Suça Sürüklenen Çocukta Uzlaştırma ve HAGB: 3 Yıl Kuralı
Suça sürüklenen çocukta uzlaştırma ve HAGB: 3 yılı geçmeyen suçlarda uzlaşma, teklifin aileye yapılması, 3 yıllık erteleme ve denetim, 7593 yenilikleri.
Suça sürüklenen çocukta uzlaştırma ve HAGB, 18 yaşından küçük biri hakkındaki ceza dosyasını sicile iz bırakmadan kapatabilen iki yoldur ve çocuklarda her ikisi de yetişkinlere göre daha geniş uygulanır. Uzlaştırma, çocuk bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlara da açıktır. Suç uzlaştırma kapsamında değilse savcı kamu davasının açılmasını üç yıl erteleyebilir; uzlaştırma kapsamındaki suçta uzlaşma olmazsa dava açılır ve mahkeme hükmün açıklanmasını üç yıllık denetim süresine bağlayabilir. Kanun 2026’daki değişiklikle bu çocuklara “adli süreçteki çocuk” demeye başladı, ama uygulamada eski adı hâlâ yaygın. Aşağıda hangi suçta uzlaşma yapılabildiğini, teklifin kime gittiğini ve HAGB’nin çocukta nasıl işlediğini anlatıyorum.
Çocuk Dosyasında Uzlaştırma Hangi Suçlarda Mümkün?
Çocuk şüpheliyse uzlaştırma, üst sınırı üç yılı geçmeyen suçların çoğunda mümkündür. Kanun üç grup sayar: şikâyete bağlı suçlar, CMK 253/1-b’deki liste ve mağduru gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olan, üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar. Üçüncü grup yalnız çocuklara özgüdür:
CMK 253/1-c: Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Kanunun tanımına göre adli süreçteki çocuk, suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da güvenlik tedbirine karar verilen çocuktur (ÇKK 3). Yani bu genişleme, şüpheli veya sanık konumundaki çocuk içindir; uygulamada suça sürüklenen çocuk denen kişi budur. Çocuk Koruma Kanunu da CMK’nın uzlaştırma hükümlerinin bu çocuklara uygulanacağını ayrıca söyler (ÇKK 24).
Üç yıllık sınır hesaplanırken Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında suçun nitelikli hâlleri de dikkate alınır. Bu yüzden yetişkinde uzlaştırma dışı kalan bazı suçlar, çocukta kapsama girer. En sık örnek silahla basit yaralamadır: yetişkinde kasten yaralamanın 86/3 hâli listeden açıkça çıkarılmıştır, ama çocukta üst sınır üç yılın altında kaldığı için Yargıtay, 15-18 yaş grubundaki çocuğun silahtan sayılan cisimle yaralama eyleminde uzlaştırma hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirtti.
| Suç | Kanundaki ceza | Yetişkinde uzlaştırma | Çocukta uzlaştırma |
|---|---|---|---|
| Basit kasten yaralama (TCK 86/1) | 1 yıl 6 ay – 3 yıl hapis | Var (CMK 253/1-b) | Var |
| Hafif yaralama, silahla (TCK 86/2 ve 86/3-e) | Üst sınır yarı oranında artarak 2 yıl 3 ay | Yok (86/3 hariç tutulmuş) | Var (CMK 253/1-c) |
| Kasten yaralama, silahla (TCK 86/1 ve 86/3-e) | Üst sınır 4 yıl 6 ay | Yok | Yok |
| Hırsızlık (TCK 141/1) | 1 – 3 yıl hapis | Var | Var |
| Nitelikli hırsızlık (TCK 142/1) | 3 – 7 yıl hapis | Yok | Yok |
| Mala zarar verme (TCK 151/1) | 4 ay – 3 yıl hapis veya adli para cezası | Var (şikâyete bağlı) | Var |
| Hakaret, cinsel suçlar, ısrarlı takip | Değişir | Yok (CMK 253/3) | Yok (CMK 253/3) |
| Kullanmak için uyuşturucu (TCK 191/1) | 2 – 5 yıl hapis | Yok | Yok; kamu davasının açılmasının ertelenmesi uygulanır |
Yetişkinler için tam listeyi ve sık yapılan hataları uzlaşmaya tabi suçlar yazısında topladım.
Uzlaşma Teklifi Çocuğa mı, Aileye mi Yapılır?
Uzlaşma teklifi reşit olmayan şüpheliye değil, kanuni temsilcisine, yani kural olarak anne ve babaya yapılır (CMK 253/4). Mağdur da çocuksa ona yapılacak teklif de kanuni temsilcisine gider. Teklif açıklamalı tebligatla da yapılabilir; teklifin ulaştığı tarihten itibaren yedi gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır.
Uzlaştırma süreci soruşturmada savcılığın uzlaştırma bürosu üzerinden yürür. Çocuk için ayrıca avukat zorunludur: müdafii bulunmayan çocuk şüpheliye istem aranmadan barodan müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). Teklifi kabul etmeden önce neyi taahhüt ettiğinizi bu avukatla konuşun; teklifin değerlendirmesi için uzlaşma teklifi kabul etmeli miyim yazısına bakabilirsiniz.
Uzlaşma olursa dosya nasıl kapanır
Çocuk ya da ailesi uzlaşma edimini hemen yerine getirirse savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir. Edim ileri tarihe bırakılır, taksitlendirilir veya süreklilik taşırsa savcı kamu davasının açılmasını erteler; bu sürede zamanaşımı işlemez, edim yerine getirilmezse dava açılır (CMK 253/19). Taksitin aksaması hâlinde ne olacağını uzlaşma parası ödenmezse ne olur yazısında anlattım.
Dava açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK 254/1). Uzlaşma olur ve edim hemen yerine getirilirse dava düşer; edim ileri tarihliyse durma kararı verilir (CMK 254/2). Sonuçsuz kalan uzlaştırma tekrarlanmaz (CMK 253/18).
Dikkat: İddianamede suç vasfı yanlış yazılmışsa çocuk dosyası hiç uzlaştırmaya gönderilmeden mahkemeye gelebilir. Silahla basit yaralama veya değeri düşük hırsızlık dosyalarında ilk duruşmada uzlaştırma talebini mutlaka dile getirin.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uzlaşma Olmazsa Kamu Davasının Açılması Ertelenebilir mi?
Suç uzlaştırma kapsamında değilse savcı, çocuk hakkında kamu davasının açılmasını üç yıl süreyle erteleyebilir (ÇKK 19/1); uzlaştırma kapsamındaki suçta uzlaşma sağlanamazsa erteleme yapılamaz, dava açılır (CMK 171/2). Yetişkinlerde bu süre beş yıldır (CMK 171/2). On beş yaşını doldurmamış çocuklarda erteleme, üst sınırı beş yıla kadar hapis gerektiren suçlarda da mümkündür (ÇKK 19/2).
Ertelemenin şartları CMK 171/3’te sayılır: daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamak, yeniden suç işlemeyeceği kanaatini vermek, ertelemenin dava açmaktan daha yararlı olması ve savcının tespit ettiği zararın giderilmesi. Erteleme süresi içinde kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (CMK 171/4). Kurumun genel işleyişini kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısında anlattım.
Üç yıllık süre, beş yıl öngören özel düzenlemelerde de çocuk lehine uygulanır. Kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçunda TCK 191/2 beş yıllık erteleme öngörür; Yargıtay, çocuk hakkında bu suçtan verilen ertelemede sürenin ÇKK 19 uyarınca üç yıl olması gerektiğini kabul etti.
Dava Açıldıysa Çocukta HAGB Nasıl İşler?
Çocukta HAGB, iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında verilebilir ve denetim süresi üç yıldır (ÇKK 23/1). Yetişkinlerde bu süre beş yıldır (CMK 231/8). Şartlar yetişkinlerle aynıdır (CMK 231/6): daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamak, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve mağdurun ya da kamunun zararının giderilmesi.
Çocuklarda iki yıllık eşiğe ulaşmak daha kolaydır, çünkü yaş küçüklüğü cezada zorunlu indirim sağlar: 12-15 yaş grubunda ceza yarı, 15-18 yaş grubunda üçte bir oranında indirilir (TCK 31/2, 31/3). Yaş gruplarının ayrıntısını çocuk suç işlerse ne olur yazısında anlattım. HAGB kararına karşı yol istinaftır (CMK 231/12).
7593 sayılı Kanunla gelen yenilikler
8.8.2026 tarihli 7593 sayılı Kanun, çocuklarda HAGB’ye iki hüküm ekledi. HAGB kararı verilen çocuğa, ÇKK 5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır (ÇKK 23/2). Bu tedbirler arasında 20 ila 300 saat sosyal hizmet, kütüphane ve kitap tedbiri, çevre temizliği, bağımlılık programı ve 3 ay ile 2 yıl arasında dijital cihaz takibi bulunur (ÇKK 5/A-2). Uygulama usulü Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının çıkaracağı yönetmelikle belirlenecek (ÇKK 5/A-4).
İkinci yenilik zarar giderme şartıyla ilgilidir. Suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zarar azsa, çocuk hakkında HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (ÇKK 23/3). Bu, ailenin ödeme gücü olmadığı küçük hırsızlık ve mala zarar verme dosyalarında önemli bir kapı açar.
Denetim süresinde yeni suç işlenirse ne olur
Denetim süresi içinde kasten yeni suç işlenir veya yükümlülüklere uyulmazsa mahkeme hükmü açıklar; süre sorunsuz geçerse dava düşer (CMK 231/10, 231/11). Çocukta bu süre üç yıl olduğu için, yeni suçun hangi tarihte işlendiği belirleyicidir. Yargıtay, çocuk hakkındaki HAGB kararında denetim süresinin yanlışlıkla beş yıl yazıldığı bir dosyada üç yıl dolduktan sonra işlenen suç nedeniyle hükmün açıklanamayacağını belirterek davaları düşürdü. Ayrıntı için HAGB denetim süresi ihlal edilirse ne olur yazısına bakabilirsiniz.
HAGB mi, Seçenek Yaptırım mı, Erteleme mi?
Çocuk için en iyi sonuç çoğu zaman HAGB’dir, çünkü kurulan hüküm hukuki sonuç doğurmaz ve kayıt adli sicile değil özel bir sisteme gider (CMK 231/13). HAGB kararı verilen hükümde ceza ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK 231/7); bu yüzden mahkeme önce HAGB şartlarını değerlendirir.
HAGB verilmezse çocuklar için iki koruyucu kural devreye girer. Erteleme sınırı 18 yaşından küçükler için iki değil üç yıldır (TCK 51/1). Kısa süreli hapisler ise belli koşulla seçenek yaptırıma çevrilmek zorundadır:
TCK 50/3: (3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
Seçenek yaptırım ve erteleme, HAGB’den farklı olarak birer mahkûmiyettir. Bu yüzden suça sürüklenen çocukta uzlaştırma ve HAGB her zaman ilk hedeftir: savunmada uzlaştırma kapsamındaki suçta önce uzlaştırma, uzlaştırma dışındaki suçta kamu davasının açılmasının ertelenmesi, dava açıldıysa HAGB hedeflenir; diğer yollar bunlar mümkün olmazsa konuşulur.
Suça Sürüklenen Çocukta Uzlaştırma ve HAGB Sicilde Ne Bırakır?
Uzlaşmayla verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve düşme kararı adli sicile işlenmez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB kararları ise adli sicile değil, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtları yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme görebilir (CMK 171/5, 231/13).
Okul, iş başvurusu ve ileride memuriyet açısından bu fark büyüktür. Hangi kararın sicilde nasıl görüneceğini ve silme yollarını çocuğun adli sicil kaydı yazısında ayrıntılı anlattım.
Yaşanmış Olaydan
On altı yaşındaki oğlu okul çıkışındaki bir kavgada arkadaşının koluna sopayla vurduğu için yargılanan bir baba aradı. Savcılık eylemi silahla kasten yaralama olarak nitelendirmiş, “86/3 uzlaşmaya girmez” diyerek dosyayı uzlaştırmaya göndermeden doğrudan çocuk mahkemesine dava açmıştı. Adli tıp raporu, yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek düzeyde olduğunu gösteriyordu. Aile, oğullarının sicilinin kirlenmesinden ve üniversite hayalinin bitmesinden korkuyordu.
İlk duruşmada rapora dayanarak eylemin hafif yaralama ve silah nitelikli hâli olduğunu, bu durumda cezanın üst sınırının üç yılın altında kaldığını ve çocuk bakımından uzlaştırmanın zorunlu olduğunu anlattık. Mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderdi. Uzlaştırmacı teklifi iki ailenin de kanuni temsilcilerine yaptı; mağdurun ailesi tedavi masraflarının ödenmesini ve yazılı bir özür istedi.
Ödeme üç taksite bağlandığı için mahkeme önce durma kararı verdi, son taksit ödenince dava düştü. Oğlan hakkında ne mahkûmiyet ne de HAGB kaydı oluştu. Her dosya böyle bitmez; mağdur tarafı kabul etmeseydi hedefimiz, cezanın iki yılın altında kalmasıyla üç yıllık denetime bağlı HAGB olacaktı.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 06.04.2026 tarihli, 2026/1337 E., 2026/2559 K.
Suç tarihinde 15-18 yaş grubunda olan sanık, silahtan sayılan bir cisimle basit yaralama suçundan mahkûm edilmiş, hüküm sonradan denetim süresinde yeni suç nedeniyle açıklanmıştı. Kanun yararına bozma incelemesinde Yargıtay, CMK 253/1-c’nin çocuklar için özel bir genişleme getirdiğini, eylemin 86/3-e kapsamında olmasına rağmen uzlaştırma hükümlerinin uygulanması gerektiğini ve dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi gerektiğini tespit etti. Bu yeni bozma sebebi için kanun yararına bozma istenip istenmeyeceğinin takdirini Adalet Bakanlığına bıraktı.
… suç tarihinde 15-18 yaş grubunda yer alan hükümlünün yargılama konusu silahtan sayılan cisimle gerçekleştirdiği kasten yaralama eyleminin, 5237 sayılı Kanun’un 86/3-e maddesi kapsamında kaldığı, bu itibarla uzlaştırma hükümlerinin uygulanması gerektiği belirlenmiştir …
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 15.04.2026 tarihli, 2024/22219 E., 2026/4993 K.
Kullanmak için uyuşturucu bulundurduğu iddia edilen çocuk hakkında savcılık, TCK 191/2’ye dayanarak beş yıllık kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı vermişti. Müdafinin itirazı üzerine sulh ceza hâkimliği kararı kaldırdı. Yargıtay, Çocuk Koruma Kanunu’nun özel kanun olduğunu ve çocuklarda erteleme süresinin üç yıl olarak uygulanması gerektiğini belirterek bu yöndeki hâkimlik kararını yerinde buldu ve kanun yararına bozma istemini reddetti.
… 5395 sayılı Kanun’un 19. maddesinde yer alan açık düzenleme karşısında, suça sürüklenen çocuklar hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilmesi halinde, erteleme süresinin “3 yıl” olacağı, erteleme süresinin 3 yıl olarak kabul edilmesinin suça sürüklenen çocuk yönünden lehe olduğu …
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 23.06.2026 tarihli, 2026/8122 E., 2026/12070 K.
Suç tarihinde 18 yaşından küçük olan sanık hakkındaki HAGB kararında denetim süresi yanlışlıkla beş yıl olarak yazılmış, sanığın kesinleşmeden üç yıl sonra işlediği yeni suç üzerine hüküm açıklanmıştı. Yargıtay, çocuklarda denetim süresinin üç yıl olduğunu, yeni suç bu süre dolduktan sonra işlendiği için hükmün açıklanamayacağını belirterek kararı kanun yararına bozdu ve davaların düşmesine kendisi karar verdi.
… suça sürüklenen çocuklar hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlarda, 5395 sayılı Kanun’un, 06.12.2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun ile değişik 23. maddesine göre denetim süresinin 3 yıl olduğu …
… 3 yıllık denetim süresi içerisinde kasıtlı suç işlenmediğinin belirlenmesi hâlinde davaların düşürülmesine karar verilmesi gerektiği …
Sık Sorulan Sorular
Çocuklarda HAGB denetim süresi kaç yıl?
Üç yıldır (ÇKK 23/1). Yetişkinlerdeki beş yıllık süre çocuklara uygulanmaz.
Uzlaşma teklifini çocuğun kendisi kabul edebilir mi?
Hayır. Reşit olmayan şüpheli veya mağdura yapılacak uzlaşma teklifi kanuni temsilcisine yapılır ve kararı o verir (CMK 253/4).
Mağdur da çocuksa uzlaştırma kapsamı genişler mi?
CMK 253/1-c’deki genişleme, suç işlediği iddia edilen çocuk içindir (ÇKK 3). Mağdurun çocuk olması kapsamı tek başına genişletmez; ancak mağdur çocuğa yapılacak teklif de kanuni temsilcisine gider.
Çocuk hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kaç yıl sürer?
Üç yıl sürer (ÇKK 19/1). Kullanmak için uyuşturucu suçunda Yargıtay’ın son kararı da çocuk için üç yılı esas alıyor; ancak beş yıl diyen eski kararlar bulunduğundan erteleme kararındaki süreyi kontrol edin.
Çocuğun HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?
Hayır. HAGB kararı özel bir sisteme kaydedilir ve yalnız soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme görebilir (CMK 231/13).
Uzlaşma parasını aile ödeyebilir mi?
Uygulamada çocuk dosyalarında edimi çoğu zaman aile yerine getirir. Önemli olan, uzlaşma raporunda yazılan edimin süresinde ve eksiksiz yerine getirilip belgelenmesidir.
