleri bu şartın yerine geçmez. Tutanağınızda “tanık” olarak kimlerin imzası olduğuna ilk iş bakın. Tanık hiç çağrılmamışsa, imza atmadan önce bunu tutanağa şerh olarak yazdırın.
Kapı Kırılırsa, Evdeki Eşya Zarar Görürse
Kapı kırılması tek başına aramayı hukuka aykırı yapmaz; ama gereksiz ya da ölçüsüz bir zor kullanımı varsa, uğradığınız maddi ve manevi zararı CMK 141/1-i’ye göre Devletten isteyebilirsiniz. Kanun, hakkındaki arama kararı ölçüsüz biçimde uygulanan kişiye bu tazminat hakkını açıkça tanır.
Kapıyı açmanıza fırsat verilmeden kırıldıysa, dolaplar parçalandıysa ya da aramayla ilgisi olmayan eşya zarar gördüyse, aynı gün fotoğraf ve video çekin, tamir için fiyat alın, komşulardan tanık bulun. Bunların tutanakta da yer almasını isteyin; “kapı açılmadığı için zorla girildi” gibi tek taraflı bir ifadeye karşı kendi açıklamanızı şerh olarak yazdırın.
Tazminat istemi, ceza dosyasındaki karar kesinleşip size tebliğ edildikten sonra üç ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılır (CMK 142/1). İstem, oturduğunuz yerdeki ağır ceza mahkemesine verilir (142/2). El konulan eşyanız korunmaz, amaç dışı kullanılır veya zamanında geri verilmezse yine tazminat yolu açıktır (141/1-j).
Aramada Neye El Konulur: Telefon, Para, Belge
Aramada, delil olarak yararlı görülen ya da müsadere edilebilecek eşya ve malvarlığı değerlerine el konulur; rızanızla teslim etmezseniz el koyma işlemi yapılır (CMK 123). Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim 48 saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (127/3).
Telefon ve bilgisayar için ayrı bir kural vardır: cihazın içeriğinde arama, kopyalama ve çözümleme ancak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının kararıyla yapılabilir (134/1). Telefonunuz alındıysa süreler ve geri alma yolu için telefonuma el konuldu ne olur yazısına bakın. El konulan diğer eşyanın iadesi için ise el konulan eşya nasıl geri alınır yazısında dilekçe yolunu anlattım.
Arama sırasında aranan suçla ilgisi olmayan ama başka bir suçu düşündüren bir şey bulunursa, o da muhafaza altına alınır ve savcılığa derhal bildirilir (CMK 138/1). Örneğin hırsızlık eşyası için yapılan aramada ruhsatsız bir tabanca bulunması böyledir. Bu delilin hangi şartlarla kullanılabileceği ayrı bir tartışmadır ve ayrı bir yazının konusu olacak.
Kararsız veya Usulsüz Aramada Delil Kullanılabilir mi?
Hayır; Anayasa 38’e göre kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez ve CMK 206/2-a ile 217/2 bu delilin reddedilmesini emreder. Mahkeme mahkûmiyet kararında, dosyadaki hukuka aykırı delilleri ayrıca ve açıkça göstermek zorundadır (CMK 230/1-b).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, öngörülen şartlara uyulmadan yapılan adli aramanın hukuka aykırı olduğunu ve bu yolla elde edilen bulguların delil sayılamayacağını açıkça yazıyor. Aynı kararda bir sınır da çizildi: umuma açık bir dükkânda raflarda açıkça duran eşyanın alınması arama sayılmadı. Konut ise umuma açık bir yer değildir; evinizin içine girilip bir şey bulunduysa bu, arama kurallarına tabidir.
Hukuka aykırı delilin dışlanması, dosyanın kapanması demek değildir. Tanık beyanları, kamera kayıtları, HTS kayıtları gibi aramadan bağımsız deliller varsa mahkeme onlara bakmaya devam eder. Bu yüzden savunma iki katmanlı kurulur: önce aramanın hukuka aykırılığı, sonra geriye kalan delillerin suçu tek başına ispat edip etmediği. Hangi delilin nasıl tartışılacağını hukuka aykırı delil kavramı üzerinden kurmak gerekir.
Arama Kararına İtiraz, Tutanağa Şerh ve Şikâyet
Sulh ceza hâkimliğinin arama kararına, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz (CMK 268/1); itirazı numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği inceler (268/3-a). Arama çoğu zaman bittiği için itiraz evinizi geri vermez, ama kararın dayanaksız olduğunu kayda geçirir ve ceza dosyasında delil tartışmasının zeminini hazırlar.
Tutanağı imzalamak zorunda değilsiniz; imzalayacaksanız önce okuyun ve itirazlarınızı yazdırın. “Tanık çağrılmadı”, “arama ben yokken başladı”, “bulunan poşet bana ait değil” gibi bir cümle, aylar sonra duruşmada söylenen aynı cümleden çok daha değerlidir. Tutanağın bir örneğini isteyin; verilmezse avukatınız dosyadan alır.
Kararsız ve keyfî bir aramada görevliler hakkında şikâyet de mümkündür. Konut dokunulmazlığının ihlali TCK 116’da düzenlenir ve kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır (TCK 119/1-e). Bu yol ciddi bir yoldur; delillerinizi topladıktan sonra, avukatınızla birlikte değerlendirin.
Yaşanmış Olaydan
Bir müvekkilimin evinde, uyuşturucu ticareti şüphesiyle sabaha karşı arama yapılmıştı. Sulh ceza hâkimliğinin arama kararı vardı, ama gelen ekip kapıyı açan annesini salonda bekletmiş, aramayı yatak odasında yalnız başına yapmış, sonra “dolabın üst rafında paket bulundu” diye tutanak tutmuştu. Tutanakta tanık olarak yalnız anne ve kız kardeşin imzası vardı; ne komşu ne ihtiyar heyetinden kimse çağrılmıştı.
Tutuklama sorgusunda ve iddianameden sonra ilk iş bu eksikliği yazılı olarak ileri sürdük. Annenin ve kız kardeşin tanık olarak dinlenmesini istedik; ikisi de aramanın yatak odasında kendilerinin göremeyeceği bir anda yapıldığını anlattı. Mahkeme, aramada bulunan paketi hukuka aykırı delil saydı.
Dosya ise kendiliğinden bitmedi. Müvekkilimin telefonundaki yazışmalar ayrı bir hâkim kararıyla incelenmişti ve iki alıcı onu teşhis etmişti. Paket delil dışı kalınca ticaret suçlaması yalnız yazışmalara ve iki alıcının teşhisine dayanmak zorunda kaldı; müvekkilim tahliye edildi ve yargılama bu kalan delillerin yeterli olup olmadığı üzerinden sürdü. Arama tutanağındaki iki eksik imza, dosyanın yönünü değiştirmişti.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 09.04.2025 tarihli, 2024/360 E., 2025/151 K.
Narkotik ekibi, sulh ceza hâkimliğinden aldığı arama kararıyla bir sanığın evini aramış ve yatak odasında yaklaşık 17,5 kilogram esrar bulmuştu; arama, kapıyı açan eşin huzurunda yapılmış, ama ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi çağrılmamıştı. Ağır ceza mahkemesi bu eksikliği şekli sayıp mahkûmiyette direndi. Ceza Genel Kurulu oy çokluğuyla direnme hükmünü bozdu: savcı yokken iki işlem tanığı bulundurulmadan yapılan arama icrası bakımından hukuka aykırıdır, bu aramada ele geçen madde hükme esas alınamaz ve başka delil olmadığı için sanıkların beraati gerekir. Arama kararı olsa bile tanık kuralına uyulmadan yapılan ev araması delili kullanılamaz hâle getirir.
… Bu cümleden olarak; hiçbir işlem tanığı bulundurulmadan yapılan aramanın icrası bakımından hukuka aykırı olduğunda, bu arama işlemi ile ele geçirilen delillerin de hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinde münakaşa bulunmamaktadır. Bu nedenle de hükme esas alınması mümkün değildir. …
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 29.05.2024 tarihli, 2023/457 E., 2024/171 K.
Kaçak sigara satıldığı ihbarı üzerine bir tütüncü dükkânına giden kolluk, masa ve raflarda açıkta duran 259 paket kaçak sigarayı görmüş ve sanığın rızasıyla teslim almıştı; arama kararı yoktu. Ceza Genel Kurulu önce genel ilkeyi koydu: şartlarına uyulmadan yapılan adli arama hukuka aykırıdır ve kanuna aykırı elde edilen bulgu delil sayılamaz. Somut olayda ise umuma açık bir iş yerinde gözle görülen eşyanın alınmasını gizlenmiş bir şeyi bulmaya yönelik arama saymadı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını reddetti. Konutun içinde yapılan araştırma ise her zaman arama kurallarına tabidir.
… Anayasal ve yasal dayanakları bu şekilde ortaya konulan adli arama, öngörülen şartlara uyulmadan icra edildiğinde; “bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması” (CMK madde 288) hâli ortaya çıkacağından, hukuka aykırı olacaktır. Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez (Anayasa madde 38). …
Sık Sorulan Sorular
Ev araması sırasında evde olmak zorunda mıyım?
Hayır; evde yoksanız temsilciniz, ayırt etme gücü olan bir yakınınız, birlikte oturduğunuz biri ya da komşunuz hazır bulundurulur (CMK 120/1). Savcı yoksa ayrıca iki komşu veya ihtiyar heyeti üyesi gerekir.
Arama kararının bir örneğini bana vermek zorundalar mı?
Karar size gösterilmeli ve içeriği okunmalıdır; aramadan sonra isterseniz aramanın hangi gerekçeyle yapıldığını ve el konulan eşyanın listesini gösteren belge verilir (CMK 121/1). Kararın tam örneğini avukatınız dosyadan alır.
Arama kararı ne kadar süre geçerlidir?
Kanun sabit bir süre koymaz; süre kararın kendisinde yazılır (CMK 119/2-c). Bu süre geçtikten sonra aynı kararla arama yapılamaz.
Evdeki aile bireylerinin eşyası da aranır mı?
Arama kararı konutun tamamı için verildiyse evin ortak alanları ve diğer odalar da aranabilir. Bulunan eşyanın kime ait olduğu ise ayrıca ispat edilmelidir; evde bulunmak tek başına sahiplik demek değildir.
Hiçbir şey bulunmazsa bunu belgeleyebilir miyim?
Evet; aramada şüpheyi haklı kılan bir şey çıkmadıysa, isteğiniz üzerine bunu gösteren bir belge verilir (CMK 121/1). Bu belgeyi saklayın.
Arama kararı olmadan eve girdiler ama bir şey bulamadılar, ne yapabilirim?
Olayı tarih ve saatiyle yazın, tanıkları not edin ve savcılığa şikâyette bulunabilirsiniz. Zarar görmüşseniz tazminat yolları da ayrıca değerlendirilir.
