Kanun Yararına Bozma Nasıl İstenir? Dilekçe ve Süreç

Kanun Yararına Bozma Nedir, Kimin İşine Yarar?

Kanun yararına bozma, kesinleşmiş bir karardaki hukuka aykırılığın Adalet Bakanlığının başvurusuyla Yargıtay tarafından giderilmesidir. Olağan kanun yolları kapandıktan sonra açık kalan dar bir kapıdır.

CMK 309/1: (1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bu yol en çok, kararı itiraz üzerine kesinleşen ya da hiç üst mahkemeye gitmeyen kişilerin işine yarar. Örneğin cezanız kesin nitelikte bir adli para cezasıysa, istinaf süresini kaçırdıysanız veya bir sulh ceza hâkimliği kararına yaptığınız itiraz reddedildiyse, elinizde kalan yol çoğu zaman budur. Kanun “öğrenen Adalet Bakanlığı” dediği için talebi sanık, katılan, şikâyetçi veya avukat iletebilir.

Sınırı da baştan bilin: kanun yararına bozma, delilleri yeniden tartıştırmak için değil, kanunun yanlış uygulandığını göstermek içindir. “Tanığa inanılmamalıydı” demek bu yolda sonuç vermez; “şikâyet süresi geçtiği halde mahkûm edildim” ya da “zorunlu indirim uygulanmadı” demek verir. Kararın kesinleşmesinin ne anlama geldiğini kararın kesinleşmesini anlattığım yazıda ele aldım.

Hangi Kararlar İçin Kanun Yararına Bozma İstenebilir?

Kanun yararına bozma, hâkim veya mahkemenin verdiği ve istinaf ya da temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar ve hükümler için istenebilir (CMK 309/1). Kararın kesinleşmiş olması şarttır; kesinleşmemiş bir karar için yapılan talep Bakanlığa gönderilmez.

Uygulamada bu yola en sık gelen kararlar şunlardır:

• Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama, adli kontrol, el koyma veya arama kararlarına itiraz üzerine verilen ve CMK 271/4 gereği kesin olan kararlar
• Takipsizlik kararına itirazın reddine ilişkin sulh ceza hâkimliği kararları
• Kanun yolu kapalı olan kesin hükümler, örneğin CMK 272/3’te sayılan düşük miktarlı adli para cezaları
• Süresinde istinafa gidilmediği için ilk derece mahkemesinde kesinleşen hükümler
• İnfaz sırasında verilen mahsup, koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik kararları

Bölge adliye mahkemesinden veya Yargıtay’dan geçen kararlar

Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün kanun yararına bozma genelgesine göre bölge adliye mahkemesi kararları ve istinaf denetiminden geçmiş kararlar bu yolun dışındadır. Böyle bir karardaki hukuka aykırılık iddiası, CMK 308/A’daki bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itirazı için bir istem sayılır. Yargıtay’ın onama kararıyla kesinleşen kararlarda ise talep, CMK 308 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazına konu edilir. Bu iki itirazda sanığın lehine başvuru için süre aranmaz.

Mahkemeden düzeltilebilecek hatalar

İsim, yaş veya basit hesap hatası gibi maddi hatalar için önce kararı veren mahkemeden düzeltme istenir; genelge de bu hataların mahkemece giderilmesini öngörür. İnfaza ilişkin kararlar kazanılmış hak oluşturmadığı için, hukuka aykırı bir infaz hesabında mahkemeden her zaman yeni karar istenebilir. Kanun yararına bozma bu hallerde son seçenektir. Müddetnamedeki tarihleri kabaca kontrol etmek için önce kendiniz infaz hesabı yapabilirsiniz.

Kanun Yararına Bozma Nasıl İstenir: Dilekçe Adım Adım

Kanun yararına bozma, Adalet Bakanlığına hitaben yazılan ve kararı veren mahkemenin bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına verilen bir dilekçeyle istenir. Kanunda özel bir şekil şartı yoktur, ama dilekçenin dosyayı bulmayı ve hatayı görmeyi kolaylaştırması gerekir.

1. Kararın kesinleştiğini kontrol edin. Gerekçeli kararı ve kesinleşme şerhli örneğini mahkeme kaleminden ya da UYAP üzerinden alın.
2. Dilekçeyi “Adalet Bakanlığına (Ceza İşleri Genel Müdürlüğü) gönderilmek üzere” başlığıyla yazın. Kimliğinizi, kararı veren mahkemeyi, dosya ve karar numarasını, karar ve kesinleşme tarihini belirtin.
3. Hukuka aykırılığı somut gösterin: hangi kanun maddesinin uygulanmadığını veya yanlış uygulandığını, bunun sonucu nasıl etkilediğini yazın.
4. Talebinizi açık yazın: kararın CMK 309 uyarınca kanun yararına bozulması için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirimde bulunulmasını isteyin.
5. Dilekçeyi başsavcılık yazı işlerine kaydettirin ve alındı belgesini saklayın.

Başsavcılık dilekçenizi aldıktan sonra kararın gerçekten kesinleşip kesinleşmediğini, tebligatların usule uygun yapılıp yapılmadığını inceler, eksik belgeleri tamamlar ve hukuka aykırılık bulunup bulunmadığına dair gerekçeli görüşünü ekler. Dosya UYAP üzerinden Bakanlık Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne gönderilir. Bakanlık talebi yerinde bulursa yasal nedenleri belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı bildirimde bulunur; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı da bu nedenleri aynen yazarak kararın bozulmasını ilgili ceza dairesinden ister (CMK 309/2).

Kanun Yararına Bozmanın Süresi Var mı, Ne Kadar Sürer?

Hayır, CMK 309 ve 310 kanun yararına bozma talebi için herhangi bir süre koymaz. Ceza infaz edilmiş olsa bile hukuka aykırılık giderilebilir; özellikle adli sicil kaydının silinmesi açısından bu önemlidir.

Sürecin ne kadar süreceği ise kanunda yazmaz. Dosya başsavcılıktan Bakanlığa, oradan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına ve daireye gittiği için sonuç çoğu zaman aylar sonra gelir. Dosyanın akıbetini dilekçeyi verdiğiniz başsavcılıktan yazılı olarak sorabilirsiniz. Tutukluluk veya infaz gibi acil işlerde genelge dosyanın ivedi gönderilmesini öngörür.

Yargıtay Bozarsa Ne Olur?

Yargıtay ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar (CMK 309/3); bozmanın sonucu kararın türüne göre dört farklı yöne gider. Bu bozma kararına karşı yerel mahkeme direnemez (CMK 309/5).

Bozulan karar davanın esasını çözmeyen bir kararsa, kararı veren hâkim ya da mahkeme gerekli inceleme ve araştırmayı yapıp yeniden karar verir (CMK 309/4-a). Uygulamada itiraz üzerine verilen kesin kararlar bozulduğunda da dosya yeniden değerlendirilmek üzere kararı veren mercie döner. Mahkûmiyet hükmünün esası çözmeyen bir yönü ya da savunma hakkını kısıtlayan bir usul işlemi bozulduysa mahkeme yeniden yargılama yapar; bu yeni hüküm öncekinden ağır olamaz (CMK 309/4-b).

CMK 309/4-c: Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise, aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.

CMK 309/4-d: Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.

Son bent, sanık açısından en doğrudan sonuç veren haldir. Örneğin şikâyete bağlı bir suçta şikâyet süresi geçmişse veya kanunda yazılı cezanın üzerinde bir ceza verilmişse, Yargıtay dosyayı geri göndermeden cezayı kaldırır ya da indirir. Bozmanın sonunda beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse, Adli Sicil Kanunu’nun 12. maddesi gereği önceki mahkûmiyete ait kayıt sicilden ve arşivden tamamen silinir.

Aleyhinize Sonuç Doğurur mu, İnfaz Durur mu?

Mahkûmiyet hükmünde kanun yararına bozma sanığın aleyhine işlemez: yeniden yargılamada verilecek ceza öncekinden ağır olamaz (CMK 309/4-b), Yargıtay da ancak cezayı kaldırabilir veya hafifletebilir (CMK 309/4-d). Beraat gibi mahkûmiyet dışındaki hükümlerde ise bozma aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılama yapılmaz (CMK 309/4-c).

Beraat kararı kanun yararına bozulsa bile beraat aynen kalır; bozma yalnızca kanunun doğru uygulanması bakımından kayda geçer. Bu yüzden şikâyetçiyseniz beraate karşı bu yoldan sonuç alamazsınız; olağan yol süresinde istinafa başvurmaktır. Esası çözmeyen kararlarda tablo farklıdır: örneğin takipsizliğe itirazın reddi bozulursa hâkimlik itirazı yeniden değerlendirir ve sonuç şüphelinin aleyhine de değişebilir. Şikâyetçilerin bu yola en çok bu tür kararlarda başvurduğunu görüyorum.

İnfaz konusunda ise kanun bir şey söylemez. CMK 309 ve 310’da talebin infazı durduracağına dair bir hüküm yoktur; yeniden yargılamadaki gibi infazın geri bırakılması imkânı da düzenlenmemiştir. Cezaevindeyseniz talebin sonucunu beklerken infaz devam eder; bu yüzden infaz hesabındaki hatalarda önce hükmü veren mahkemeden düzeltme istemek daha hızlı sonuç verir.

Kanun Yararına Bozma ile Yeniden Yargılama Farkı

Kanun yararına bozma hukuk hatasını, yeniden yargılama ise olay ve delil hatasını düzeltir. Hükümden sonra ortaya çıkan yeni bir delil veya sahte bir belge varsa doğru yol yeniden yargılamadır.

Yeniden yargılamada dilekçeyi siz doğrudan hükmü veren mahkemeye verirsiniz ve mahkeme önce talebin kabule değer olup olmadığına bakar; ayrıntıları yeniden yargılamanın nasıl istendiğini anlattığım yazıda bulabilirsiniz. Kanun yararına bozmada ise süreç Bakanlığın değerlendirmesine bağlıdır. Hak ihlali iddianız varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ayrı bir yoldur; kanun yararına bozma talebinde bulunmak bu başvurunun süresini kendiliğinden durdurmaz, iki yolu avukatınızla birlikte planlayın.

Bakanlık Talebinizi Yargıtay’a Göndermezse Ne Yapabilirsiniz?

Kanun, Adalet Bakanlığının talebinizi Yargıtay’a göndermemesine karşı bir kanun yolu öngörmez. Bakanlık hukuka aykırılık görmezse talep Yargıtay’a gönderilmez ve dosya orada kapanır.

Bu durumda elinizde birkaç seçenek kalır. İlk talebinizde gösterilmemiş farklı bir hukuka aykırılık varsa, yeni gerekçeyle tekrar başvurabilirsiniz. Mesele cezanın kaldırılması veya hafifletilmesiyse, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından re’sen yetkisini kullanmasını isteyebilirsiniz (CMK 310/1); bu yetki yalnız Bakanlık aynı dosyada Yargıtay’a başvurmuşsa kullanılamaz (CMK 310/2). Olay ve delille ilgili yeni bir durum ortaya çıktıysa yeniden yargılama yolunu değerlendirin.

Yaşanmış Olaydan

Bana gelen bir esnaf, komşusunun dükkânına verdiği zarar nedeniyle mala zarar verme suçundan adli para cezasına mahkûm edilmişti. Ceza kesin nitelikteydi, istinaf yolu kapalıydı. Dosyayı okuduğumda şikâyetçinin olayı ve faili öğrendikten çok sonra, altı aylık şikâyet süresi dolduktan sonra şikâyette bulunduğunu gördüm. Suçun temel hâli şikâyete bağlı olduğu için mahkemenin düşme kararı vermesi gerekiyordu.

Kesinleşme şerhli kararı aldım, şikâyet dilekçesinin tarihini ve olayın tarihini gösteren belgeleri ekleyerek Adalet Bakanlığına hitaben dilekçeyi başsavcılığa verdim. Dilekçede yalnızca bir noktayı anlattım: şikâyet süresinin geçmiş olması. Delil tartışmasına hiç girmedim, çünkü bu yolun delil değerlendirmesi için olmadığını biliyordum.

Bakanlık talebi Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletti, Yargıtay da hükmü kanun yararına bozdu ve dosyayı geri göndermeden davanın düşmesine kendisi karar verdi. Müvekkilin mahkûmiyeti böylece ortadan kalktı. Süreç bir yıla yakın sürdü. Aynı yıl başka bir müvekkilim için yaptığım talep ise Bakanlıkta hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle Yargıtay’a gönderilmedi; bu yolun her dosyada sonuç vermediğini de baştan söylemek gerekir.