İhaleye Fesat Karıştırma Cezası: TCK 235 ve İhale Yasağı

İhaleye Fesat Karıştırma Cezası Ne Kadar? Duruma Göre Tablo

Temel ceza 3 ile 7 yıl hapistir ve dosyada cebir, tehdit veya kamu zararı bulunup bulunmaması bu aralığı değiştirir. Firma bakımından ise ceza davasından ayrı bir idari yasaklama süreci işler.

Kanunun temel hükmü kamu adına yapılan dört tür ihaleyi sayar:

TCK 235/1: (1) Kamu kurumu veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihaleler ile yapım ihalelerine fesat karıştıran kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Hangi Davranışlar İhaleye Fesat Sayılır?

TCK 235/2 dört grup davranışı sayar: hileli davranışlar, gizli bilgilerin sızdırılması, cebir veya tehditle katılımı engelleme ve istekliler arasında fiyatı etkilemek için anlaşma. Listede olmayan bir usulsüzlük, ihaleye fesat değil, başka bir suç ya da disiplin konusu olabilir.

Hileli davranışlarla ihaleyi yönlendirmek

Yeterliği olan bir firmanın ihaleye katılmasını hileyle engellemek, yeterliği olmayan bir firmayı ihaleye sokmak, şartnameye uyan malı uymuyor diye elemek veya uymayan malı uyuyor gibi değerlendirmeye almak bu gruptadır. Dosyalarda en sık gördüğüm örnek, şartnamenin belirli bir firmanın ürününe göre yazılması ve diğer tekliflerin küçük gerekçelerle dışarıda bırakılmasıdır.

Gizli bilgilerin sızdırılması

Tekliflerle ilgili olup ihale mevzuatına veya şartnameye göre gizli tutulması gereken bilgilerin bir istekliye verilmesi tek başına suçu oluşturur. Bilgiyi veren görevli ile bilgiyi kullanan firma yetkilisi birlikte yargılanır.

Danışıklı teklif ve fiyat anlaşması

Uygulamada en sık rastlanan hâl, isteklilerin kendi aralarında fiyat belirlemesidir. Bir firmanın kazanması için diğerlerinin bilerek yüksek teklif vermesi veya ihaleden çekilmesi bu bende girer:

TCK 235/2-d: İhaleye katılmak isteyen veya katılan kişilerin ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için aralarında açık veya gizli anlaşma yapmaları.

Danışıklı teklif dosyalarında delil çoğu zaman tekliflerin benzerliğinden çıkar: aynı yazım hataları, aynı kişinin hazırladığı belgeler, birbirine bağlı ortaklıklar veya aynı bilgisayardan hazırlanan teklifler. Bu tür benzerlikler bilirkişi incelemesiyle tartışılır ve tek başına anlaşmanın kesin kanıtı sayılmaz. Anlaşma ispatlanırsa ise ihalenin sonradan iptal edilmesi sonucu değiştirmez; Yargıtay, fiyatı etkilemek için anlaşmanın yapılmasıyla suçun tamamlandığını kabul ediyor.

Hangi İhaleler Kapsamda? Doğrudan Temin ve Özel Şirket İhaleleri

Suç yalnız kamu kurumları adına yapılan ihalelerde ve TCK 235/5’te sayılan kuruluşların ihalelerinde oluşur; tamamen özel bir şirketin kendi ihalesi bu suçun kapsamında değildir. Kapsam, ihalenin kimin adına yapıldığına göre belirlenir.

TCK 235/5 kapsamı genişletir: kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamunun iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kooperatifler adına yapılan alım, satım ve kiralamalar da korunur. Belediye ihaleleri 235/1’e, belediye şirketlerinin mal, hizmet ve kiralama ihaleleri de 235/5’e göre kapsamdadır.

Doğrudan temin ise kanunda bir ihale usulü olarak düzenlenmez. Yargıtay’ın bu yöndeki kararlarında, 4734 sayılı Kanun’un 22. maddesine göre yapılan doğrudan temin alımlarındaki usulsüzlüklerde ihaleye fesat karıştırma suçunun oluşmayacağı kabul edilmiş; fiil görevi kötüye kullanma olarak değerlendirilmiştir; yakın tarihli bir kararda da Yargıtay doğrudan teminin ihale usulü olmadığını tekrarladı. Bu ayrım, özellikle küçük alımlarda suçlanan memurlar için savunmanın başlangıç noktasıdır.

Kamu Zararı Yoksa Ceza Nasıl Değişir? HAGB ve Erteleme

Kamu kurumu açısından zarar doğmamışsa ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapse iner ve HAGB, erteleme mümkün hâle gelir. Bu nedenle dosyalardaki en önemli tartışma, gerçekten bir kamu zararı oluşup oluşmadığıdır.

TCK 235/3-b: İşlenmesi sonucunda ilgili kamu kurumu veya kuruluşu açısından bir zarar meydana gelmemiş ise, bu fıkranın (a) bendinde belirtilen hâller hariç olmak üzere, fail hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Zararın varlığı genellikle bilirkişi raporuyla belirlenir: ihale bedeli piyasa fiyatlarıyla, yaklaşık maliyetle ve diğer tekliflerle karşılaştırılır. İhalenin iptal edilmiş olması veya sözleşmenin uygulanmaması tek başına zarar anlamına gelmez. Yargıtay, yaklaşık maliyetin altında ve en uygun teklife bırakılan ihalede kurum zararı bulunmadığını kabul ediyor. Temel hâlde ise alt sınır 3 yıl olduğu için, başka bir indirim sebebi yoksa takdiri indirimle (TCK 62) bile sonuç ceza 2 yılın üzerinde kalır ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması için gereken sınıra (CMK 231/5) inilemez.

Değişik zamanlarda birden fazla fesat fiili aynı suç işleme kararının parçasıysa zincirleme suç hükümleri (TCK 43) uygulanır ve ceza artırılır; ayrı kararlarla işlenmişse her ihale için ayrı ceza verilir. Dava zamanaşımı temel hâlde ve cebir veya tehdit hâlinde 15 yıl, zarar doğmayan hâlde 8 yıldır (TCK 66/1).

Şirket Yetkilisi ve Teklif Veren Firma Ne Olur?

Ceza sorumluluğu şahsidir: firma adına fesada katılan yönetici, ortak veya çalışan kendi fiilinden cezalandırılır, şirketin kendisi hapis cezası almaz. Şirket hakkında ise güvenlik tedbirleri ve ihale yasakları gündeme gelir.

Suç tüzel kişi yararına işlenmişse TCK 242 gereği o tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri uygulanır; şartları varsa faaliyet izninin iptali ve müsadere bu tedbirlerdendir (TCK 60). Bunun yanında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17. maddesindeki yasak fiillerde bulunan istekliler hakkında idare, ceza davasından bağımsız olarak 1 yıldan 2 yıla kadar kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verir. Mahkûmiyet hâlinde mahkeme de ayrıca 1 yıldan 3 yıla kadar kamu ihalelerinden yasaklamaya hükmeder (4734 m.59). İdarenin yasaklama kararına karşı davanın neden 30 değil 60 gün içinde açıldığını ve yasağın ortaklara uzanıp uzanmadığını kamu ihalelerinden yasaklama kararına karşı dava yazısında anlattım.

İhale Komisyonundaki Memur İçin Sonuçlar Nelerdir?

İhaleye fesat karıştırmaktan kesinleşen mahkûmiyet, cezanın süresine bakılmaksızın memuriyete engeldir; 657 sayılı Kanun m.48/A-5 bu suçu açıkça sayar. HAGB kararı ise mahkûmiyet olmadığı için bu sonucu doğurmaz.

HAGB kurulan hükmün hukuki sonuç doğurmaması demek olduğundan (CMK 231/5), ihaleye fesat karıştırmaktan HAGB verilen personelin memuriyeti 48/A-5’e dayanılarak sona erdirilemez. Hangi kararın hangi sonucu doğurduğunu memuriyete engel suçlar yazısında ayrıntılı anlattım. Mahkûmiyette ayrıca TCK 53/5 gereği, cezanın infazından sonra işlemek üzere kamu görevi yasağı da verilir; bu belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sonucudur.

Komisyondaki görevli fesat sırasında kendisi için para veya başka bir yarar sağladıysa, TCK 235/4 gereği bu fiilden ayrıca cezalandırılır. Yarar bir anlaşmayla sağlandıysa rüşvet, görevli baskı veya hileyle istediyse irtikap suçu gündeme gelir. Memurlar için genellikle aranan soruşturma izni bu suçta aranmaz; savcı doğrudan soruşturur. Bu farkı memur hakkında soruşturma yazısında anlattım.

Edimin İfasına Fesat Karıştırma: İhaleden Sonra Ne Olur?

İhale bittikten sonra teslim ve kabul aşamasında yapılan hileler ihaleye fesat değil, TCK 236’daki edimin ifasına fesat karıştırma suçudur ve cezası da 3 yıldan 7 yıla kadar hapistir. Şartnamedeki maldan başka bir malın, eksik miktarın veya geç teslim edilen işin hileli olarak kabul edilmesi bu suça girer.

Yapım işlerinde şartnameye uymayan malzemenin kabulü ve hizmet alımlarında verilmeyen hizmetin verilmiş gibi gösterilmesi de aynı kapsamdadır. Bu dosyalarda yüklenici firma yetkilisiyle birlikte muayene ve kabul komisyonu üyeleri de yargılanır. Aynı ihalede hem ihale aşamasında hem teslim aşamasında hile yapılmışsa iki suç ayrı ayrı değerlendirilir ve cezalar toplanır.

Soruşturma Nasıl Yürür, Tutuklama Olur mu?

Soruşturma çoğu zaman idarenin suç duyurusu, bir müfettiş raporu veya ihaleyi kaybeden firmanın şikâyetiyle başlar ve savcı resen yürütür. Suçun üst sınırı 7 yıl olduğu için CMK 100/4’teki tutuklama yasağı uygulanmaz.

İhaleye fesat karıştırma, kanunun en ağır tedbirlere izin verdiği suçlardandır. CMK 135/8 listesinde yer aldığı için telefon dinleme ve iletişimin tespiti kararı verilebilir. CMK 128/2 listesinde de bulunduğu için şüpheliye ait taşınmaz, banka hesabı ve şirket paylarına hâkim kararıyla el konulabilir. Birden fazla firma ve kurumun karıştığı dosyalar bu nedenle sabah operasyonuyla, aramalarla ve gözaltıyla başlayabilir.

Yaşanmış Olaydan

Küçük bir inşaat firmasının ortağı, bir belediyenin yol yapım ihalesinden sonra başlatılan soruşturmada evinin arandığını anlatarak bana geldi. Savcılığa göre ihaleye katılan üç firma fiyatı aralarında belirlemiş, müvekkilin firması da bilerek yüksek teklif vererek ihaleyi başka bir firmaya bırakmıştı. Tekliflerin bazı sayfalarında aynı yazım hataları vardı.

Müvekkilin firmasının teklifinin kendi maliyet hesaplarına dayandığını göstermek için firmanın önceki ihalelerdeki tekliflerini ve muhasebe kayıtlarını dosyaya sunduk. Aynı yazım hatalarının, üç firmanın da aynı danışmana teklif dosyası hazırlattığından kaynaklandığını tanıklarla ortaya koyduk. Bilirkişi incelemesinde ihale bedelinin piyasa fiyatlarına uygun olduğu ve belediyenin bir zararı bulunmadığı tespit edildi.

Mahkeme firmalar arasında bir anlaşma bulunduğunu kabul etti, ama kamu zararı doğmadığı için 235/3-b’yi uyguladı ve müvekkil hakkında hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Ceza tarafı bu şekilde kapanırken idarenin firma hakkında verdiği yasaklama kararına karşı idare mahkemesinde ayrıca dava açmamız gerekti. Aynı durumdaki firmalar için yürütmenin durdurulması istemini de içeren bir ihale yasaklama kararına karşı dava dilekçesi örneği hazırladım. Bu dosya, ceza davası ile ihale yasağının ayrı yürüdüğünü bana bir kez daha gösterdi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 05.03.2024 tarihli, 2021/850 E., 2024/2521 K.

Belediye ve okul hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin fiyat konusunda anlaştığı iddia edilen dosyada ilk derece mahkemesi, ihale iptal edildiği için suçun teşebbüste kaldığını kabul etmişti. Yargıtay mahkûmiyetleri öncelikle, yalnız örgüt suçu için alınan ve o suçtan beraat kesinleşen dinleme kayıtlarına dayanılması ve kamu zararının araştırılmaması nedeniyle bozdu; “kabule göre de” başlığı altında 235/2-d’de fiyatı etkilemek için anlaşmanın yapılmasıyla suçun tamamlandığını, ihalenin iptalinin teşebbüs gerekçesi olamayacağını belirtti; ayrıca mahkûm edilen kamu görevlisi olmayan sanıklar hakkında 4734 m.59 uyarınca ihale yasağı verilmesi gerektiğini bozma sebepleri arasında saydı. Aynı kararda kamu zararının, iptal edilen ihale yeniden yapılan ihaleyle karşılaştırılarak bilirkişi kurulunca belirlenmesi de istendi.

… ihale şartlarını ve özellikle fiyatı etkilemek için anlaşma yapılmasıyla suçun tamamlandığı göz önüne alındığında sanıklar … ve … hakkında tamamlanmış suçtan mahkumiyetlerine karar verilmesi gerekirken ihalenin iptal edildiği şeklindeki yasal olmayan gerekçe ile suçun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilerek eksik ceza tayin edilmesi …

… İhaleye fesat karıştırma suçundan mahkumiyetlerine hükmolunan kamu görevlisi olmayan sanıklar hakkında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17/a maddesi yollamasıyla anılan Yasa’nın 59/1. maddesi uyarınca yasaklama kararı verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi …

↑ Metne dön

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 15.04.2026 tarihli, 2022/5448 E., 2026/6031 K.

Bir beldede kilit taşı ve yağmur oluğu işleri doğrudan temin yöntemiyle yaptırılmış, belediye görevlileri ve yükleniciler ihaleye fesat karıştırmaktan yargılanmıştı. Yargıtay, doğrudan teminin bir ihale usulü olmadığını, bu nedenle ihaleye fesat karıştırma suçunun unsurlarının bulunmadığını belirtti; eylem sabitse kamu görevlileri için görevi kötüye kullanma, diğerleri için bu suça iştirak söz konusu olabileceğinden, zamanaşımı nedeniyle davaların düşmesine karar verdi. Doğrudan temin alımlarındaki usulsüzlük, 235’in değil 257’nin konusudur.

… söz konusu işlerin doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği, doğrudan teminin bir ihale usulü olmaması nedeniyle ihaleye fesat karıştırma suçunun yasal unsurlarının bulunmadığı, bu nedenle kamu görevlilerinin eylemlerinin sübutu halinde 5237 sayılı Kanun’un 257/1. maddesinde düzenlenen icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçunu, kamu görevlisi olmayan sanıklara yönelik isnatların ise aynı Kanun’un 40/2. maddesi uyarınca özgü suç niteliğindeki bu suça iştirak olarak değerlendirilmesi gerektiği …

↑ Metne dön

Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 22.01.2026 tarihli, 2021/1838 E., 2026/885 K.

Bir il müdürlüğünün açık ihale ve pazarlık usulüyle yaptığı alımlarda fesat iddiasıyla dava açılmıştı. Yargıtay, ihaleler yaklaşık maliyetin altında ve en uygun teklifi veren isteklilere bırakıldığı için kurum zararı bulunmadığını, eylemlerin sabit olması hâlinde ancak 235/3-b kapsamında (1–3 yıl) suç oluşturabileceğini kabul etti ve 8 yıllık zamanaşımı dolduğundan davaların düşmesine karar verdi. Kamu zararının yokluğu hem cezayı hem zamanaşımını sanık lehine değiştirir.

… ihalelerin yaklaşık maliyetlerin altında ve en uygun teklifi veren istekliler üzerine bırakılmış olmaları karşısında kurum zararı bulunmadığı nazara alındığında, sanıklara isnat edilen eylemlerin sübutu halinde suç tarihlerinden sonra yürürlüğe giren ve lehe olan 5237 sayılı Kanun’un 6459 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değişik 235/3-b maddesi kapsamında düzenlenen ihaleye fesat karıştırma suçunu oluşturabileceği …

↑ Metne dön