Akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri
Akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri, fiili işlediği sırada akıl hastası olan kişi hakkında koruma ve tedavi amacıyla verilen ve kişinin yüksek güvenlikli sağlık kurumunda tutulmasını sağlayan tedbirlerdir (TCK m. 57/1). Hastalık nedeniyle fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamayan ya da davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış kişiye ceza verilmez, yalnız bu tedbir uygulanır (TCK m. 32/1). Yeteneği bu derecede olmasa da azalmış kişiye indirimli ceza verilir ve ayrıca bu tedbire hükmolunur (TCK m. 32/2). Tedbirin amacı cezalandırmak değil, kişiyi tedavi etmek ve toplumu korumaktır.
Ayrıntılı rehber: akıl hastalığı olan kişi ceza alır mı
Bilmeniz gerekenler
- Tedbirden önce akıl hastalığı tıbbi raporla belirlenir. Uzman hekimin önerisiyle, savcı ve müdafi dinlendikten sonra soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme kişinin resmî bir sağlık kurumunda gözlem altına alınmasına karar verebilir; gözlem üç haftayı, uzatmalarla toplam üç ayı geçemez (CMK m. 74). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, gözlem yapılmadan düzenlenen ve önceki raporlarla çelişen bir heyet raporuna dayanılarak ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini hukuka aykırı buldu.
- 32/1 kapsamındaki kişi için mahkeme, kusur bulunmadığından ceza verilmesine yer olmadığı kararı verir (CMK m. 223/3-a) ve tedbire hükmeder. Bu bir beraat kararı değildir.
- Tedbirin kanunda bir üst süresi yoktur. Kurumun sağlık kurulu, kişinin toplum açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığını veya önemli ölçüde azaldığını raporla bildirirse infaz hâkimi kişiyi serbest bırakabilir (TCK m. 57/2).
- 7571 sayılı Kanunla eklenen kurala göre, 32/1 kapsamında tedbir uygulanan kişinin kurumda geçireceği süre, ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis gerektiren suçlarda bir yıldan, üst sınırı on yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda altı aydan az olamaz (TCK m. 57/2).
- Serbest bırakılan kişi için sağlık kurulu raporunda tıbbi kontrol ve takip öngörülebilir. Savcılık kişiyi raporda gösterilen aralıklarla yetkili sağlık kuruluşuna gönderir; tehlikelilik yeniden artarsa infaz hâkimliği tedbire yeniden hükmeder (TCK m. 57/3-5).
- Kendisini savunamayacak derecede malul olan sanığa, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2). Gözlem kararı verilecek kişinin müdafii yoksa baro bir müdafi görevlendirir (CMK m. 74/2).
Sık karıştırılan
Bu tedbir, hükümlünün cezası sırasında ortaya çıkan akıl hastalığıyla karıştırılır. Tedbir, fiilin işlendiği andaki hastalığa bağlıdır ve ceza yerine geçer. Hükümlü cezaevindeyken akıl hastalığına tutulursa cezanın infazı geri bırakılır; kişi iyileşinceye kadar aynı sağlık kurumunda tutulur ve orada geçen süre cezaevinde geçmiş sayılır (İnfaz K. m. 16/1); bkz. hastalık nedeniyle infazın ertelenmesi. Alkol veya uyuşturucu bağımlısı kişinin bağımlılara özgü kurumda tedavisi de ayrı bir tedbirdir (TCK m. 57/7). Hastalığın kendisi ve kusur yeteneğine etkisi için akıl hastalığı ve kusur yeteneği sayfalarına bakın.
Yargıtay Kararı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 10.06.2026 tarihli, 2024/558 E., 2026/370 K.
Kasten yaralamadan yargılanan sanık hakkında tek hekimli bir adli tıp raporu ceza ehliyetinin tam olduğunu, bir üniversite hastanesinin heyet raporu ise demans nedeniyle 32/1 kapsamında olduğunu bildirmişti. Yerel mahkeme heyet raporuna dayanarak ceza verilmesine yer olmadığına karar verdi; Yargıtay 1. Ceza Dairesinin bozmasına karşı direndi. Ceza Genel Kurulu, cezai sorumluluğun ve uygulanacak güvenlik tedbirinin doğru belirlenmesi için sanığın tedavi kayıtları ve bütün raporlarla CMK m. 74 uyarınca Adli Tıp Kurumu ihtisas kuruluna gönderilmesini, raporlar çelişirse Adli Tıp Üst Kurulundan rapor alınmasını gerekli gördü. Gözlem yapılmadan alınan, denetime elverişsiz rapora dayanan hükmü oy birliğiyle bozdu. Tedbire karar verilmeden önce sağlam bir tıbbi tespit şarttır.
… Bu bilgiler çerçevesinde, sanığın cezai sorumluluğunun belirlenmesi ve hakkında uygulanacak güvenlik tedbirinin isabetli şekilde tespit edilmesi amacıyla Yerel Mahkemece; öncelikle Sağlık Bakanlığından sanığın kayıtlı tüm tedavi ve kullandığı ilaçların listesinin istenerek dosyada mevcut tüm raporların da eklenmesiyle birlikte CMK’nın 74. maddesi uyarınca Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Kuruluna sevk edilmesi …
… sanık hakkında gözlem altına alınmaksızın düzenlenen denetime elverişsiz ve önceki raporlarla çelişen heyet raporuna istinaden ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu kabul edilmelidir. …
Sık sorulan sorular
Yakınım akıl hastası olduğu için ceza almadı; dosya beraatle mi kapandı?
Hayır. Mahkeme fiilin işlendiğini kabul eder, ancak kusur olmadığı için ceza verilmesine yer olmadığına karar verir (CMK m. 223/3-a). Bu karar tedbirle birlikte verilir; yakınınız serbest kalmaz, yüksek güvenlikli sağlık kurumunda tedavi altına alınır.
Tedbir ne kadar sürer?
Sabit bir süre yoktur. Tedbir, sağlık kurulu tehlikeliliğin ortadan kalktığını veya önemli ölçüde azaldığını bildirip infaz hâkimi serbest bırakma kararı verinceye kadar sürer (TCK m. 57/2). 32/1 kapsamındaki ağır suçlarda kanundaki bir yıllık ve altı aylık asgari süreler dolmadan serbest bırakma olmaz.
Davranış yeteneği yalnız biraz azalmışsa ne olur?
Kişi cezadan kurtulmaz. Ağırlaştırılmış müebbet yerine 25 yıl, müebbet yerine 20 yıl hapis verilir; diğer suçlarda ceza altıda bire kadar indirilebilir. Ayrıca akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine de hükmolunur (TCK m. 32/2). Bu cümle 7571 sayılı Kanunla değişti; önceki metne göre mahkûm olunan ceza, süresi aynı kalmak koşuluyla kısmen veya tamamen tedbir olarak da uygulanabiliyordu. Fiil bu değişiklikten önce işlendiyse lehe olan hükmün uygulanması gerekir (TCK m. 7/2).
Rapora itiraz edebilir miyim?
Raporun eksik ya da çelişkili olduğunu mahkemede ileri sürüp yeni rapor, gözlem veya üst kurul incelemesi isteyebilirsiniz. Kararınızda bu talep karşılanmadıysa istinaf ve temyiz dilekçesinde eksik araştırma olarak gösterin.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.