65 Yaş Üstü Hükümlü Cezaevine Girer mi? Yaşa Göre Sınırlar

65 Yaş Üstü Hükümlü Cezaevine Girer mi? Yaşa Göre Tablo

Yaşlı hükümlünün cezaevine girip girmeyeceğini 6 ayrı kural belirler ve her biri farklı bir aşamada işler. Aşağıdaki tablo hepsini bir arada gösteriyor.

Evde infazda ölçü, kalan ceza değil mahkûm olunan toplam hapis cezasıdır. İki ayrı dosyadan 2’şer yıl ceza alan 67 yaşındaki birinin toplamı 4 yıldır; 3 yıllık sınırı aştığı için 110/2-a’dan yararlanamaz, ama 70 yaşını bitirdiğinde 4 yıllık sınıra girer. Yaşa bağlı sınırların dayanağı şu fıkradır:

INFAZ 110/2: (2) Mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine dair hukukî sorumlulukları saklı kalmak üzere;

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

• a) Kadın, çocuk veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam üç yıl,
• b) Yetmiş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam dört yıl,
• c) Yetmişbeş yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam beş yıl,
• d) Seksen yaşını bitirmiş kişilerin mahkûm oldukları toplam altı yıl, veya daha az süreli hapis cezasının konutunda çektirilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

Evde infazın günlük kurallarını, elektronik takibi ve kurallara uyulmazsa ne olacağını konutta infaz yazısında ayrıntılı anlattım; burada yaşlı hükümlüye özgü noktalara odaklanıyorum.

Yaş Hangi Tarihe Göre Hesaplanır?

Mahkeme aşamasındaki indirimlerde suç tarihindeki yaşa, evde infazda ise infaz sırasındaki yaşa bakılır. Bu ayrım uygulamada en çok karıştırılan noktadır ve aynı kişi için iki farklı sonuç doğurabilir.

TCK 50/3 ve 51/1, kişinin “fiili işlediği tarihte” 65 yaşını bitirmiş olmasını arar. Suçu 63 yaşında işleyip 66 yaşında yargılanan kişi bu iki kuraldan yararlanamaz; onun için erteleme sınırı herkes gibi 2 yıldır. Evde infaz ise kesinleşmiş cezanın yerine getirilmesiyle ilgilidir ve infaz hâkimi bu kararı infaza başlandıktan sonra da verebilir (110/6). Yani cezaevindeyken 65, 70, 75 ya da 80 yaşını dolduran hükümlü, toplam cezası yeni yaşının sınırına giriyorsa o tarihten itibaren başvurabilir.

Mahkeme Aşamasında 65 Yaş: Paraya Çevirme ve Erteleme

Suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş ve daha önce hapis cezası almamış sanığın 1 yıl veya daha az hapis cezası mutlaka adli para cezası gibi bir seçenek yaptırıma çevrilir. Burada mahkemenin takdiri yoktur; Yargıtay bu çevirmenin zorunlu olduğunu ve gözetilmemesinin hukuka aykırı olduğunu kabul ediyor. Diğer yetişkinlerde bu zorunluluk yalnız 30 gün ve daha az cezalar için geçerlidir.

Suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş kişide hapis cezası 3 yıla kadar ertelenebilir; diğer yetişkinlerde sınır 2 yıldır (TCK 51/1). Erteleme takdire bağlıdır, ama mahkeme ertelememeyi somut gerekçeyle açıklamak zorundadır. Sabıkasız ve suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş bir sanık hakkında “yasal koşullar oluşmadığından” diye ertelemeyi reddetmek Yargıtay’a göre kanuna aykırıdır. Erteleme şartlarının ayrıntısı cezanın ertelenmesi yazısında.

Ceza 2 yıl veya altındaysa mahkeme önce hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını değerlendirir. Açıklaması geri bırakılan hükümde ceza paraya çevrilmez (CMK 231/7); ancak denetim süresinde yeni bir kasıtlı suç işlenip hüküm açıklanırsa, 65 yaş kuralı o aşamada uygulanır.

65 yaş üstü sanık tutuklanır mı?

Tutuklanabilir; yetişkinler için kanunda yaşa bağlı bir tutuklama yasağı yoktur. Ancak hâkim tutuklamanın ölçülü olup olmadığını değerlendirirken yaşı, sağlık durumunu ve kaçma ihtimalini birlikte tartar; uygulamada yaşlı ve hasta şüphelilerde ev hapsi gibi adli kontrol tedbirleri sık tercih edilir.

Evde İnfaz Hangi Suçlarda Uygulanmaz?

Terör suçları, örgüt kurma, yönetme ve üyelik ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hükümlü olanlar, yaşları ne olursa olsun yaşa bağlı evde infazdan yararlanamaz (110/9). Aynı yasak, koşullu salıverilmesi geri alındığı için cezası aynen infaz edilenlere ve denetimli serbestlikten açık cezaevine geri gönderilenlere de uygulanır.

Uygulamada en çok gözden kaçan istisna adli para cezasıdır. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir ve bu hapis için yaşa bağlı evde infaz yolu kapalıdır (110/9-c); aynı ceza denetimli serbestliğe de konu olmaz (105/A/4). 70 yaşındaki birinin sırf ödenmemiş bir para cezası yüzünden cezaevine girmesi bu yüzden mümkündür.

Ağır hastalık ve engellilik nedeniyle evde infaz (110/3) bu istisnalara tabi değildir; terör veya cinsel suçtan hükümlü yaşlı da ağır hastaysa bu yoldan başvurabilir. Tek sınır, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıdır.

Ceza Sınırı Aşıyorsa: Kocama Raporu ve Denetimli Serbestlik

Toplam cezası yaş sınırını aşan yaşlı hükümlü cezaevine girer; ancak kocama raporu alırsa koşullu salıverilmesine 3 yıl kala denetimli serbestlikle dışarı çıkabilir (105/A/3-b). Kocama, yaşlılık nedeniyle hayatını tek başına sürdüremeyecek hâle gelmektir; normal hükümlü için bu süre 1 yıldır. Suç tarihi eskiyse geçici maddeler süreyi daha da öne çeker: 30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda (kasten öldürme, cinsel suçlar, özel hayat, devlet güvenliği ve terör suçları hariç) 70 yaşını bitirmiş hükümlü koşullu salıverilmeye 4 yıl kala denetimli serbestliğe çıkabilir; kocama raporu olan 65 yaş üstü hükümlü ise cezaevinde geçirmesi gereken sürenin tamamını denetimli serbestlikte geçirebilir (İnfaz Kanunu geçici 6/2). 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, istisna suçlar dışında, açık cezaevinde en az 3 ay kalma şartıyla denetimli serbestlik 3 yıl daha erken başlar (geçici 10/6).

Rapor ya Adli Tıp Kurumundan alınır ya da Adalet Bakanlığının belirlediği tam teşekküllü hastanenin sağlık kurulunca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanır. Devlet hastanesinden alınan tek hekim raporu yetmez. İyi hâl ve kurumda geçirilmesi gereken asgari süre gibi diğer şartlar da aranır.

Bir örnekle: koşullu salıverilme oranı yarı olan bir suçtan 10 yıl hapis alan hükümlünün koşullu salıverilmesi 5 yıl sonradır (107/2). Normalde son 1 yılı denetimli serbestlikte geçirir ve yaklaşık 4 yıl kurumda kalır. Kocama raporu varsa denetimli serbestlik 3 yıl önce başlar ve kurumda kalınacak süre yaklaşık 2 yıla iner. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler de bu süreden düşülür. Kendi tarihlerinizi infaz ve yatar hesaplama aracı ile görebilirsiniz; denetimli serbestliğin genel şartları denetimli serbestlik yazısında. Koşullu salıverilme oranı ise yaşa göre değişmez; suç türüne göre belirlenir.

Ağır Hasta Yaşlı Hükümlü: İnfazın Geri Bırakılması

Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle cezaevinde hayatını tek başına sürdüremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayan hükümlünün cezası, iyileşinceye kadar geri bırakılabilir (16/6). Alternatif olarak infaz hâkimi süre sınırı olmadan evde infaza karar verebilir (110/3).

Her iki yolda da belirleyici belge Adli Tıp onaylı sağlık raporudur ve durum rapordaki sürelere göre, süre yoksa yılda bir yeniden incelenir; iyileşme tespit edilirse karar kaldırılır. Yaşlılık tek başına hastalık sayılmaz; raporda hastalığın cezaevi koşullarında yaşamı yalnız sürdürmeyi imkânsız kıldığı açıkça yazmalıdır. Raporun nasıl alındığını ve ret kararına itirazı hasta tutuklu ve hükümlü tahliyesi yazısında anlattım.

Sağlık sebebi olmasa da kasten işlenen suçlarda 3 yıl, taksirli suçlarda 5 yıl veya daha az cezalarda, çağrı üzerine savcılığa gelen hükümlü infazın ertelenmesini isteyebilir; erteleme her defasında 1 yılı geçmemek üzere en fazla 2 kez verilir (İnfaz Kanunu 17). Bu yol, evde infaz başvurusu sonuçlanana kadar zaman kazandırabilir; ayrıntısı cezanın infazının ertelenmesi yazısında.

Başvuru Nasıl Yapılır, Yakalama Kararı Çıktıysa Ne Olur?

Evde infaz için hükümlü ya da avukatı infaz hâkimliğine dilekçeyle başvurur; karar infaz hâkimliğinin takdirindedir. Dilekçeye nüfus kaydı, kesinleşmiş ilamlar ve varsa sağlık raporları eklenir. Birden fazla cezanız varsa hepsini dilekçede gösterin, çünkü toplam ceza esas alınır.

Ceza kesinleşince savcılık hükümlüye çağrı kâğıdı gönderir; hükümlü 10 gün içinde gelmezse yakalama emri çıkarılır (İnfaz Kanunu 19/1). Yaşlı hükümlülerde en sık gördüğüm hata, “bana bir şey olmaz” düşüncesiyle çağrıyı beklemek ve yakalandıktan sonra başvurmaktır. Başvuru tek başına yakalama emrini ortadan kaldırmaz; bu yüzden çağrı kâğıdı gelir gelmez evde infaz ya da infazın ertelenmesi dilekçesini vermek gerekir.

İnfaz hâkimliğinin ret kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir; itirazı infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (4675 sayılı Kanun m.6, İnfaz Kanunu 110/8). Evde infaz, cezayı silmez: süre cezadan sayılır, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik yine aynı kurallarla hesaplanır (110/5).

Yaşanmış Olaydan

69 yaşında bir emekli öğretmen, iki ayrı dosyadan aldığı 1 yıl 8 ay ve 2 yıl hapis cezaları kesinleşince oğluyla birlikte bana geldi. Toplam ceza 3 yıl 8 ay ediyordu; 65 yaş için 3 yıllık sınırı aştığından evde infaz başvurusu o gün için reddedilecekti. Hükümlü 5 ay sonra 70 yaşını dolduracaktı.

Çağrı kâğıdı geldiğinde müvekkile savcılığa gidip teslim olmasını önerdim; kaçak duruma düşmesi her başvuruyu zayıflatacaktı. Cezaevine girdi. Bu sürede nüfus kaydını, iki ilamın kesinleşme şerhli örneklerini ve tansiyon tedavisine ilişkin raporlarını topladık. 70 yaşını doldurduğu hafta, toplam cezanın 4 yıllık sınırın altında kaldığını göstererek infaz hâkimliğine evde infaz başvurusu yaptık.

İnfaz hâkimliği talebi kabul etti ve müvekkilim kalan cezasını evinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün takibinde çekmeye başladı. İlk 5 ayı cezaevinde geçirdi; bunu engelleyemedik, ama yaş sınırını doğru takip etmek kalan sürenin tamamını evde geçirmesini sağladı. Bu dosyalarda takvim, en az dilekçe kadar önemli.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 03.02.2025 tarihli, 2023/5202 E., 2025/987 K.

Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçundan verilen hükmün açıklanması geri bırakılmış, sanık denetim süresinde yeni bir kasıtlı suç işleyince hüküm açıklanarak 2 ay 9 gün hapis cezası verilmişti. Sanık suç tarihinde 65 yaşını bitirmişti ve daha önce hapis cezası almamıştı. Adalet Bakanlığının istemi üzerine kararı inceleyen Yargıtay, bu kısa süreli hapis cezasının TCK 50/3 uyarınca seçenek yaptırıma çevrilmesinin zorunlu olduğunu belirterek kararı kanun yararına bozdu ve cezayı kendisi adli para cezasına çevirdi; hak yoksunluğuna ilişkin bölümü de hükümden çıkardı. Suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş ve sabıkası olmayan kişinin 1 yıla kadar hapis cezası bu durumda cezaevine dönüşmez.

… Suç tarihi itibariyle 65 yaşını bitirmiş bulunan ve suç tarihinden önce hapis cezasına mahkum edilmediği anlaşılan hükümlü hakkında tayin olunan kısa süreli hapis cezasının 5237 sayılı Kanunun 50/3. madde ve fıkrası uyarınca aynı maddenin 1. fıkrasındaki tedbirlerden birine çevrilmesi zorunluluğunun gözetilmemesi hukuka aykırı görülmüştür. …

↑ Metne dön

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.12.2022 tarihli, 2022/2044 E., 2022/9512 K.

Trafik kazasında birden fazla kişinin yaralandığı bir taksirle yaralama dosyasında, 1934 doğumlu ve suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş, sabıkası olmayan sanığa verilen hapis cezası ne paraya çevrilmiş ne de ertelenmişti. Mahkeme çevirmeyi yalnız suçun işlenmesindeki özelliklere, ertelemeyi ise yasal koşulların oluşmadığına dayanarak reddetmişti. Yargıtay, paraya çevirme ve erteleme konusunda takdirin dosyadaki bilgilere dayanan somut gerekçeyle kullanılması gerektiğini, bu gerekçelerin yasal ve yeterli olmadığını belirterek hükmü bozdu. 65 yaş üstündeki sanık için 3 yıla kadar erteleme yasal olarak mümkündür; reddedilecekse nedeni açıkça gösterilmelidir.

… 1934 doğumlu olup, suç tarihinde 65 yaşını bitirmiş, sabıkası bulunmayan sanık hakkında TCK’nın 51. maddesinde tanımlanan erteleme hükümlerinin “Yasal koşullar oluşmadığından” şeklindeki kanuna aykırı gerekçeye dayanılarak hüküm kurulması suretiyle CMK’nın 230/1-d maddesine aykırı davranılması …

↑ Metne dön