Kullanma Hırsızlığı Cezası: TCK 146 ve İade Şartı
Kullanma hırsızlığı cezası: TCK 146'da yarıya kadar indirim, şikâyet ve düşme, geri verme amacı, aile ve arkadaş aracı, hesap tablosu ve kararlar.
Kullanma hırsızlığı cezası, Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesine göre ayrı bir ceza aralığı değil, hırsızlık cezasında yarıya kadar yapılan bir indirimdir. Bir malı, çoğu zaman bir aracı, kısa süre kullanıp sahibine geri vermek amacıyla alan kişi yine hırsızlıktan yargılanır; ancak şikâyet varsa cezası yarı oranına kadar indirilir. Mal başka bir suç işlemek için kullanıldıysa bu indirim uygulanmaz. Yargıtay’a göre bu suç şikâyete bağlıdır: şikâyet geri alınırsa dava düşer. Aşağıda “geri verecektim” savunmasının ne zaman kabul edildiğini, cezanın nasıl hesaplandığını ve arkadaşın, ailenin ya da işverenin aracını izinsiz kullanmanın sonuçlarını anlatıyorum.
Kullanma Hırsızlığı Cezası Ne Kadar? Hesap Tablosu
Kullanma hırsızlığı cezası, önce hırsızlığın hangi hâline girdiği belirlenip sonra yarıya kadar indirim yapılarak hesaplanır. Kanun hükmü kısadır:
TCK 146/1: (1) Hırsızlık suçunun, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde, şikayet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması halinde bu hüküm uygulanmaz.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
İndirim “yarı oranına kadar” olduğu için hâkim takdir yetkisini kullanarak daha az da indirebilir. Tabloda en düşük sonucu, yani temel cezanın alt sınırdan belirlenip tam yarı indirim yapıldığı hâli gösterdim.
| Alınan mal ve yöntem | Hırsızlık hükmü ve cezası | Yarı indirimle en az |
|---|---|---|
| Nitelikli hâle girmeyen basit hırsızlık | TCK 141: 1 – 3 yıl | 6 ay |
| Sokakta park hâlindeki araç, motosiklet | TCK 142/1-e: 3 – 7 yıl | 1 yıl 6 ay |
| Kilidi açılan veya kilitlenmesi engellenen araç | TCK 142/2-d: 5 – 10 yıl | 2 yıl 6 ay |
| Kapalı otopark, garaj gibi bina içindeki araç | TCK 142/2-h: 5 – 10 yıl | 2 yıl 6 ay |
| Yukarıdakilerin gece işlenmesi | TCK 143: yarı oranında artırım | 142/2’de 3 yıl 9 ay |
Hangi bendin uygulanacağı, kullanma hırsızlığı kabul edilmese bile cezayı belirler. Bentlerin uygulamadaki ölçütlerini nitelikli hırsızlık cezası yazısında bent bent anlattım. Aracı geri vermek amacı olmadan tamamen almak ise doğrudan araç hırsızlığıdır; o durumun cezası ve iade sonrası süreç araç hırsızlığı cezası yazısında.
“Geri Verecektim” Savunması Ne Zaman Kabul Edilir?
Savunma, failin malı alırken geri verme amacı taşıdığı olayın bütününden anlaşılıyorsa kabul edilir; sonradan söylenen “geri getirecektim” sözü tek başına yetmez. Ceza Genel Kurulu, malın kısa süre kullanıldıktan sonra sahibine verilmesinin ya da kolayca bulabileceği bir yere bırakılmasının kullanma hırsızlığına karine olabileceğini, mal kullanılırken yakalanmışsa geri verme amacının açıkça anlaşılması gerektiğini belirtiyor. Aynı kararda, kast konusunda giderilemeyen şüphenin sanık lehine yorumlanacağı da vurgulanıyor.
Mahkemeler bu amacı dış belirtilerden çıkarır: araç nereye götürüldü ve ne kadar süre kullanıldı, plaka veya parçaları değiştirildi mi, kolluğa ne söylendi, araç eski yerine ya da sahibinin bulabileceği bir yere bırakıldı mı. Aynı Ceza Genel Kurulu kararında, park hâlindeki otobüsü gece alıp arkadaşıyla dolaşan ve polise aracın babasına ait olduğunu söyleyen sanığın savunmasına itibar edilmedi; eylem nitelikli hırsızlık sayıldı. Kurul başkanı ve üç üye ise otobüsün sahiplenilmesinin zor olduğunu, savunmanın aksinin kanıtlanmadığını belirterek karşı oy kullandı. Bu oy dağılımı, sınırın ne kadar ince olduğunu gösteriyor.
Yargıtay, kolluk dur ihtarında bulunduğunda kaçmaya çalışırken motosikletle düşen sanık için geri verme koşulunun gerçekleşmediğini ve rızai bir iade bulunmadığını kabul ederek kullanma hırsızlığı talebini reddetti. Kaçma davranışı, geri verme amacıyla çelişen bir belirti olarak görüldü.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Arkadaşın, Ailenin ya da İşverenin Aracını İzinsiz Kullanmak
Arkadaşın aracını ondan habersiz alıp birkaç saat kullanmak ve geri bırakmak, sahibi şikâyet ederse kullanma hırsızlığı olarak yargılanabilir. Anahtarı arkadaş verdiyse durum değişir: zilyedin rızası varsa hırsızlık yoktur. Rızanın sınırını aşmak, örneğin “markete gidip gel” denilen aracı başka şehre götürmek, ayrıca tartışılır ve somut olaya göre değerlendirilir.
Aile içinde kural farklıdır. TCK 167/1’e göre hırsızlık, ayrılık kararı verilmemiş eşin, anne, baba veya çocuğun ya da aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenirse ceza verilmez. Babasının arabasını izinsiz alan genç bu yüzden cezalandırılmaz. Aynı evde yaşamayan kardeşin, aynı evde yaşayan amca, dayı, hala, teyze veya yeğenin ya da hakkında ayrılık kararı verilmiş eşin zararına işlenirse şikâyet üzerine ceza yarı oranında indirilir (167/2); aynı evde yaşamayan amca veya dayının aracında bu indirim yoktur. Ayrıntılar aile içinde hırsızlık ve dolandırıcılık yazısında.
İşyerinde emanet edilen araç, ayrı bir ihtimali gündeme getirir. Aracı müşteri ya da işveren belirli bir iş için size teslim ettiyse ve siz onu başka amaçla kullandıysanız mesele güveni kötüye kullanma yönünden de değerlendirilebilir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada ise oto yıkamada çalışan sanık, müşterinin bıraktığı aracı alıp kullanmış ve sonra otoparka geri bırakmış; mahkeme eylemi 142/1-e ve 146 kapsamında kullanma hırsızlığı olarak nitelendirmişti.
Kullanma Hırsızlığı Şikâyete Bağlı mı, Vazgeçerseniz Dava Düşer mi?
Evet, Yargıtay kullanma hırsızlığını şikâyete bağlı kabul ediyor; mağdur vazgeçer ve sanık buna itiraz etmezse dava düşer. Yukarıda andığım oto yıkama dosyasında şikâyetçi duruşmada vazgeçmiş, ancak mahkeme yine de mahkûmiyet kurmuştu. Yargıtay, kullanma hırsızlığının şikâyete tabi olduğunu, bu durumda TCK 73/4 ve CMK 223/8 gereği düşme kararı verilmesi gerektiğini belirterek hükmü kanun yararına bozdu ve davayı düşürdü.
Şikâyet süresi TCK 73/1 gereği fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 aydır. Şikâyetten vazgeçme hükmün kesinleşmesine kadar davayı düşürür; sanık vazgeçmeyi kabul etmediğini açıkça söylerse dava devam eder. Vazgeçmenin nasıl yapılacağını şikâyetten vazgeçme nasıl yapılır yazısında anlattım. Şikâyete bağlı suçlar CMK 253/1-a gereği uzlaştırma kapsamında olduğundan, kullanma hırsızlığı iddiasında uzlaştırma yolu da açılabilir; bu konuda dosyadaki nitelendirme belirleyicidir.
Dikkat: Savcılık ya da mahkeme eylemi kullanma hırsızlığı değil nitelikli hırsızlık olarak görürse şikâyetten vazgeçme hiçbir etki doğurmaz ve dava sürer. Mağdurun “davacı değilim” demesine güvenip savunmayı ihmal etmeyin.
Araç Suç İşlemek İçin Kullanıldıysa İndirim Uygulanır mı?
Hayır, mal suç işlemek için kullanıldıysa TCK 146’daki indirim uygulanmaz ve fail hırsızlığın tam cezasıyla yargılanır. Tipik örnek, aracın başka bir hırsızlıkta kaçış aracı olarak ya da kaçak eşya taşımak için kullanılmasıdır. Bu durumda alınan araç için hırsızlık, araçla işlenen fiil için de ayrı suç söz konusu olur.
Kanun gerekçesine göre indirimin temel şartı, kullanmanın kısa sayılacak bir süre devam etmesidir. Ceza Genel Kurulu da geçici sürenin her olayda malın işlevine göre belirleneceğini ve kural olarak kullanılmasıyla tükenen eşyanın bu suçun konusu olamayacağını kabul ediyor. Yani bir şişe içkiyi “içip parasını verecektim” diyerek almak kullanma hırsızlığı değildir.
İade Etmeden Yakalanmak, Araca Zarar Vermek
Araçla birlikte yakalanmak kullanma hırsızlığını kendiliğinden dışlamaz; ancak bu durumda geri verme amacının olaydaki diğer belirtilerden açıkça anlaşılması gerekir. Kolluktan kaçma, aracın sahibi hakkında yalan söyleme, plaka sökme ya da aracı çok uzağa götürme bu amacı zayıflatan belirtilerdir. Aracın kısa mesafede, sağlam ve eşyası eksiksiz bulunması ise savunmayı güçlendirir.
Kullanma sırasında araç hasar gördüyse zararın giderilmesi önem kazanır. TCK 168’e göre zarar kovuşturma başlamadan tamamen giderilirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce giderilirse yarısına kadar indirilir; kısmi ödemede mağdurun rızası aranır. Bu indirimin şartlarını hırsızlıkta etkin pişmanlık yazısında anlattım. Mağdursanız ilk saatlerde yapılması gerekenler aracım çalındı ne yapmalıyım yazısında.
HAGB, Adli Sicil ve Memuriyet
Kullanma hırsızlığında sonuç ceza çoğu zaman 2 yılın altına indiği için HAGB ve erteleme ihtimali yüksektir. CMK 231/5’e göre 2 yıl veya daha az hapiste hükmün açıklanması geri bırakılabilir. Basit hırsızlık temelinde yarı indirimle başlangıç 6 ay, 142/1-e temelinde 1 yıl 6 aydır; takdiri indirimle bu sınırın altında kalmak mümkündür. 142/2 temelinde ise ek bir indirim, örneğin etkin pişmanlık gerekir.
Ceza mahkûmiyete dönüşürse sonuçları ağırdır. 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesi, hırsızlıktan mahkûmiyeti ceza miktarına bakılmaksızın memuriyete engel sayar; kullanma hırsızlığı da hukuken bir hırsızlıktır. HAGB kararı mahkûmiyet doğurmadığı için bu yönden farklı sonuç verir. Memur ya da memur adayıysanız HAGB’nin şartlarını iyi değerlendirin; ayrıntılar memuriyete engel suçlar yazısında.
Yaşanmış Olaydan
On dokuz yaşındaki müvekkilim, bir gece arkadaşlarıyla dolaşırken sokakta anahtarı üzerinde unutulmuş bir hafif ticari aracı görmüş, “biraz tur atıp geri bırakırız” diyerek aracı almıştı. Yaklaşık bir saat sonra aracı aynı sokağa, birkaç bina ileriye park ettiler; araç sahibi sabah aracını yerinde göremeyince polise başvurdu ve kamera kayıtlarından gençlere ulaşıldı.
Savcılık eylemi gece vakti açıkta bırakılmış eşya hakkında hırsızlık olarak değerlendirdi. Biz kamera kayıtlarını, aracın aynı sokağa ve sağlam bırakıldığını, yakıt dışında bir eksik olmadığını göstererek kullanma hırsızlığı savunmasında bulunduk. Müvekkilim yakıt bedelini ve araç sahibinin uğradığı küçük zararı ödedi; araç sahibi de duruşmaya gelerek şikâyetinden vazgeçtiğini söyledi.
Mahkeme eylemi TCK 146 kapsamında kullanma hırsızlığı olarak kabul etti ve şikâyetten vazgeçme nedeniyle dava düştü. Aracı başka bir yere bıraksalardı ya da kolluktan kaçsalardı sonuç büyük ihtimalle nitelikli hırsızlıktan mahkûmiyet olurdu; bu dosyada kamera kayıtları belirleyici oldu.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 15.01.2025 tarihli, 2023/337 E., 2025/18 K.
Sanık gece park hâlindeki bir otobüsün kapısını dışarıdaki hava mandalına basarak açmış, şoför bölmesindeki çekmecede bulduğu anahtarla aracı çalıştırmış, yolda bir arkadaşını da alarak dolaşmıştı. Tehlikeli sürüş ihbarı üzerine durdurulan sanık polise aracın babasına ait olduğunu söyledi. Mağdur aracını sağlam teslim aldı ve şikâyetçi olmadı. Özel Daire eylemi geceleyin nitelikli hırsızlık (142/2-d ve 143) saydı; Başsavcılık kullanma hırsızlığı olduğunu ileri sürerek itiraz etti. Ceza Genel Kurulu oy çokluğuyla itirazı reddetti: araç kullanılırken yakalanan, polise yalan söyleyen ve anahtarı araç içini karıştırarak bulan sanığın geri verme savunmasına itibar etmedi. Kurul başkanı ve üç üye karşı oy kullandı.
… Fail, hırsızlık konusu malı kısa bir süre kullandıktan sonra zilyedine iade etmiş veya zilyedin kolaylıkla bulabileceği bir yere bırakmış ise bu durum kullanma hırsızlığına karine olabilir. Mal henüz bırakılmamış ya da mal kullanılırken fail yakalanmış ise malın geri verilmek üzere alındığının açıkça anlaşılabiliyor olması gerekir. …
… Malın hangi saikle alındığı konusunda şüphe varsa ve somut olay failin davranışlarına göre kastını değerlendirmeye elverişli değilse bu husus sanık lehine yorumlanmalıdır. …
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 29.04.2024 tarihli, 2023/24663 E., 2024/6633 K.
Oto yıkamada çalışan sanık, müşterinin bıraktığı aracı alıp bir süre kullanmış, bu sırada araca zarar vermiş ve aracı otoparka geri bırakmıştı. Asliye ceza mahkemesi TCK 142/1-e ve 146/1 gereği mahkûmiyet kurdu; oysa şikâyetçi duruşmada şikâyetinden vazgeçmiş, sanık da buna itiraz etmemişti. Yargıtay, kullanma hırsızlığının şikâyete tabi olduğunu belirterek kararı kanun yararına bozdu ve davanın şikâyet yokluğu nedeniyle düşmesine karar verdi.
… Şikâyetçinin sanığın çalıştığı oto yıkama üzerine faaliyet gösteren iş yerine aracını bıraktığı, sanığın aracı alarak bir süre kullandığı, bu arada araca zarar verdiği, daha sonra aracı otoparka getirip tekrar bıraktığı olayda, sanığa atılı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 142/1-e ve 146/1. maddesinde düzenlenen kullanma hırsızlığı suçunun şikâyete tabi olması, şikâyetçi …’ın 26.12.2019 tarihli duruşmada, sanık hakkındaki şikâyetinden vazgeçtiğini beyan etmesi, aynı duruşmada hazır bulunan sanığın şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmediğine dair bir beyanının da bulunmaması karşısında; sanık hakkında aynı Kanun’un 73/4 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/8. maddesi gereğince düşme kararı verilmesi yerine yazılı şekilde mahkûmiyet kararı verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur. …
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 22.06.2023 tarihli, 2021/9787 E., 2023/3902 K.
Sanık gece saat 02.00 sıralarında sokakta park hâlindeki motosikleti düz kontak yaparak almış, motosikletle seyir hâlindeyken kolluk tarafından görülmüş ve dur ihtarına uymayıp kaçmaya çalışırken düşmüştü. Yerel mahkeme TCK 142/1-e, 143 ve 62 gereği 3 yıl 9 ay hapis verdi. Savunma eylemin kullanma hırsızlığı olduğunu ve etkin pişmanlık uygulanması gerektiğini ileri sürdü. Yargıtay, geri verme koşulunun gerçekleşmediğini ve rızai bir iade bulunmadığını belirterek bu temyiz sebeplerini reddetti ve hükmü onadı.
… sanığın suça konu motosikletle seyir halindeyken kolluk tarafından görüldüğü, dur ihtarına uymayarak kaçmak isterken, motosikletle birlikte düştüğü nazara alındığında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesinde düzenlenen kullanma hırsızlığı suçunda öngörülen “Malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmesi” koşulunun gerçekleşmediği ve rızaî bir iadenin bulunmadığının anlaşılması karşısında; …
Sık Sorulan Sorular
Kullanma hırsızlığı cezası kaç yıl?
Ayrı bir ceza aralığı yoktur; hırsızlığın hangi hâline girdiğine göre belirlenen ceza yarı oranına kadar indirilir. Basit hırsızlıkta en az 6 ay, sokaktaki araçta en az 1 yıl 6 ay, kilidi açılan araçta en az 2 yıl 6 ay olur.
Arabayı geri getirdim, yine de hırsızlık mı?
Evet, kullanma hırsızlığı da hukuken hırsızlıktır; ancak geri verme amacıyla alındığı anlaşılırsa ceza indirilir ve dava şikâyete bağlı olur. Mağdurun vazgeçmesiyle dava düşer.
Kullanma hırsızlığında uzlaşma var mı?
Yargıtay bu suçu şikâyete bağlı kabul ettiği için CMK 253/1-a kapsamında uzlaştırma yolu açılabilir. Eylem nitelikli hırsızlık sayılırsa uzlaştırma yapılmaz.
Babamın arabasını izinsiz kullandım, ceza alır mıyım?
Hayır. TCK 167/1’e göre anne, baba, eş, çocuk ve aynı evde yaşayan kardeşin zararına işlenen hırsızlıkta ceza verilmez.
Kullanma hırsızlığı adli sicile işler mi?
Mahkûmiyet kesinleşirse adli sicile işlenir ve memuriyete engel olur. HAGB kararı ise adli sicilde görünmez, ayrı bir sistemde tutulur.
Bisikleti ya da scooterı kısa süre kullanıp bırakmak da kullanma hırsızlığı mı?
Evet, TCK 146 bütün taşınır mallar için uygulanır; yalnız araçla sınırlı değildir. Kullanmakla tükenen eşya ise bu kapsama girmez.
