Terk ve Yardım Etmeme Cezası: TCK 97 ve 98

Terk ve Yardım Etmeme Cezası Ne Kadar? İki Suçun Tablosu

TCK 97 en çok 2 yıl, TCK 98 ise ölüm hâli dışında en çok 1 yıl hapis öngörür; asıl fark, kimin sorumlu tutulabildiğindedir. Terk suçunu yalnız koruma ve gözetim yükümlüsü işleyebilir, yardım etmeme suçunu ise herkes.

Terk suçunun temel hâli şöyledir:

TCK 97/1: (1) Yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan bir kimseyi kendi haline terk eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Yardım veya bildirim yükümlülüğünü düzenleyen madde ise herkese seslenir:

TCK 98/1: (1) Yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyen kişi, bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

İki suç da şikâyete bağlı değildir ve CMK 253’teki uzlaştırma listesinde yer almaz; savcılık olayı öğrendiğinde re’sen soruşturur. Dava zamanaşımı, üst sınırları 5 yılı geçmediği için 8 yıldır (TCK 66/1-e).

Terk Yüzünden Ölüm veya Yaralanma Olursa Ceza Nasıl Ağırlaşır?

TCK 97/2’ye göre terk yüzünden mağdur hastalanır, yaralanır veya ölürse fail, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerine göre daha ağır cezalandırılır:

TCK 97/2: (2) Terk dolayısıyla mağdur bir hastalığa yakalanmış, yaralanmış veya ölmüşse, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç hükümlerine göre cezaya hükmolunur.

Kanun bu hâl için ayrı bir ceza aralığı yazmaz. TCK 23’e göre failin ortaya çıkan ağır netice bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir; yani mağdurun düşüp yaralanacağını ya da hastalanacağını öngörebilecek durumda olmalıdır. Bu şart varsa terk cezasının yanında netice için taksirle öldürme veya taksirle yaralamaya ilişkin hükümler de dikkate alınır ve ceza buna göre yükselir.

Fail mağdurun ölmesini istemiş ya da bu sonucu bilerek kabullenmişse dosya terk olmaktan çıkar. Bakmakla yükümlü olduğu kişiyi ölüme terk eden kişi, TCK 83’e göre ihmali davranışla kasten öldürmeden yargılanır; bu hâlde mahkeme cezada indirim yapabilir, ama yapmak zorunda değildir. Kasten öldürmenin cezaları için ayrı yazıma bakabilirsiniz.

Yolda Yaralı Görüp Geçmek Suç mu? Herkes İçin Yardım Yükümlülüğü

Evet; kendini idare edemeyecek durumdaki birini görüp imkânınız olduğu hâlde yardım etmemek ya da durumu derhal bildirmemek TCK 98’e göre suçtur ve bu yükümlülük herkes içindir. Yaralı, bayılmış, sokakta kalmış bir yaşlı, kaybolmuş küçük bir çocuk ya da suya düşmüş biri bu kapsama girer.

Kanun “hal ve koşulların elverdiği ölçüde” yardım ister; kimseden kendi hayatını tehlikeye atması beklenmez. Yüzme bilmeyen birinin suya atlaması gerekmez, ama 112’yi araması gerekir. Uygulamada yükümlülüğün asgari karşılığı, durumu derhal 112’ye veya kolluğa bildirmektir. Olay yerinde telefonla video çekip yardım çağırmadan ayrılmak, yardım etmeme suçunun en sık karşılaştığımız güncel örneğidir.

Kişi yardım veya bildirim yapılmadığı için ölürse ceza 1 – 3 yıl hapse çıkar (98/2). Burada ölümle yardımsızlık arasında bağ kurulmalıdır: zamanında haber verilseydi kişinin kurtulma ihtimali bulunduğu, genellikle adli tıp raporuyla ortaya konur. Kaza yerinde başka biri zaten 112’yi aramış ve sağlık ekibi yoldaysa, sizin ayrıca arama yapmamanız tek başına suç oluşturmayabilir.

Trafik Kazasında Yaralıyı Bırakıp Gitmenin Cezası Nedir?

Ölümlü veya yaralanmalı kazada izinsiz olay yerinden ayrılan sürücüye, 27 Şubat 2026’dan beri Karayolları Trafik Kanunu’na göre 1 – 3 yıl hapis verilir. Bu ceza, zabıtanın izni alınmadan ve zorunlu bir sebep yokken ayrılma hâli içindir. Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığının duyurusuna göre bu sürücünün ehliyeti ayrıca 2 yıl süreyle geri alınır ve idari para cezası uygulanır; ehliyetin iadesi için para cezalarının tamamının ödenmiş olması gerekir.

Aynı kanun kazaya karışan sürücülere olay yerinde durma, trafik güvenliği için tedbir alma ve kazayı görevlilere bildirme yükümlülüğü yükler (KTK 81). Kazaya karışan ya da kaza yerinden geçen sürücülerin ilk yardım önlemlerini almaması, kolluğa ve sağlık kuruluşuna haber vermemesi ve istenirse yaralıyı en yakın sağlık kuruluşuna götürmemesi de ayrıca idari para cezası gerektirir (KTK 82/1-a; 2026 rehberinde 2.719 TL).

Bu idari ve trafik yaptırımları ceza dosyasını kapatmaz. Yaralı yerde bırakıldıysa TCK 98, kazaya sürücünün kusuru sebep olduysa taksirle yaralama veya taksirle öldürme ayrıca soruşturulur. Yeni trafik suçu ile TCK 98’in aynı olayda birlikte nasıl uygulanacağı konusunda uygulama yeni şekilleniyor. Kazadaki yaralanmanın kendisi için trafik kazasında yaralama cezası, olay yerinden ayrılmanın bütün sonuçları için kaza yapıp kaçmanın cezası yazılarına bakabilirsiniz.

Yaşlı Anne Babayı veya Çocuğu Bakımsız Bırakmak Hangi Suçu Oluşturur?

Kendini idare edemeyecek bir yaşlıyı ya da küçük çocuğu korumasız bırakmak TCK 97’ye göre terktir ve 3 ay – 2 yıl hapis gerektirir. Bakımsızlık süreklilik taşıyor ve kişiye acı çektiriyorsa eziyet, aile içi yükümlülüklerin ağır ihlalinde ise başka suçlar gündeme gelir. Hangi maddenin uygulanacağı, fiilin süresine ve mağdurun gördüğü zarara göre belirlenir.

Küçük bir çocuğu evde uzun süre yalnız bırakmak, yaşına ve olgunluğuna göre terk sayılabilir; çocuğun sistematik biçimde aç, bakımsız ya da şiddet içinde bırakılması ise eziyet suçu olarak değerlendirilebilir. Çocuğun bakımını ve eğitimini bütünüyle ihmal etmek, aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali olarak ayrıca suçtur; bu konuyu sıradaki yazılarımdan birinde ayrıca ele alacağım.

Huzurevi, bakım merkezi ve evde bakım hizmeti veren kişiler sözleşmeden doğan yükümlülük nedeniyle terk suçunun faili olabilir; kurumun sorumluluğu ayrıca idari denetim konusudur. Aile içinde ihmalin yanında şiddet veya tehdit de yaşanıyorsa, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı istenebilir.

Önödeme, HAGB ve Tutuklama: Dosya Nasıl İlerler?

TCK 98/1’de savcı dava açmadan önce önödeme teklif eder; TCK 97/1 ve 98/1’de ise tutuklama yasağı vardır, çünkü üst sınırlar 2 yılı geçmez (CMK 100/4). Önödemede savcının tebliğ ettiği miktarı soruşturma giderleriyle birlikte 10 gün içinde öderseniz kamu davası açılmaz; 10 gün içinde isterseniz miktar üç eşit taksitle ödenebilir (TCK 75/1). Ancak aynı suçu 5 yıl içinde tekrar işleyen kişiye önödeme uygulanmaz (TCK 75/6). Sürecin ayrıntılarını önödeme yazısında anlattım.

TCK 97/1’de sonuç ceza 2 yıl veya altında kalacağından hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme genellikle mümkündür; 1 yıl ve altındaki hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir. TCK 98/1’de mahkeme zaten hapis yerine doğrudan adli para cezası seçebilir; hapsi seçerse bu hapis artık paraya çevrilemez (TCK 50/2). TCK 98/2’de alt sınır 1 yıl olduğundan HAGB ve erteleme sonuç cezaya göre açık kalır.

Hakkınızda Terk veya Yardım Etmeme Soruşturması Varsa Ne Yapmalısınız?

İlk iş, olay anında neyi bildiğinizi, neyi yapabileceğinizi ve kime haber verdiğinizi belgeleriyle ortaya koymaktır; bu dosyalar, failin imkânları ve öngörebildikleri üzerinden kurulur. Telefon kayıtlarınız, mesajlarınız, bakım için yaptığınız düzenlemeler ve tanıklar savunmanın omurgasıdır.

• Bakımı başka birine bıraktıysanız bu düzenlemeyi gösteren yazışmaları ve tanıkları saklayın.
• 112’yi veya kolluğu aradıysanız arama kaydını isteyin; bildirim yaptığınızı gösterir.
• Olay yerinde yardım etmenizi engelleyen bir sebep varsa, örneğin tehlike veya sağlık sorununuz, bunu belgeleyin.
• Mağdurun durumunu bilmediğinizi ileri sürüyorsanız, son görüşmenizin tarih ve içeriğini çıkarın.

Önödeme teklifi geldiyse ödeyip ödememeyi avukatınızla değerlendirin; ödeme dosyayı kapatır, ama 5 yıl içinde aynı suçta bir daha önödeme imkânınız olmaz. Ölüm veya yaralanma olan dosyalarda ise ilk ifade, taksir ile kast arasındaki çizgiyi belirleyeceği için daha da önemlidir.

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkil, ileri demansı olan annesiyle aynı evde yaşıyordu. İş için üç gün şehir dışına çıkarken annesinin bakımını alt kattaki komşuya bırakmış, günde iki kez de telefonla aramış. İkinci gece annesi evde düşmüş, sabah komşu tarafından bulunup hastaneye kaldırılmıştı. Hastane durumu kolluğa bildirdi ve müvekkil hakkında terk iddiasıyla soruşturma başladı.

Dosyaya önce komşuyla yapılan düzenlemeyi gösteren mesajları, anahtarın teslim edildiğini doğrulayan komşunun beyanını ve üç günlük arama kayıtlarını koyduk. Annenin ilaçlarının ve yemeğinin gün gün hazırlandığını gösteren fotoğraflar da dosyadaydı. Savcılık yine de dava açtı; iddia, demans hastasının gece saatlerinde yalnız kalmasının terk olduğuydu.

Mahkeme, bakımın başka bir kişiye devredildiğini ve müvekkilin annesini “kendi hâline” bırakmadığını kabul ederek beraat kararı verdi. Ama duruşmada hâkim, gece bakımının da planlanması gerektiğini açıkça hatırlattı. Bu dosyadan çıkan ders şu: yaşlı ve hasta yakınınızın bakımını kime, ne zaman bıraktığınızı yazılı olarak belgelemek, ileride sizi koruyan tek şey olabilir.