Cezaevinden Mazeret İzni: Cenaze, Hastalık ve Süreler

Cezaevinden Mazeret İzni Hangi Durumlarda Verilir?

Cezaevinden mazeret izni, kanunda sayılan beş yakının ölümü, hayati tehlike taşıyan ağır hastalığı veya felaketten zarar görmesi hâlinde verilir. Kanun bu yakınları ve onay mercilerini tek tek sayar:

INFAZ 94/1: (1) Hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olanlara hükümlünün isteği ile;

• a) Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü nedeniyle ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile,
• b) Yukarıdaki bentte sayılan yakınlarından birisinin yaşamsal tehlike oluşturacak önemli ve ağır hastalık hâllerinin veya deprem, su baskını, yangın gibi felâketler nedeniyle zarara uğradıklarının belgelendirilmesi koşuluyla kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı ile, Yol dışında on güne kadar mazeret izni verilebilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bu iznin iki şartı daha vardır: hükümlünün kendisinin istemesi ve hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olması. Tutuklu ya da cezasının onda birini henüz doldurmamış hükümlü bu izinden yararlanamaz; onlar için aşağıdaki refakatli izin söz konusudur. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 113. maddesine göre yüksek güvenlikli kurumdakilere bu izin verilmez; izinde geçen süre ise hükümlülükte geçmiş sayılır, yani cezanızdan düşer.

Kapalı cezaevindeki hükümlü bu izne mutlaka dış güvenlik görevlilerinin refakatinde gönderilir ve harcırah ile yol giderleri hükümlü tarafından karşılanır; açık kurumdaki hükümlü ise refakatsiz gider (Yönetmelik m.114/6). Açık cezaevindeki izin türlerini açık cezaevinden izin nasıl alınır yazısında ayrıca anlattım.

Onda Bir Şartını Doldurmadıysanız: Refakatli Cenaze ve Hasta Ziyareti

Cezasının onda birini doldurmamış kapalı cezaevi hükümlüsü de, tehlikeli görülmüyorsa, jandarma veya polis refakatinde cenazeye iki güne kadar katılabilir. Bu izin yüksek güvenlikli kurumdakilere de verilebilir; kanun yalnız ağırlaştırılmış müebbet hükümlülerini dışarıda bırakır:

INFAZ 94/2-a: İkinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşinin ölümü nedeniyle cenazesine katılması için yol süresi dışında iki güne kadar,

Ağır hastalıkta ise ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babası için hasta ziyareti izni verilir. Hastalığın yaşamsal tehlike oluşturduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenmeli; izin yol süresi dışında bir güne kadardır ve her yakın için toplam iki defa kullanılabilir (m.94/2-b). İzin sırasında gece konaklamak gerekirse hükümlünün kendi evinde, bir yakınının evinde, güvenli başka bir yerde ya da gidilen yerdeki kapalı cezaevinde kalmasına o yerin valisi karar verir. Yurt dışına çıkmayı gerektiren cenaze veya ziyaret için bu izin verilmez.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlara hiçbir surette izin verilmez (m.25/1-g). Yüksek güvenlikli kurumda olsanız bile bu cezayı almadıysanız refakatli cenaze izni isteyebilirsiniz; kararı güvenlik değerlendirmesi belirler.

Amcamın veya Dedemin Cenazesine Gidebilir miyim?

Dede, nine, torun ile eşinizin anne, babası ve kardeşleri ikinci derece hısımdır ve refakatli cenaze izni kapsamına girer. Amca, dayı, hala, teyze ise üçüncü derece kan hısmı olduğu için bu izinden yararlanamazsınız.

On günlük mazeret izni ise daha dardır: yalnız ana, baba, eş, kardeş ve çocuğun ölümünde verilir. Dedenizin vefatında on günlük mazeret izni değil, iki günlük refakatli cenaze izni istenir. Dosyalarda en sık gördüğüm hata, ailenin yanlış izin türünü isteyip vakit kaybetmesidir. Yakınlık derecesi nüfus kaydıyla belgelenir (Yönetmelik m.114/4-c); kayın hısımlığında evlilik kaydı da gerekir.

Tutuklu Cenazeye veya Hasta Ziyaretine Gidebilir mi?

Evet, tutuklu da ikinci derece dahil kan veya kayın hısmının ya da eşinin cenazesine refakatle iki güne kadar katılabilir. Ancak on günlük mazeret izni tutuklulara uygulanmaz (Yönetmelik m.114/8).

INFAZ 116/2: (2) İkinci derece dâhil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşinin ölümü hâlinde, tutukluya, ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayı ile soruşturmanın veya kovuşturmanın selameti ve güvenlik bakımından sakınca oluşturmaması koşuluyla, dış güvenlik görevlisinin refakatinde yol süresi dışında iki güne kadar cenazeye katılması için izin verilebilir.

Hükümlüden farklı olarak tutuklu için soruşturmanın veya kovuşturmanın selameti de değerlendirilir. Delil karartma şüphesi, mağdur veya tanıkla aynı yerde bulunma ihtimali ret gerekçesi olabilir. Yakınların ağır hastalığında tutukluya da her biri için toplam iki defa, bir güne kadar refakatli hasta ziyareti izni verilebilir (m.116/3). Tutukluluğun kendisine karşı yollar ayrıdır; bunun için tahliye talep dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz.

Mazeret İzni İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Mazeret izni için yakınlık derecesini gösteren nüfus kaydı ile ölümü, hastalığı veya felaketi gösteren resmî belge gerekir. Yönetmelik’in 114/4. maddesi belgeleri ayrıca sayar.

• Ölümde: ölümü ve ölen kişiyle yakınlığı gösteren resmî belge.
• Ağır hastalıkta (on günlük izin): biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı resmî rapor.
• Refakatli hasta ziyaretinde: yaşamsal tehlikeyi gösteren sağlık kurulu raporu.
• Felakette: Cumhuriyet başsavcılığının ilgili kuruluşlara yaptıracağı araştırma; zararı gösteren belge varsa ekleyin.
• Her durumda: gidilecek adres ve orada kalınacak kişinin bilgisi.

Kurum, hükümlünün gideceği yerde sakınca olup olmadığını kolluğa araştırtır, yol ve hava şartlarını da değerlendirir (m.114/4-a, b). Bu araştırma zaman alır; belgeleri eksiksiz sunmak süreyi kısaltır.

Bu izinler yakınınızın hastalığı içindir. Hükümlünün kendisi ağır hastaysa yol farklıdır; şartlarını hasta tutuklu ve hükümlü tahliyesi yazısında anlattım.

Dilekçe Kime Verilir, Karar Ne Kadar Sürede Çıkar?

Dilekçeyi hükümlü veya tutuklu, bulunduğu ceza infaz kurumu idaresine verir; dışarıdaki aile de belgeleri kuruma ulaştırabilir. Kurum en üst amiri talebi değerlendirip Cumhuriyet başsavcılığına gönderir.

Kanun karar için bir süre koymamıştır. Ölüm ve cenaze hâllerinde uygulamada çoğu zaman hızlı işlem yapılır; ağır hastalık ve felaket nedeniyle on günlük izinde ise Bakanlık onayı beklendiği için süre uzar. Bu yüzden ağır hastalık hâlinde, Bakanlık onayı gerektirmeyen ve yalnız başsavcı onayıyla verilen refakatli hasta ziyaretini de aynı anda istemek uygulamada işe yarar.

Talep başsavcılıkça uygun görülmezse durum gerekçesiyle hükümlüye bildirilir (Yönetmelik m.114/7). Kararın sizde bir örneği olsun; itiraz ederken gerekecek.

İzin Reddedilirse Ne Yapılır?

Ret kararına karşı 15 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir. Süre kararın öğrenilmesinden işler, her hâlde işlemden itibaren 30 gündür; Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararları da bu yolun kapsamındadır (4675 sayılı Kanun m.5). İnfaz hâkimliğinin kararına karşı da iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Cenaze gibi saatlerle yarışılan durumlarda şikâyetin sonucunu beklemek çoğu zaman anlamsızdır; bu yüzden başvuruyu ilk anda eksiksiz yapmak, ret ihtimalini en baştan azaltmanın tek yoludur. Ağır hastalık ve felakette ise şikâyet yolu gerçek bir çözüm olabilir. Dilekçenin nasıl yazılacağını infaz hâkimliğine şikâyet yazısında anlattım. Ret gerekçesi “belge yetersiz” ise eksik belgeyi, “güvenlik sakıncası” ise disiplin durumunuzu ve kurum içindeki uyumunuzu gösteren kayıtları ekleyin.

Daha önce firar etmiş olmak, kanunda özel izin için açık bir engeldir (m.97/3). Mazeret izni ve refakatli cenaze izni için kanun böyle bir yasak saymaz; ancak firar geçmişi güvenlik değerlendirmesinde aleyhinize sonuç doğurabilir. Yargıtay, infazı tamamlanmış eski bir cezanın infazı sırasındaki firarın yeni cezadaki özel izin talebinin reddine gerekçe yapılamayacağını kabul etti.

İzinden Geç Dönerseniz Ne Olur?

İzin süresini iki gün veya daha az geçiren hükümlü disiplin işlemiyle karşılaşır; iki günden fazla geciken ya da hiç dönmeyen hükümlü için TCK 292’deki kaçma suçu uygulanır (m.97/1-2). Salgın, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyenlere ceza verilmez.

Hastalık veya zorunlu bir sebeple dönüş imkânsızlaşırsa, izin belgesiyle bulunduğunuz yerin Cumhuriyet başsavcılığına başvurun; oradaki cezaevine alınırsınız ve durum kurumunuza bildirilir (Yönetmelik m.117/3). Yargıtay, geçerli bir mazereti olmadan izin bitiminde ve yasal bekleme süresinde dönmeyen hükümlüye firardan disiplin cezası verilmesini hukuka uygun buldu. Cezasının ayrıntıları izinden dönmeme ve hükümlünün kaçması yazısında.

Yaşanmış Olaydan

Bir sabah, kapalı cezaevindeki müvekkilimin ağabeyi aradı: babaları gece vefat etmiş, cenaze ertesi gün öğle namazından sonra kaldırılacaktı. Müvekkil cezasının onda birini henüz doldurmamıştı; on günlük mazeret izni mümkün değildi. Aileye refakatli cenaze izni istememiz gerektiğini anlattım ve ölüm belgesi ile nüfus kaydını aynı sabah kuruma ulaştırdık.

Müvekkil kurum idaresine dilekçesini verdi; ben de başsavcılıkla görüşüp dosyanın acil olduğunu bildirdim. Kolluk araştırması öğleden sonra tamamlandı ve izin aynı gün onaylandı. Müvekkil dış güvenlik görevlilerinin refakatinde cenazeye katıldı, gece konaklama gerekmeden kuruma döndü.

Aynı müvekkilin birkaç ay sonra amcası vefat ettiğinde talebimiz reddedildi; amca üçüncü derece kan hısmı olduğu için kanun izin vermiyordu. Hangi yakının hangi izne girdiğini önceden bilmek, böyle bir sabah kaybedilecek saatleri kurtarıyor.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 17.04.2026 tarihli, 2025/3893 E., 2026/3042 K.

Açık cezaevindeki hükümlünün özel izin talebi, yıllar önce infazı tamamlanmış başka bir cezası sırasında firar ettiği gerekçesiyle 5275 sayılı Kanun’un 97/3. maddesine dayanılarak reddedilmişti. İnfaz hâkimliği şikâyeti kabul etti, itiraz da reddedildi. Yargıtay, içtimaya dahil olmayan ve infazı tamamlanan cezadaki firarın yeni cezadaki izin talebinin reddine gerekçe yapılamayacağını belirterek kanun yararına bozma istemini reddetti. Karar özel izinle ilgilidir; firar geçmişinin her izin talebini otomatik olarak kapatmadığını gösterir.

… başka suçlardan almış olduğu mahkumiyet hükümlerinin infazı sırasında, içtimaya dahil olmayan, infazı tamamlanan cezasının infazı sırasında işlediği firar eyleminin aleyhe değerlendirilmesinin ve özel izin talebinin reddine gerekçe yapılmasının yasal ve doğru olmadığı …

↑ Metne dön

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 15.05.2026 tarihli, 2025/922 E., 2026/4005 K.

Açık cezaevindeki hükümlü dokuz günlük özel izinden dönmemiş, kırk sekiz saatlik sürede de teslim olmamış ve yakalanmıştı. Uçak biletini mazeret olarak sunan hükümlünün şikâyeti üzerine infaz hâkimliği disiplin cezasını kaldırmış, itiraz da reddedilmişti. Yargıtay, geçerli ve kabul edilebilir bir mazeret olmadan dönülmediğini belirterek firardan verilen disiplin cezasında hukuka aykırılık görmedi ve itiraz merciinin kararını kanun yararına bozdu. Dönüşü engelleyen bir durum varsa bunu belgeyle ve zamanında bildirmeniz gerekir.

… 4. Özel izne ayrılan hükümlünün özel izin bitim tarihinde ve yasal bekleme süresinde geçerli ve kabul edilebilir bir mazareti olmaksızın ceza infaz kurumuna geri dönmediği ve hakkında çıkartılan yakalama kararı sonrası yakalanarak ceza infaz kurumuna alındığı anlaşılmakla, hakkında firar eyleminden dolayı disiplin soruşturması başlatılmasında ve yapılan disiplin soruşturması sonunda disiplin cezası ile cezalandırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından …

↑ Metne dön