İYUK 45 İstinaf Süresi: 30 Gün, Kesin Kararlar ve BİM İncelemesi

İYUK 45 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

İYUK 45 bugünkü istinaf düzenini 2014’te aldı; o tarihten beri kesinlik sınırı, BİM kararlarının kesinliği ve geri gönderme hâlleri hem kanunla hem Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birkaç kez değişti.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

İYUK 45, idari yargıda ikinci derece incelemeyi düzenler: hangi karara, nereye, ne kadar sürede gidileceğini ve bölge mahkemesinin idari yargıdaki karşılığı olan bölge idare mahkemesinin (BİM) hangi kararları verebileceğini sayar. Temyiz ve Danıştay’a gidiş ise 46. maddededir.

1. fıkra: 30 gün, BİM ve kesin kararlar

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde istinafa gidilir. Başka kanunlarda farklı bir kanun yolu yazsa bile kural budur. Süre kaçarsa karar kesinleşir ve istinaf dilekçesi esasa girilmeden reddedilir. Danıştay, son günden on bir gün sonra yapılan istinaf başvurusunda bölge idare mahkemesinin esasa girmesini hukuka aykırı bulup başvurunun süre aşımından reddedilmesi gerektiğini söylüyor. Son gün sayılırken saat de önemlidir: Danıştay, istinaf dilekçesinin son gün saat 23:57’de UYAP üzerinden gönderilmesini süresinde kabul etti; eklerin gece yarısından sonra yeniden gönderilmesi sonucu değiştirmedi.

İkinci cümle kesin kararları sayar: konusu kanunda yazılı ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artan parasal sınırı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları. Bu kararlara istinaf yolu kapalıdır. Sınırın hesabında kararın değil, davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır (İYUK Ek 1/2). Madde metnindeki 31.000 TL, 2024’te kanuna yazılan tutardır; her yıl yeniden değerleme oranıyla artırıldığı için dosyanızın açıldığı yılın güncel sınırını kararın kanun yolu kısmından ya da mahkeme kaleminden teyit edin.

2. fıkra: dilekçe, hitap ve 48/7 kararları

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir: dilekçe İYUK 3’e uygun olmalı, harç ve gider yatırılmalıdır (İYUK 48). Dilekçede yanlışlıkla “Danıştay’a temyiz” yazsanız bile, karar istinafa tabiyse dosya bölge idare mahkemesine gönderilir. Anayasa Mahkemesi bu cümleyi, süresinde yapılmayan istinaf yönünden iptal etti; bu nedenle süresi geçmiş istinafın reddine ilk derece mahkemesi değil BİM karar verir. 2024’te eklenen son cümle, BİM’in 48/7’ye göre verdiği usul kararlarına karşı tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde temyiz imkânı tanır.

3. ve 4. fıkralar: BİM ne karar verir?

BİM kararı hukuka uygun bulursa istinafı reddeder. 7589 sayılı Kanunla bu fıkra açıklaştırıldı: sonuç doğru ama gerekçe yanlış veya eksikse BİM gerekçeyi değiştirerek, maddi bir yanlışlık varsa düzelterek yine istinafı reddeder. Kararı hukuka uygun bulmazsa istinafı kabul eder, kararı kaldırır ve işin esasına kendisi karar verir. Gerekirse başka bir mahkemeyi istinabe ederek (yetkilendirerek) delil toplatabilir.

Bu sistemin anlamı şudur: BİM ikinci bir ilk derece mahkemesi gibi çalışır, dosyayı kolayca geri göndermez. Danıştay, kendi bozma kararından sonra BİM’in yeniden yaptığı yargılamanın istinaf incelemesi olmadığını, BİM’in hüküm mahkemesi sıfatıyla uyuşmazlığı sona erdirecek bir karar vermesi gerektiğini ve bu aşamada “istinafın gerekçeli reddi” kurulamayacağını söylüyor.

5. fıkra: dosya ne zaman geri gönderilir?

BİM dosyayı ilk derece mahkemesine ancak yedi hâlde geri gönderir: ilk inceleme veya usule ilişkin nihai kararlara karşı istinafın haklı bulunması, görevsiz ya da yetkisiz mahkemenin veya reddedilmiş ya da yasaklı hâkimin davaya bakması, dilekçe reddi gerekirken karar verilmesi, eksik ya da yanlış hasımla karar verilmesi, talep hakkında karar verilmemesi, gereken keşif ya da bilirkişi incelemesinin yapılmaması ve gereken duruşmanın yapılmaması. Son iki eksikliği BİM kendisi de giderebilir. Bu kararlar kesindir ve bunlar dışında geri gönderme yasaktır. 7589 öncesinde de kural aynı yöndeydi: Danıştay, memurluktan çıkarma davasında BİM’in ceza davasının sonucunu araştırmak için dosyayı idare mahkemesine geri göndermesini, kanunda sayılan hâllerden biri bulunmadığı için usule aykırı buldu.

6., 7. ve 8. fıkralar: kesin BİM kararları, hâkim yasağı ve ivedi işler

BİM’in 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir ve tebliğ için ilk derece mahkemesine gönderilir. Danıştay, meslekten çıkarma veya ticari faaliyeti engelleme sonucu doğurmayan ve parasal sınırı aşmayan bir işleme ilişkin BİM kararını kesin sayıp temyiz istemini incelemeden reddetti. Bu karar 7589 öncesine aittir: 7589 ile eklenen 46/2 (yürürlük 31.7.2026), BİM’in ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verdiği davalarda, istisnalar dışında temyiz yolunu açtı (tek hâkimli davalar, 4081 ve 3091 sayılı Kanun davaları, YUKK davaları gibi istisnalar 46/2’de sayılır). Yeni yolun hangi tarihte verilmiş BİM kararlarına uygulanacağı 7589’un geçiş hükmüne bağlıdır; derdest bir dosyada bunu ayrıca kontrol edin. “BİM kararı her zaman kesindir” demek bugün doğru değildir.

İlk derece kararını veren ya da karara katılan hâkim, aynı dosyanın istinaf incelemesinde görev alamaz (45/7). İhale, acele kamulaştırma, ÖYK kararları gibi ivedi yargılama usulüne tabi davalarda istinaf yoktur; bu davalarda 15 gün içinde doğrudan Danıştay’da temyize gidilir (45/8, 20/A).

Uygulamada en çok sorulanlar

İstinafa gitmeden önce müvekkillerin sorduğu şeyler genellikle şunlardır: kararın kesin olup olmadığı, istinafta yeni delil, BİM’in neye bakacağı, aleyhe sonuç ihtimali ve BİM kararından sonra Danıştay’a gidilip gidilemeyeceği.

İdare mahkemesi kararım kesin mi, istinafa gidebilir miyim?

Kararın sonundaki kanun yolu açıklamasına bakın; mahkeme kesin olduğunu ya da 30 gün içinde istinaf yolunun açık olduğunu yazar. Kanun kesinliği, konusu parasal sınırı geçmeyen vergi, tam yargı ve idari işleme karşı iptal davalarına bağlar. Atama, disiplin cezası, ruhsat iptali gibi parayla ölçülmesi zor bir iptal davasında kararın kesin olup olmadığını kanun yolu açıklamasından mutlaka teyit edin. Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesinin kararı ise özel kanunla kesindir (YUKK 53).

İstinafta yeni delil sunabilir miyim?

İdari yargıda inceleme evrak üzerindedir ve mahkeme gerekli gördüğü her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar (İYUK 1/2, 20). BİM işin esasına kendisi karar verdiği için istinaf dilekçesinde ilk derecede değerlendirilmemiş belge ve iddiaları açıkça gösterin. BİM gerekli gördüğünde keşif, bilirkişi incelemesi yaptırabilir ya da başka bir mahkemeyi istinabe edebilir (45/4-5).

Karşı taraf da istinafa giderse ne olur?

İstinaf temyizin usulüne tabi olduğu için karşı taraf, kendisi süresinde başvurmamış olsa bile, sizin dilekçenize vereceği cevapla istinaf isteminde bulunabilir (İYUK 45/2, 48/3). BİM bu durumda iki tarafın başvurusunu birlikte inceler ve kararı kaldırırsa esas hakkında yeniden karar verir. Bu yüzden kısmen kazandığınız bir davada istinafa gitmeden önce karşı tarafın da başvurup başvurmadığını kontrol edin ve cevap süresini (30 gün) kaçırmayın.

İstinaf reddedilirse Danıştay’a gidebilir miyim?

BİM istinafı reddettiyse temyiz ancak 46/1’de sayılan davalarda mümkündür: düzenleyici işlemler, parasal sınırı aşan davalar, meslekten, kamu görevinden veya öğrencilikten çıkarma, ticari faaliyeti 30 gün veya daha uzun engelleyen işlemler, müşterek kararname ile ve üst düzey atamalar, imar planı ve parselasyon gibi. BİM ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verdiyse 46/2’deki istisnalar dışında 30 gün içinde temyiz edilebilir (7589 ile, yürürlük 31.7.2026; eski tarihli BİM kararlarında geçiş hükmünü kontrol edin). Temyiz dilekçesi Danıştay Başkanlığına hitaben yazılır.

2016’dan önce verilmiş kararlarda istinaf var mı?

Hayır. İstinaf hükümleri, bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başladığı 20.7.2016’dan sonra verilen kararlara uygulanır (İYUK Geçici 8). Danıştay, 20.7.2016’dan önce verilmiş bir karara karşı yargılamanın yenilenmesi üzerine verilen kararın da doğrudan temyize tabi olduğunu, BİM’in görevsizlik kararı verip dosyayı Danıştay’a göndermesi gerektiğini söylüyor. Eski bir dosyayı yeniden ele alıyorsanız kanun yolunu kararın tarihine göre belirleyin.

İlgili maddeler

İYUK 45, dava süresi, temyiz ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin maddelerle birlikte okunur.

• İYUK 46: BİM ve Danıştay dava dairesi kararlarının hangi davalarda temyiz edileceğini, 7589 ile eklenen kaldırma kararlarına karşı temyizi düzenler.
• İYUK 48: Temyiz ve istinaf dilekçesinin şeklini, harç eksikliğini, süresi geçmiş veya kesin karara karşı başvurunun reddini düzenler.
• İYUK 7: Dava açma süresini ve başlangıcını düzenler.
• İYUK 8: Sürelerin hesaplanmasını, tatil ve adli ara verme etkisini düzenler.
• İYUK 20/A: İvedi yargılama usulünü ve bu davalarda istinafın olmadığını düzenler.
• İYUK Ek 1: Parasal sınırların her yıl güncellenmesini ve davanın açıldığı tarihteki sınırın esas alınmasını düzenler.

Danıştay Kararları

Danıştay 10. Daire, 05.02.2026 tarihli, 2023/6706 E., 2026/392 K.

Ankara Garı saldırısında yaralanan davacının tazminat davasında idare mahkemesi tazminata hükmetmiş, karar davalı Bakanlığa 04.04.2023’te tebliğ edilmişti. Bakanlığın istinaf dilekçesi 15.05.2023’te kayda girdi; bölge idare mahkemesi buna rağmen esasa girip istinafı kısmen kabul etti. Danıştay, 30 günlük sürenin son gününün 04.05.2023 olduğunu, başvurunun süre aşımı nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirterek davacının temyizini kabul etti ve BİM kararını bozdu.

… davalı idare tarafından ise 30 günlük istinaf başvurusu süresinin son günü olan 04/05/2023 (Perşembe) tarihine kadar istinaf yoluna başvurulması gerekirken kayıtlara 15/05/2023 tarihinde giren dilekçe ile istinaf başvurusunda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda süresi içerisinde istinaf başvurusunda bulunulmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken davanın esasına girilerek verilen temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi …. İdari Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 22.05.2024 tarihli, 2023/3752 E., 2024/2090 K.

Hakkında giriş yasağı konulan yabancının davası reddedilmiş, karar 29.03.2023’te tebliğ edilmişti. Avukatı istinaf dilekçesini son gün olan 28.04.2023’te saat 23:57’de UYAP’tan göndermiş, ekleriyle birlikte dilekçeyi gece yarısından birkaç dakika sonra yeniden göndermişti; BİM istinafı süreden reddetti. Danıştay, dilekçenin son gün gönderildiğini ve başvurunun süresinde olduğunu belirterek kararı bozdu.

… davacı vekili tarafından istinaf başvurusunun son günü olan 28/04/2023 tarihinde dilekçenin gönderildiği dikkate alındığında, istinaf başvurusunun süresinde olduğu sonucuna varılmaktadır …

↑ Metne dön

Danıştay 4. Daire, 03.12.2025 tarihli, 2025/3242 E., 2025/6390 K.

Hazine taşınmazının işgali nedeniyle ecrimisil istenen davada BİM istinafı reddetmiş, Danıştay bu kararı iptale ilişkin kısmı yönünden bozmuştu. BİM bozmaya uyduğunu belirterek bu kez istinaf başvurusunun gerekçeli reddine karar verdi. Danıştay oy çokluğuyla, bozmadan sonra BİM’de yapılan yargılamanın istinaf incelemesi niteliğinde olmadığını, BİM’in hüküm mahkemesi sıfatıyla uyuşmazlığı sona erdirecek bir karar vermesi gerektiğini belirterek kararı yeniden bozdu; karşı oy, kararın bozma esaslarına uygunluğunun esastan incelenmesi gerektiği görüşündedir.

… hüküm mahkemesi sıfatıyla uyuşmazlığı sona erdirecek bir karar vermesi gereken Bölge İdare Mahkemesince ortada geçerli ve sonuç doğurabilir nitelikte bir ilk derece Mahkemesi kararı olduğu kabul edilerek istinaf başvurusunun reddi yolunda karar verilmesi usul ve hukuka uygun olmayacaktır …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 24.12.2024 tarihli, 2024/1081 E., 2024/5850 K.

İcra müdür yardımcısı olan davacı devlet memurluğundan çıkarılmış, davası reddedilmişti. BİM, hakkındaki ceza davasının sonucunun araştırılması için istinafı kabul edip kararı kaldırmış ve dosyayı idare mahkemesine geri göndermişti. Danıştay, BİM’in ancak ilk inceleme kararları ile görevsiz, yetkisiz veya yasaklı hâkim hâllerinde dosyayı geri gönderebileceğini, bunun dışında eksikliği kendisi tamamlayıp esasa karar vermesi gerektiğini belirterek kararı bozdu (karar 7589 değişikliğinden önceki metne dayanır).

… yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulması durumunda istinaf başvurusunun reddine; hukuka aykırı bulması halinde ise, istinaf başvurusunun kabulü ile kararı kaldırarak, işin esası hakkında yeniden bir karar verecek olan Bölge İdare Mahkemesince, istinaf incelemesine konu kararın ilk inceleme üzerine veya görevsiz ya da yetkisiz mahkeme tarafından yahut reddedilmiş ya da yasaklanmış hakim tarafından bakılmış bir davada verilmiş bir karar olmadığı sürece, dosyanın yeniden karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesi mümkün değildir …

↑ Metne dön

Danıştay 8. Daire, 22.04.2025 tarihli, 2025/1812 E., 2025/3913 K.

Alkolmetreye üflemediği gerekçesiyle aday sürücü belgesi geri alınan ve idari para cezası verilen davacının davasında BİM kararına karşı temyize gidilmişti. Danıştay, işlemin meslekten çıkarma veya ticari faaliyeti engelleme sonucu doğurmadığını, para cezasının temyiz sınırını aşmadığını, BİM kararının 46. maddeye göre kesin olduğunu belirterek temyiz istemini incelemeden reddetti. Karar 46/2’nin yürürlüğe girdiği 31.7.2026’dan önceye aittir.

… Davaya konu edilen işlemlerin, ilgilinin meslekten çıkarılması veya ticari faaliyetin engellenmesi sonucunu doğuran bir yönü bulunmadığı gibi tesis edilen idari para cezası tutarının da temyiz için öngörülen parasal sınırı aşmadığı görülmekte olup temyize konu kararın Bölge İdare Mahkemesinin 2577 sayılı Kanun’un 46. maddesine göre temyiz yolu açık olmayan “kesin” kararlarından olduğu anlaşıldığından, temyiz isteminin incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 26.11.2025 tarihli, 2024/662 E., 2025/5291 K.

Askerî yargının kaldırılmasından önce Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılan davacının davası 2016 öncesinde reddedilmiş, davacı yargılamanın yenilenmesini istemiş, bu istem üzerine verilen karara karşı istinafa gidilmiş ve BİM istinafı reddetmişti. Danıştay, bölge idare mahkemelerinin 20.07.2016’da göreve başladığını, bu tarihten önce verilmiş karar ve onun yargılamanın yenilenmesine ilişkin kararın doğrudan temyize tabi olduğunu, BİM’in görevsizlik kararı vermesi gerektiğini belirterek kararı bozdu.

… Bölge İdare Mahkemeleri, Adalet Bakanlığı tarafından 07/11/2015 günlü, 29525 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bölge Adliye Mahkemeleri ve Bölge İdare Mahkemeleri’nin Tüm Yurtta Göreve Başlayacakları Tarihe İlişkin Kararı uyarınca 20/07/2016 tarihinde göreve başlamışlardır …

… 20/07/2016 tarihi öncesinde verilmiş bulunduğu ve 2577 sayılı Kanun’a göre temyize tabi bir karar olduğu ve bu nedenle, bahsi geçen karara karşı yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunulması üzerine verilen … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının da, doğrudan temyize tabi olduğu ve temyiz incelemesinin de yine doğrudan Danıştayda yapılacak olması karşısında, Bölge İdare Mahkemesince görevsizlik kararı verilerek, dosyanın, Danıştaya gönderilmesi gerekirken, davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmesinde usul kurallarına uygunluk görülmemiştir …

↑ Metne dön