Suçu ve Suçluyu Övme Cezası: TCK 215 ve Sosyal Medya

Suçu ve Suçluyu Övme Cezası Ne Kadar?

Temel ceza 1 aydan 2 yıla kadar hapistir; sosyal medyada işlenmesi veya bir terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi cezayı artırır. TCK’da alt sınır yazılmadığı için süreli hapsin genel alt sınırı olan 1 ay uygulanır (TCK 49/1).

Kanun metni kısadır ama iki şartı birlikte arar:

TCK 215/1: (1) İşlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi alenen öven kimse, bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde, iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlindeki artırım ile ifade özgürlüğü istisnası TCK 218/1’dedir. Ceza Kanunu’nun tanımına göre basın ve yayın yolu, elektronik kitle iletişim araçlarını da kapsar (TCK 6/1-g); bu nedenle herkese açık sosyal medya paylaşımı artırım tartışmasını getirir:

TCK 218/1: (1) Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Ancak, haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.

Hangi Sözler Övme Sayılır: İşlenmiş Suç ve Kişi Şartı

Övme, işlenmiş bir suçu ya da failini o suç nedeniyle yüceltmek, haklı ve örnek alınacak bir davranış gibi göstermektir. “Eline sağlık”, “kahramansın”, “iyi ki yapmış”, “herkes böyle yapmalı” gibi ifadeler, gerçekleşmiş bir öldürme, yaralama veya saldırı hakkında kullanıldığında bu maddenin tipik örnekleridir.

Kanun “işlenmiş olan bir suçu” ve “işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi” övmeyi cezalandırır. Bu nedenle şu ayrımlar önemlidir. Henüz işlenmemiş bir suçun yapılması için çağrı övme değil, suç işlemeye tahriktir ve daha ağır cezalandırılır. Bir kişiyi sanatı, sporu veya iyiliği gibi suçla ilgisiz bir yönü nedeniyle övmek de bu suçu oluşturmaz; övgünün o kişinin suçuna yönelmesi gerekir.

Uygulamada övme sayılmayan anlatımlar da sık karşımıza çıkar. Bir olayın nedenlerini açıklamak, failin yaşadıklarını anlamaya çalışmak, cezayı ağır bulduğunu söylemek, sanığın savunmasını aktarmak, ölen bir fail için taziye dilemek ya da bir haberi yorum katmadan paylaşmak tek başına övme değildir. Sınır, sözün fiili benimseyip tekrarını cesaretlendirip cesaretlendirmediğinde geçer.

Açık ve Yakın Tehlike Şartı Ne Demek?

Açık ve yakın tehlike, övgünün kamu düzenini somut olarak bozma ihtimali yaratmasıdır; yalnızca övmek, tehlike yoksa suç değildir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında bu tehlikenin dosyadaki somut olgularla gösterilmesi aranır; varsayımla yetinilmez.

Mahkemeler bu değerlendirmede genellikle şu sorulara bakar:

• Söz kaç kişiye ulaştı, paylaşım ne kadar yayıldı?
• Olaydan hemen sonra, toplumun gergin olduğu bir anda mı yapıldı?
• Benzer eylemleri tetikleyecek, misillemeye çağıracak bir içerik taşıyor mu?
• Sözü söyleyen kişinin etkisi ne: sıradan bir kullanıcı mı, geniş kitleye seslenen biri mi?
• Paylaşımın ardından gerçekten bir gerginlik, tehdit veya eylem yaşandı mı?

Az takipçili bir hesaptan, olaydan aylar sonra yapılan ve kimsenin etkileşime girmediği bir yorumda bu şartın oluştuğunu göstermek zordur. Buna karşılık bir saldırının hemen ardından binlerce kişiye ulaşan ve benzerini teşvik eden bir paylaşımda tehlike daha kolay kabul edilir. Savunmada bu olguları somut verilerle, örneğin erişim ve etkileşim sayılarıyla ortaya koymak önemlidir.

Sosyal Medyada Paylaşım, Beğeni ve Yorum Suç mu?

Herkese açık bir hesaptan yapılan paylaşım veya yorum aleniyet şartını karşılar; suçun oluşup oluşmayacağı yine içeriğe ve tehlike şartına bağlıdır. Kapalı hesap, özel mesaj veya dar bir grup yazışmasında aleniyetin bulunup bulunmadığı ise somut olaya göre tartışılır.

Başkasının paylaşımını kendi yorumunuzla yeniden paylaşmak, içeriği benimsemek olarak değerlendirilebilir. Yalnızca beğeni bırakmak, uygulamada çoğu dosyada övme için tek başına yeterli görülmez; ancak beğeniyle birlikte destekleyici yorumlar varsa tablo değişir. Suç örgütü liderlerini ya da silahlı saldırıları yücelten videoların, şarkıların ve “efsane” paylaşımlarının son dönemde kolluğun internet taramalarında sıkça tespit edildiğini görüyorum.

Paylaşımı sonradan silmek suçu ortadan kaldırmaz; ekran görüntüsü alınmışsa delil olarak kullanılır. Ancak kısa süre içinde silinmesi, ulaşılan kişi sayısını sınırladığı için tehlike değerlendirmesinde lehinize olabilir. Ekran görüntülerinin hukuki durumu için ekran görüntüsü paylaşmak suç mu yazısına bakabilirsiniz. Aynı paylaşımda bir kişiye hakaret de varsa ayrıca sosyal medyada hakaret suçlaması gündeme gelir.

Terör Örgütü Propagandası ve Suç İşlemeye Tahrikten Farkı

Bir terör örgütünün şiddet eylemini veya eylemcisini övmek, çoğu dosyada TCK 215 değil, 1 ile 5 yıl hapis gerektiren terör örgütü propagandası (TMK 7/2) olarak nitelendirilir. Propagandada övgü tek bir suça değil, örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerine yöneliktir; ayrıntıları terör örgütü propagandası cezası yazısında anlattım.

Övme suçu terör örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenirse de terör suçu sayılır; Terörle Mücadele Kanunu’nun 4. maddesi TCK 215’i bu listeye alır ve 5. maddesi cezayı yarı oranında artırır. Bu dosyalara ağır ceza mahkemesi bakar. Suç örgütlerinin şiddet yöntemlerini öven propaganda ise TCK 220/8’de ayrıca düzenlenir; örgüt kavramı için suç örgütü yazısına bakabilirsiniz.

Halkın bir kesimini din, mezhep, ırk veya bölge farkı üzerinden diğer kesime karşı kin ve düşmanlığa tahrik etmek de ayrı bir suçtur (TCK 216/1) ve cezası 1 ile 3 yıl hapistir. Devleti veya milleti aşağılayan sözler ise Türk milletini ve devleti aşağılama suçu kapsamında değerlendirilir.

Soruşturma Nasıl İlerler: İfade, Tutuklama ve Mahkeme

Suç şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar, kolluk tespiti veya basına yansıyan bir paylaşım üzerine kendiliğinden soruşturma başlatır. Soruşturmanın ilk adımı genellikle paylaşımın tespit tutanağı ve hesabın kime ait olduğunun belirlenmesidir.

Ardından ifadeye çağrılırsınız. İfadede paylaşımın tamamını, öncesindeki ve sonrasındaki yazışmaları, ne amaçla yazıldığını ve kaç kişiye ulaştığını açıklamak savunmanın temelidir. Süreç hakkında ifadeye çağrıldım ne olur yazısı yol gösterir.

Suçun temel hâlinde üst sınır 2 yıl olduğu için tutuklama kararı verilemez (CMK 100/4). Ancak paylaşım basın ve yayın yoluyla (sosyal medya dahil) yapıldıysa TCK 218/1, terör kapsamındaysa TMK 5 artırımıyla üst sınır 3 yıla çıkar ve bu dosyalarda yasağın uygulanmadığı görüşü ağır basar. Dava asliye ceza mahkemesinde, terör kapsamındaysa ağır ceza mahkemesinde görülür ve dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1-e).

Suçu ve Suçluyu Övmede Hapis Yatar mı: HAGB, Erteleme, Paraya Çevirme

İlk kez yargılanan kişide çoğu zaman hayır; cezanın üst sınırı 2 yıl olduğu için HAGB, erteleme veya paraya çevirme imkânları genellikle açıktır. Sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir (CMK 231/5); bu kararla hüküm sicile işlenmez ve 5 yıllık denetim süresi başlar.

Ceza 1 yıl veya altındaysa adli para cezasına ya da başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK 50/1). Hapis cezası 2 yıl veya altındaysa ertelenebilir (TCK 51/1). Bu imkânlar hâkimin takdirindedir; sanığın geçmişi, pişmanlığı ve paylaşımın etkisi değerlendirilir.

Suç uzlaştırma kapsamında değildir; üst sınırı 6 ayı aştığı için önödeme de yoktur. Memuriyet açısından bu suç, sayılan katalog suçlar arasında yer almaz; bu nedenle ancak kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alınırsa memuriyete engel olur. Ayrıntılar için memuriyete engel suçlar yazısına bakabilirsiniz.

Yaşanmış Olaydan

Bir esnaf, mahallesinde bir çocuğa kötü davrandığı iddia edilen bir kişinin başkası tarafından yaralanması haberinin altına herkese açık hesabından “eline sağlık, hepsine böyle yapılmalı” diye yorum yazmıştı. Yorum birkaç gün sonra bir ihbarla savcılığa ulaştı ve hakkında suçu ve suçluyu övme suçundan soruşturma başlatıldı.

İfadeden önce hesabın erişim verilerini çıkardık: hesabın birkaç yüz takipçisi vardı, yorum kısa süre sonra silinmişti ve tek bir etkileşim almıştı. İfadede müvekkil yorumu yazdığını kabul etti, öfkeyle yazdığını ve kimseyi bir eyleme çağırmak istemediğini anlattı. Savcılık yine de iddianame düzenledi.

Mahkemede, yorumun yaralama fiilini benimsediği açık olsa da kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin oluştuğuna dair somut bir olgu bulunmadığını savunduk. Mahkeme, tehlike şartının gerçekleşmediği gerekçesiyle beraat kararı verdi. Aynı yorum binlerce kişiye ulaşan bir hesaptan ve bir gerginlik döneminde yapılmış olsaydı sonuç farklı olabilirdi.