Yalan Tanıklık Suçu Cezası ve Kurtulmanın Yolları

Söylediğiniz Söz Gerçekten Yalan Tanıklık mı Sayılıyor

Herkesin yanlış hatırladığı şey suç değildir. Bu suçun oluşması için beyanınızın gerçeğe aykırı olduğunu bilerek konuşmanız gerekir. Aradan yıllar geçmiş bir olayda saati karıştırmanız, aracın rengini yanlış söylemeniz, iki kişiyi birbirine benzetmeniz tek başına yalan tanıklık değildir. Savcı burada kastınızı arar; siz bilerek mi çarpıttınız, yoksa hafızanız mı yanılttı.

İkinci şart, beyanınızın nerede alındığıdır. Mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi ya da kurul önünde verilen yalan ifade TCK 272/2’ye göre bir yıldan üç yıla; soruşturmada savcı gibi tanık dinlemeye yetkili kişi önünde verilen yalan ifade ise TCK 272/1’e göre dört aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır.

TCK 272/2: (2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Üçüncü nokta çoğu kişinin gözden kaçırdığı yerdir. Söylediğiniz şeyin davanın sonucunu etkileyecek nitelikte olması aranır. Dosyayla hiç ilgisi olmayan, karara etki etmeyecek bir ayrıntıda yanlış konuşmanız pratikte kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır. Ama olayın failini gördüğünüz hâlde “görmedim” demeniz, doğrudan hükmü etkileyen bir beyandır.

Karakolda Anlattığınızla Mahkemede Anlattığınız Neden Aynı Cezaya Tabi Değil

Uygulamada en çok karşılaştığım yanlış inanç şu: “Karakolda ne dersem diyeyim, nasılsa yemin ettirmediler.” Bu düşünce sizi rahatlatmasın, ama tamamen de yersiz değildir. TCK 272/2 cezayı mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili makam önünde verilen beyana bağlamıştır. Kolluk, kendiliğinden yemin ettirerek tanık dinleme yetkisine sahip değildir. Ancak soruşturmada savcı gibi tanık dinlemeye yetkili kişi önünde verilen yalan beyan da TCK 272/1’e göre dört aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır.

Bunun anlamı, kolluk ifadenizin hiçbir sonucu olmayacağı değildir. O ifade dosyaya girer, mahkemede size okunur ve çelişki çıkarsa hâkim bunu sorar. Daha önemlisi, kolluktaki beyanınız birini suçlamaya yönelikse iftira suçu gündeme gelebilir. İftira ile yalan tanıklık birbirinden farklı suçlardır ve iftiranın cezası daha ağırdır.

Yalan Tanıklık Suçu Cezası: Dosyanızı Ağırlaştıran Haller

Temel ceza mahkemedeki yalan tanıklıkta bir yıldan üç yıla, soruşturmadaki yalan tanıklıkta dört aydan bir yıla kadar hapistir. Ancak tanıklık ettiğiniz dosyada yargılanan suç üç yıldan fazla hapis cezası gerektiriyorsa, ceza aralığı yukarı kayar.

TCK 272/3: (3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Buradan sonrası, beyanınızın karşı taraf üzerinde ne gibi bir sonuç doğurduğuna bağlıdır. Sizin sözünüz yüzünden o kişiye gözaltı ve tutuklama dışında bir koruma tedbiri (adli kontrol, yurt dışı yasağı gibi kısıtlamalar) uygulanmış ve sonrasında beraat etmişse, TCK 272/4 gereği ceza yarı oranında artırılır. Kişi doğrudan gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa iş daha da ağırlaşır; TCK 272/5 uyarınca ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak da sorumlu tutulursunuz.

En ağır tablo, beyanınızın bir mahkûmiyetle sonuçlanmasıdır. Aleyhine tanıklık ettiğiniz kişi ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapse mahkûm olmuşsa TCK 272/6 yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis öngörür. O cezanın infazına başlanmışsa TCK 272/7 bu cezayı ayrıca yarı oranında artırır. Kişi hakkında hapis dışında adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapis olur.

Kendinizi veya Yakınınızı Korumak İçin Yalan Söylediyseniz

Kanun burada insani bir gerçeği tanımıştır. Kimse kendisini ya da en yakınlarını hapse göndermek zorunda değildir. TCK 273/1 bu durumda hâkime iki yetki verir: cezayı indirebilir ya da hiç ceza vermeyebilir.

TCK 273/1: (1) Kişinin;

• a) Kendisinin, üstsoy, altsoy, eş veya kardeşinin soruşturma ve kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir hususla ilgili olarak yalan tanıklıkta bulunması,
• b) Tanıklıktan çekinme hakkı olmasına rağmen, bu hakkı kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapması, Halinde, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Kapsam sınırlıdır. Madde kendinizi, üstsoyunuzu, altsoyunuzu, eşinizi ve kardeşinizi sayar. Anneniz, babanız, çocuğunuz, eşiniz ve kardeşiniz içeridedir. Amcanız, kayınbiraderiniz, en yakın arkadaşınız değildir. Nişanlınız ve boşandığınız eşiniz konusunda tanıklıktan çekinme hükümleriyle bağlantılı tartışmalar vardır; bu tür dosyalarda savunmanın nasıl kurulduğu sonucu belirler.

İkinci bir kurtarıcı hâl daha var. Tanıklıktan çekinme hakkınız olduğu hâlde hâkim veya savcı bu hakkı size hatırlatmadan ifade almışsa, TCK 273/1-b devreye girer. Uygulamada duruşma tutanağını bu gözle inceleriz; çekinme hakkının hatırlatıldığına dair kayıt yoksa, dosya lehinize döner. Bir uyarı: TCK 273/2 gereği bu koruma özel hukuk uyuşmazlıkları kapsamındaki yalan tanıklıklarda uygulanmaz.

İfadenizi Geri Alırsanız Ceza Tamamen Kalkabilir mi

Evet, kalkabilir. Ama zamanlama her şeydir. Etkin pişmanlık (suçtan sonra gerçeği söyleyip zararı gidermek) burada üç kademeli çalışır ve her kademede elinize geçen indirim azalır.

İlk kademe en değerlisidir. Aleyhine tanıklık ettiğiniz kişi hakkında bir hak kısıtlaması veya yoksunluğu doğuracak nitelikte karar verilmeden ya da hüküm kurulmadan önce gerçeği söylerseniz, ceza verilmez.

TCK 274/1: (1) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.

Böyle bir karar verildikten sonra ama hükümden önce konuşursanız, TCK 274/2 uyarınca verilecek cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı indirilebilir. Mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeği söylerseniz, TCK 274/3 gereği yarısından üçte birine kadar indirim mümkündür. Kesinleşmeden sonra bu kapı kapanır. Bu yüzden “biraz bekleyeyim, belki unutulur” düşüncesi, her geçen duruşmada size somut olarak pahalıya patlar.

Ceza Alsanız Bile Cezaevine Girmeme İhtimaliniz

Temel hâlden ceza alan çok sayıda kişi cezaevine girmez. Mahkeme alt sınırdan ceza verir, iyi hâl indirimi uygular ve ortaya iki yıl veya altında bir hapis cezası çıkarsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB, cezanın açıklanmayıp belli bir süre denetim altında tutulması) gündeme gelir.

CMK 231/6: (6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

• a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
• c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.

HAGB dışında erteleme ve hapis cezasının adli para cezasına ya da kamuya yararlı işte çalışmaya çevrilmesi seçenekleri de vardır. Hangisinin uygulanacağı sabıka kaydınıza, duruşmadaki tutumunuza ve zararın giderilip giderilmediğine bağlıdır. Ağırlaştırıcı hâller devreye girip ceza iki yılı aştığında bu ihtimaller hızla daralır.

İfade Gününe Kadar Yapmanız ve Yapmamanız Gerekenler

İlk iş, hakkınızdaki dosyanın hangi aşamada olduğunu öğrenmektir. Aleyhine tanıklık ettiğiniz kişinin dosyası hâlâ derdest mi, karar çıktı mı, kesinleşti mi? Etkin pişmanlıktan yararlanma ihtimaliniz tamamen bu cevaba bağlı. Bir avukatla dosyayı inceletmeden ifadeye gitmeyin.

Yapmamanız gerekenler listesi kısa ama önemli. Aleyhine tanıklık ettiğiniz kişiyle veya sizden o beyanı isteyen kişiyle mesajlaşmayın. O yazışmalar dosyaya girerse, “yanıldım” savunmanız çöker ve planlı hareket ettiğiniz sonucuna varılır. Sosyal medyada olayla ilgili hiçbir şey paylaşmayın. Başka tanıkları arayıp “sen de şöyle söyle” demeyin; bu, ayrıca suç oluşturur.

Yapmanız gerekenler ise şunlar:

• Gerçeği ortaya koyan belge, mesaj, konum kaydı ne varsa toplayın
• Tanıklık ettiğiniz duruşmanın tutanağını çıkartın; çekinme hakkı hatırlatılmış mı bakın
• Aleyhine tanıklık ettiğiniz kişiyle akrabalık bağınız varsa nüfus kayıt örneği alın
• Etkin pişmanlıktan yararlanacaksanız, beyanınızı avukatınızla birlikte yazılı hazırlayın
• İfade gününü kaçırmayın; gelmemeniz hakkınızda yakalama kararı doğurabilir

Yaşanmış Olaydan

Bir akşam ofisime gelen genç adam elinde bir davetiye kâğıdıyla oturdu. Arkadaşının karıştığı bir kavga dosyasında tanık olarak dinlenmiş, mahkemede “ben olay yerinde yoktum ama sonradan öğrendim, o vurmadı” demişti. Aylar sonra dosyaya iş yerinin güvenlik kamerası kayıtları girdi. Görüntülerde hem arkadaşının yumruk attığı hem de kendisinin iki metre ötede durduğu net görünüyordu. Mahkeme, hüküm verirken hakkında suç duyurusunda bulundu.

İlk yaptığım şey, esas dosyanın hangi aşamada olduğuna bakmak oldu. Karar verilmişti ama henüz kesinleşmemişti. Bu, TCK 274/3 kapısının hâlâ aralık olduğu anlamına geliyordu. Müvekkilime tek bir şey söyledim: savcılıktaki ifadenizde tek kelime savunma yapmayacaksınız, olduğu gibi anlatacaksınız. Kamera görüntüsüyle çelişen her cümle, elinizde kalan son indirimi de götürür. Ayrıca kendisinin arkadaşıyla akrabalığı yoktu, yani TCK 273 koruması dosyada yoktu; bunu baştan net söyledim ki boş bir umutla hareket etmesin.

Savcılıkta olayı baştan sona anlattı, kavgayı gördüğünü ve arkadaşını korumak için yalan söylediğini kabul etti. Dava açıldı. Duruşmada aynı tutumu sürdürdü, pişmanlığını mahkemeye açıkça ifade etti. Mahkeme temel hâlden alt sınıra yakın bir ceza belirledi, etkin pişmanlık indirimini uyguladı ve sonuçta ortaya çıkan cezanın açıklanmasını geri bıraktı. Cezaevine girmedi. Eğer o gün ofise gelip “ben yine inkâr edeyim” deseydi, bugün konuştuğumuz rakamlar çok farklı olurdu.