Kabahatler Kanunu 32: Emre Aykırı Davranış Cezası Ne Kadar

Kabahatler Kanunu 32 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

Kabahatler Kanunu 32 yürürlüğe girdiğinden beri değişmedi; tutarı her yıl değişen şey, maddenin metni değil 17/7’deki yeniden değerlemedir. Maddeyi asıl şekillendiren, ona yollama yapan kanunlarda 2008’de yapılan değişikliklerdir.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

Kabahatler Kanunu 32’nin üç fıkrası var: birincisi kabahatin unsurlarını ve cezasını, ikincisi maddenin hangi hâllerde uygulanabileceğini, üçüncüsü eski Ceza Kanununa yapılmış yollamaların akıbetini düzenler. Madde bir “torba” hüküm gibi görünse de ikinci fıkra onu dar bir alana hapseder.

1. fıkra: yetkili makam, hukuka uygun emir ve maktu ceza

Kabahatin oluşması için dört unsur birlikte aranır. Emri veren makam yetkili olmalıdır. Emir ya adli işlemler nedeniyle (mahkemenin ya da savcılığın bir işlemi için) ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla verilmiş olmalıdır. Emir hukuka uygun olmalıdır. Son olarak kişi bu emre aykırı davranmış olmalıdır. Hukuka aykırı ya da yetkisiz bir makamın emri, uyulmasa bile bu kabahati doğurmaz.

Ceza maktudur: kanunda yüz Türk Lirası yazar ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır (Kabahatler Kanunu 17/7). Yargıtay kararlarında 2019’daki fiiller için 320 TL, 2020’deki fiiller için 392 TL uygulandığı görülüyor; bu fark, metnin değil yıllık artışın sonucudur. Cezaya emri veren makam karar verir: mahkemenin emrinde mahkeme, mülki amirin kararında kaymakam veya vali, belediye kararında belediye encümeni.

2. fıkra: ancak kanunda açık hüküm varsa

Madde, bir makamın verdiği her emrin ihlaline uygulanmaz. İlgili kanunda, o kanuna aykırılığın 32. maddeye göre cezalandırılacağı açıkça yazmalıdır. Örneğin İl İdaresi Kanunu 66, il idare kurulu veya mülki amirlerin usulen tebliğ veya ilan olunan kararlarına uymayanların Kabahatler Kanunu 32’ye göre cezalandırılacağını söyler. 1608 sayılı Kanun 1 de belediye meclis ve encümen kararlarına aykırılık için aynı yollamayı yapar.

İdari makamların emirlerinde yollama yoksa bu maddeye göre ceza verilemez; idarenin “emre uymadınız” diyerek dayanak kanun göstermeden kestiği ceza, itirazda bu fıkra üzerinden tartışılır. Adli işlemler nedeniyle verilen emirlerde ise uygulama farklıdır: Yargıtay, hukuk (kadastro) mahkemesinin yazısına cevap vermeyen idareye 32’ye göre verilen cezayı, Usul Kanununda 32’ye açık yollama bulunmadığı itirazına rağmen hukuka uygun buldu (aşağıdaki Yargıtay Kararları bölümünde kadastro mahkemesi kararı). Bu yüzden mahkeme yazısına cevap vermediğiniz için ceza aldıysanız, yalnız “kanunda yollama yok” itirazına dayanmak zayıf kalır. Özel bir kanun aynı fiil için kendi yaptırımını öngörüyorsa da o kanun uygulanır.

3. fıkra: eski TCK 526’ya yapılan yollamalar

Mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526. maddesi yetkili makamların emirlerine uymamayı cezalandırıyordu ve pek çok eski kanun cezayı bu maddeye yollama yaparak belirliyordu. 2005’te yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK’da bu genel hükmün karşılığı yer almadı; fiil Kabahatler Kanunu 32’de kabahat olarak düzenlendi. Üçüncü fıkra, eski yollamaların artık 32. maddeye yapılmış sayılacağını söyler. Böylece eski kanunlardaki “526. madde uyarınca cezalandırılır” ifadeleri bugün 32. maddedeki idari para cezası anlamına gelir.

Uygulamada en çok sorulanlar

Emre aykırılık cezası alanlar en çok, cezanın hangi emir için kesilebildiğini ve nasıl itiraz edileceğini soruyor; aşağıda bunları dosyalarda gördüğüm hâlleriyle cevaplıyorum.

Mahkemenin veya savcılığın yazısına cevap vermemek suç mu, kabahat mi?

Cevap vermeyen kamu görevlisiyse görevi kötüye kullanma suçu gündeme gelebilir; kamu görevlisi değilse kural olarak emre aykırı davranış kabahati oluşur. CMK 332, soruşturma ve kovuşturmada istenen bilgilere on gün içinde cevap verilmesini zorunlu tutar ve aykırılığın TCK 257’ye aykırılık oluşturabileceğini yazar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, mahkemenin yazılarına cevap vermeyen kooperatif yöneticisinin kamu görevlisi gibi cezalandırılamayacağını, eyleminin görevi kötüye kullanma değil emre aykırı davranış kabahati olduğunu kabul ediyor. Memur için suç boyutunu görevi kötüye kullanma yazısında anlattım.

Emir yalnız ceza mahkemesinden gelmek zorunda değildir. Yargıtay, kadastro mahkemesinin yazısına cevap vermeyen idareye verilen cezayı hukuka uygun bulup, 32’ye göre ceza için emri veren yerin mutlaka ceza mahkemesi ya da savcılık olması gerekmediğini söylüyor. Mahkeme yazısı aldıysanız süresinde cevap verin; veremiyorsanız sebebini ve ne zaman verebileceğinizi yazılı bildirin.

Valilik veya kaymakamlık yasağına uymamanın cezası ne?

İl idare kurulu veya mülki amirin usulen tebliğ ya da ilan ettiği kararlara uymayan, mahallî mülkî amir tarafından 32’ye göre idari para cezasıyla cezalandırılır (5442 sayılı İl İdaresi Kanunu 66). Toplumsal olaylarda valinin kamu düzeni için aldığı ve ilan ettiği kararlara aykırılık ise üç aydan bir yıla kadar hapis gerektiren suçtur; bu durumda kabahat değil suç hükümleri uygulanır.

Ceza için kararın usulüne uygun ilan veya tebliğ edilmiş olması şarttır. Yargıtay, açıkta alkol yasağına aykırılık nedeniyle verilen cezada, dayanak valilik kararının ilan veya tebliğ edildiği araştırılmadan verilen ret kararını eksik inceleme gerekçesiyle bozuyor. İtirazda idareden, dayanak kararın ne zaman ve nasıl ilan edildiğini gösteren belgeyi istemek gerekir.

COVID döneminde emre aykırılıktan kesilen cezalar ne oldu?

Sokağa çıkma kısıtlaması gibi salgın tedbirlerinde uygulanacak kanun 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunudur; 32. madde bu tedbirlere uygulanamaz. Yargıtay, salgın tedbirlerinde 1593 sayılı Kanunun özel norm olduğunu, sokağa çıkma yasağını ihlal eden kişiye 32’ye göre ceza verilemeyeceğini ve cezayı kaldıran kararın sonucu itibarıyla doğru olduğunu kabul ediyor.

Sonradan çıkan kanun bu cezaların büyük kısmını da ortadan kaldırdı. Yargıtay, 7420 sayılı Kanunun geçici 4. maddesiyle 1593 ve 5326 sayılı Kanunlara göre salgın nedeniyle verilen cezaların tebliğ edilmemesinin ve tahsilinden vazgeçilmesinin, AYM iptalinden sonra 7456 sayılı Kanunla da tahsil edilenlerin başvuru üzerine iadesinin öngörüldüğünü belirterek kanun yararına bozmada hukuki fayda kalmadığını söylüyor. Kararda aktarılan düzenlemeye göre iade başvurusu 31.12.2024’e kadar tahsilatı yapan birime yapılabiliyordu.

Ceza ne zaman zamanaşımına uğrar?

Emre aykırı davranış cezasında soruşturma zamanaşımı, cezanın tutarı itibarıyla 3 yıldır (Kabahatler Kanunu 20/2-c). Süre fiilin işlenmesiyle başlar; Ceza Genel Kurulu, cevapsız bırakılan yazılarda son tekit yazısının tarihini esas aldı. 3 yıl içinde ceza verilmezse artık verilemez. Kesinleşmiş cezanın tahsilinde ise yerine getirme zamanaşımı ayrıca işler (21).

Emre aykırılık cezasına nasıl itiraz edilir?

Tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle başvurulur; başvuru harca tabi değildir (Kabahatler Kanunu 27/1, 31). Dilekçede emrin dayanağı olan kanunu, emrin hukuka uygun olup olmadığını, ilan veya tebliğ edilip edilmediğini ve tutarın doğru yılın tarifesiyle hesaplanıp hesaplanmadığını tartışın. Adım adım yol için idari para cezasına itiraz rehberine, örnek metin için itiraz dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

İlgili maddeler

Kabahatler Kanunu 32, cezanın tutarını, ödenmesini ve itirazını düzenleyen genel hükümlerle birlikte uygulanır.

• Kabahatler Kanunu 17: Maktu cezanın her yıl yeniden değerlemeyle artırılmasını, bir aylık ödeme süresini ve %25 indirimi düzenler.
• Kabahatler Kanunu 27: İdari para cezasına karşı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvuruyu düzenler.
• Kabahatler Kanunu 15: Fiil hem suç hem kabahatse yalnız suçtan yaptırım uygulanacağını söyler.
• Kabahatler Kanunu 20: Soruşturma zamanaşımı sürelerini düzenler.
• CMK 332: Soruşturma ve kovuşturmada istenen bilgilere on gün içinde cevap verme zorunluluğunu düzenler.
• TCK 257: Kamu görevlisinin görevi kötüye kullanma suçunu düzenler.
• Kabahatler Kanunu 43/C: Amaç dışı bıçak taşıma kabahatini düzenler.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 22.04.2021 tarihli, 2020/337 E., 2021/162 K.

Bir yapı kooperatifinin yönetim kurulu ikinci başkanı, ceza mahkemesinin üyelik kaydına ilişkin üç yazısına cevap vermediği için görevi kötüye kullanmaktan mahkûm edilmişti. Ceza Genel Kurulu, CMK 332’nin kamu görevlisi olmayanları TCK 257 kapsamına sokmadığını, kooperatif yöneticisinin bu eylem için kamu görevlisi gibi cezalandırılamayacağını ve eylemin emre aykırı davranış kabahati olduğunu belirtti. Zamanaşımı dolduğundan idari para cezası verilmesine yer olmadığına dair Daire kararı yerinde görüldü; karar oy çokluğuyla verildi.

… kamu görevlisi olmayanların da TCK’nın 257. maddesi kapsamında sanık olabileceğine dair genişletici yorum yapılamayacağı birlikte değerlendirildiğinde; …

… sanığa atılı eylemin ihmali davranışla görevi kötüye kullanma suçunu değil 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesinde düzenlenen emre aykırı davranış kabahatini oluşturduğu …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 21.03.2022 tarihli, 2021/25331 E., 2022/5507 K.

Bir kadastro mahkemesi, istediği bilgileri göndermeyen büyükşehir belediyesine ara kararla 32. maddeye göre ceza vermiş, sulh ceza hâkimliği ise yazıda CMK 332 ihtarı bulunmadığı gerekçesiyle cezayı kaldırmıştı. Adalet Bakanlığı, hukuk mahkemesi davasında CMK 332’nin uygulanamayacağını, HMK’da 32’ye açık yollama bulunmadığı için 32/2 uyarınca ceza da verilemeyeceğini ve kaldırma kararının bu gerekçeyle verilmesi gerektiğini ileri sürerek kanun yararına bozma istedi. Yargıtay, yetkili mahkemenin adli işlem nedeniyle verdiği emre uyulmaması nedeniyle verilen cezanın hukuka uygun olduğunu, emri verenin mutlaka ceza mahkemesi veya savcılık olmasının gerekmediğini belirterek istemi reddetti.

… yetkili olduğu konusunda tereddüt bulunmayan Midyat Kadastro Mahkemesi tarafından adli işlem nedeni ile verilen bir emrin yerine getirilmemesi nedeni ile uygulanan idari yaptırım kararının hukuka uygun olduğu, …

… 5326 sayılı Yasanın 32. maddesi uyarınca idari yaptırım uygulanması için ise, emri veren kurumun mutlaka Ceza Mahkemesi ya da Cumhuriyet savcılığı olmasına lüzum bulunmadığı anlaşılmakla; …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 14.03.2022 tarihli, 2021/11660 E., 2022/4834 K.

Valiliğin açık alanlarda alkollü içki içilmesini yasaklayan kararına aykırılık nedeniyle bir kişiye 32. maddeye göre ceza verilmiş, sulh ceza hâkimliği itirazı reddetmişti. Yargıtay, alkol raporu yokluğunun sonuca etkisi olmadığını, çünkü sarhoşluk değil emre aykırılık cezası verildiğini belirtti; ancak İl İdaresi Kanunu 66 uyarınca ceza için dayanak kararın usulüne uygun ilan veya tebliğ edilmiş olması gerektiğini, bunun araştırılmadığını söyleyerek ret kararını kanun yararına bozdu.

… karar ve tedbirlerin tatbik ve icrasına muhalefet eden veya müşkülat gösterenler veya riayet etmeyenler hakkında idari para cezası uygulanabilmesi için, karar ve tedbirlerin usulüne uygun olarak ilan ve/veya tebliğ edilmesi gerekeceği, dosya içerisinde ise idari yaptırım kararının temelini oluşturan kararın tebliğ ve/veya ilanına dair bir açıklamanın bulunmadığı anlaşılmakla, anılan husus tespit edildikten sonra muterizin hukuki durumunun tayin ve takdiri yerine eksik inceleme ile hüküm kurulduğu anlaşılmakla, …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 31.03.2022 tarihli, 2021/29265 E., 2022/7011 K.

Mayıs 2020’deki sokağa çıkma kısıtlamasında dışarıda görülen kişiye 32. maddeye göre 392 TL ceza verilmiş, sulh ceza hâkimliği cezayı kaldırmıştı. Adalet Bakanlığı, cezanın 1593 sayılı Kanunun 282. maddesine göre verilmesi gerektiğini ileri sürerek kanun yararına bozma istedi. Yargıtay, salgın tedbirlerinde 1593 sayılı Kanunun özel norm olduğunu ve 32. maddenin bu olayda uygulanamayacağını belirterek cezayı kaldıran kararı sonucu itibarıyla doğru buldu ve istemi reddetti.

… 1593 sayılı Yasanın, salgın hastalıklarla mücadele ve genel sağlığın korunması amacıyla çıkarılması nedeniyle, Covid 19 pandemisi kapsamında alınan tedbirlerde öncelikle uygulanması gereken özel norm niteliğinde olduğu, dolayısıyla salgını önlemeye yönelik olarak Umumi Hıfzıssıhha Meclisi tarafından anılan Yasanın 27. maddesi uyarınca alınan geçici olarak sokağa çıkma kısıtlaması tedbirinin 1593 sayılı Yasanın 282. maddesinin ikinci kısmında yer alan “zorunluluk” kavramı içerisinde değerlendirilmesi ve bu kararlara aykırı hareket edenlerin de zorunluklara uymadıkları gerekçesiyle bu madde kapsamında yaptırımlara tabi tutulmaları gerektiği sabit ise de, muteriz hakkında, anılan tedbire uymadığı gerekçesi ile somut olay bakımından uygulanma imkanı bulunmayan 5326 sayılı Yasanın 32. maddesi uyarınca idari yaptırım kararı verildiği anlaşılmakla; … Sulh Ceza Hakimliği’nin 30.06.2020 tarih, 2020/1697 değişik iş sayılı kararı sonucu itibarı ile doğru olduğundan, …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 22.06.2026 tarihli, 2023/4626 E., 2026/7281 K.

COVID-19 tedbirlerine uymayan kişiye 32. maddeye göre 427 TL ceza verilmiş, sulh ceza hâkimliği başvuruyu kısmen kabul edip cezayı 1593 sayılı Kanundaki alt sınıra göre 860 TL olarak belirlemişti; bu kararın kanun yararına bozulması istenmişti. Yargıtay, 7420 sayılı Kanunun geçici 4. maddesiyle 1593 ve 5326 sayılı Kanunlara göre salgın nedeniyle verilen cezaların tebliğ edilmemesinin, tahsilinden vazgeçilmesinin, sonradan 7456 sayılı Kanunla da tahsil edilenlerin başvuru üzerine iadesinin öngörüldüğünü belirtti; bu durumda kanun yararına bozmada hukuki fayda kalmadığından istemi reddetti.

… bu düzenlemeler ile COVID-19 pandemisi kapsamında alınan tebirlere riayet etmemek fiilleri ile ilgili olarak 53 26… sayılı Kanun’lar uyarınca idarî para cezası verilmemesinin, verilen idarî para cezalarının ilgilisine tebliğ edilmemesinin, tebliğ edilmiş olanların tahsilinden vazgeçilmesinin, tahsil edilenlerin ise ilgilinin başvurusu halinde iade edilmesinin öngörüldüğü cihetle, kanun yararına bozma müessesinin ülke sathında uygulama birliğini sağlamak ve farklı uygulamalar sebebiyle oluşabilecek kayıpların önlenmesi açısından kabul edilmiş bir olağanüstü kanun yolu olduğu da gözetildiğinde, isteme konu kararın kanun yararına bozulmasında bir hukuki fayda kalmadığı anlaşılmıştır. …

↑ Metne dön