SEGBİS ile Duruşma Nasıl Yapılır? Tutuklu ve Tutuksuz Sanık

SEGBİS Nedir, Hangi Kanuna Dayanır?

SEGBİS, Adalet Bakanlığının UYAP içinde kurduğu ve ceza muhakemesinde dinlenmesi gereken kişilerin uzaktan dinlenmesini, kaydedilmesini ve saklanmasını sağlayan sistemdir. Sanık bakımından dayanağı CMK 196/4’tür:

CMK 196/4: (4) Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Uygulamanın ayrıntıları, 20 Eylül 2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir. Yönetmelik, ceza infaz kurumundaki tutuklu ve hükümlünün, mazereti kabul edilen kişinin, hastanede yatanın ve yargı çevresi dışında oturanın bu sistemle dinlenebileceğini ayrı ayrı sayar. Sistem yalnız ilk derece mahkemelerinde değil, bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay dâhil kanun yolu aşamasında da kullanılabilir.

Sanığın uzaktan katılımı için kanunun aradığı ölçüt “zorunluluk”tur. Uygulamada en sık gördüğüm gerekçeler şunlardır: sanığın başka ildeki bir cezaevinde tutulması, nakil masrafı ve güvenlik riski, sağlık durumu ve duruşmanın kısa bir ara işlemden ibaret olması. Mahkeme bu kararı ara kararla verir ve gerekçesini tutanağa yazar.

SEGBİS ile Duruşma Nasıl Yapılır: Adım Adım

SEGBİS ile duruşma beş adımda yürür: mahkemenin kararı, bağlantı yerinin bildirilmesi, kimlik tespiti, bağlantı ve tutanağın imzalanması. Sanık bakımından süreç, tutuklu ya da tutuksuz olmanıza göre küçük farklarla aynıdır.

1. Karar: Mahkeme ara kararla SEGBİS ile bağlantıya hükmeder. Bu karar ya mahkemenin kendi takdiriyle ya da sizin veya avukatınızın talebi üzerine verilir.
2. Bildirim: Duruşma günü, saati ve bağlanacağınız yer size tebligatla veya avukatınız aracılığıyla bildirilir. Tutukluysanız cezaevi idaresi ayrıca haberdar edilir.
3. Kimlik tespiti: Bağlantıdan önce, bulunduğunuz yerdeki görevli kimliğinizi tespit eder ve bir tutanak düzenler. Kimlik kartınızı yanınızda bulundurun.
4. Bağlantı: Hâkim sizi ekranda görür, siz de salonu, savcıyı ve tanıkları görür ve duyarsınız. Size görüntü ve ses kaydı yapıldığı bildirilir. Sorgu, tanık dinleme ve son söz bu bağlantı üzerinden yürür.
5. Tutanak: Beyanlarınız mahkemede tutanağa geçirilir ve kayıt UYAP’ta saklanır. Tutanakta hata görürseniz aynı oturumda düzeltilmesini isteyin.

SEGBİS Talebi Nasıl Yapılır?

Talep, dosyanın bulunduğu mahkemeye verilen bir dilekçeyle yapılır; avukatınız bunu UYAP üzerinden gönderir. Dilekçede dosya numarasını, duruşma tarihini, neden bizzat gelemediğinizi (hastalık, başka şehirde oturma, iş, bakım yükümlülüğü) ve bağlanmak istediğiniz yer adliyesini yazın; belge varsa ekleyin. Talebi duruşma gününe yakın bırakmayın: mahkemenin karşı adliyeyle saat ayarlaması gerekir.

Duruşmaya hiç katılmak istemiyorsanız SEGBİS değil, duruşmadan vareste tutulma talebi gündeme gelir. İkisi aynı şey değildir: SEGBİS’te duruşmaya katılırsınız, vareste kararında ise sorgunuz yapıldıktan sonra duruşmalara gelmekten bağışık tutulursunuz.

Avukatınız Nerede Olmalı?

Avukatınız ya mahkeme salonunda ya da sizin yanınızda, SEGBİS odasında bulunabilir; hangisinin daha yararlı olacağı dosyaya göre değişir. Tanıklara soru sorulacak, belge tartışılacaksa avukatın salonda olması genellikle daha etkilidir. Tutukluysanız duruşmadan önce cezaevinde avukatınızla görüşmeniz önemlidir; usulü tutuklu avukat görüşü yazısında anlattım. Zorunlu müdafilik hâllerinde müdafi duruşmada hazır olmak zorundadır (CMK 188/1); SEGBİS bu kuralı değiştirmez.

Tutuklu Sanık Cezaevinden Nasıl Bağlanır?

Tutuklu sanık, cezaevi görevlisinin onu dinleme odasında hazır etmesi ve kimliğini tutanağa bağlamasıyla duruşmaya cezaevinden bağlanır. Yönetmeliğin 14. maddesi bu usulü, teknik altyapısı kurulmuş kurumlar için öngörür; altyapı yoksa sanık duruşmaya getirilir.

Uygulamada SEGBİS’in en çok kullanıldığı grup, yargılandığı mahkemenin bulunduğu ilden başka bir ildeki cezaevine nakledilmiş tutuklulardır. Kanun, hastalık, disiplin veya zorunlu başka nedenlerle yargı çevresi dışındaki bir cezaevine nakledilen ve sorgusu yapılmış sanığın, hazır bulunmasına gerek görülmeyen oturumlar için getirilmemesine de izin verir (CMK 196/5). Yani mahkemenin önünde üç seçenek vardır: sanığı getirtmek, SEGBİS ile bağlamak veya sorgu yapılmışsa ara oturuma hiç getirtmemek.

Tutukluluğun devamı hakkındaki değerlendirmeler de çoğu zaman SEGBİS bağlantısıyla yapılır; tahliye talebinizi bağlantı sırasında sözlü olarak tekrarlayabilirsiniz. İncelemenin hangi aralıklarla yapıldığını tutukluluk incelemesi yazısında bulabilirsiniz.

Tutuksuz Sanık Evden Bağlanabilir mi?

Hayır, tutuksuz sanık ceza duruşmasına evinden, bilgisayardan ya da cep telefonundan bağlanamaz; bağlantı, mahkemenin bildirdiği adliyedeki SEGBİS odasından yapılır. Yönetmelik, kişinin kolluk veya talep edilen adliye tarafından hazır edilmesini ve kimliğinin bağlantıdan önce tespit edilmesini öngörür.

Örneğin dosyanız İstanbul’da, siz Ankara’da oturuyorsanız, Ankara Adliyesindeki SEGBİS odasından bağlanmanıza karar verilebilir. Duruşma saatinden önce adliyeye gidin, kalemdeki görevliye dosya numaranızı ve duruşmayı yapan mahkemeyi söyleyin. Bağlantı saati, iki mahkemenin yoğunluğuna göre birkaç dakika ile birkaç saat arasında kayabilir.

e-Duruşma ile Farkı

Adalet Bakanlığının e-Duruşma uygulaması, avukatların bulundukları yerden internet üzerinden bağlandığı bir sistem olarak hukuk mahkemeleri için düzenlenmiştir. Ceza duruşmasında sanığın uzaktan katılımı ise CMK 196/4 ve SEGBİS üzerinden yürür. Avukatınızın ceza duruşmasına kendi bürosundan bağlanıp bağlanamayacağını önceden mahkemenin kalemine sorun.

SEGBİS’e İtiraz Edebilir misiniz? Bizzat Getirilme Talebi

CMK 196/4 sanığın rızasını aramaz; ama bizzat getirilme talebinde bulunabilir ve talebin reddini gerekçesiyle tutanağa geçirtebilirsiniz. Mahkeme sanığın hazır bulunmasına ve getirilmesine her zaman karar verebilir (CMK 199/1).

Bizzat katılımı istemek için somut neden gösterin. Uygulamada en güçlü gerekçeler şunlardır: sizi teşhis eden tanığın dinleneceği oturum, yüzleştirme, salonda belge veya görüntü kaydının incelenmesi ve esas hakkındaki savunmanızın yapılacağı karar duruşması. “Hâkimi yüz yüze görmek istiyorum” gibi genel bir talep çoğu zaman yeterli görülmez.

Talebiniz genel bir gerekçeyle reddedilirse bu, kanun yolunda ileri sürülebilecek bir itiraz konusudur. Hüküm için önemli bir noktada savunmanın mahkeme kararıyla kısıtlanması, kanunun saydığı hukuka kesin aykırılık hâllerinden biridir (CMK 289/1-h). Bu nedenle talebin ve reddin tutanakta açıkça yer alması gerekir. Savunmanızı nasıl kuracağınızı son savunma yazısında ayrıca anlattım.

Tanık, Bilirkişi ve Mağdur SEGBİS ile Dinlenir mi?

Evet, tanık ve bilirkişi, görüntülü ve sesli dinleme olanağı varsa bu yöntemle dinlenir; kanun bunu bir zorunluluk gibi düzenler:

CMK 180/5: (5) Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır. Buna olanak verecek teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller yönetmelikte gösterilir.

Başka şehirde oturan tanık bu sayede kendi adliyesinden dinlenir. Mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan, tanıklığı zorunlu kişilerin dinlenmesinde ses ve görüntünün kayda alınması zorunludur (CMK 52/3). Örgüt suçlarında kimliği saklı tutulan tanık, hazır bulunma hakkı olanlar olmadan dinlenebilir ve bu sırada ses ve görüntülü aktarma yapılır (CMK 58/3); soru sorma hakkı saklıdır. Bu tanığın nasıl dinlendiğini gizli tanık yazısında, tanığın salondaki dinlenme usulünü ise tanık ceza mahkemesinde nasıl dinlenir yazısında bulabilirsiniz.

Sanık veya avukat olarak SEGBİS’teki tanığa soru sorma hakkınız aynen devam eder. Tanığın yanında kimin olduğunu, notlardan okuyup okumadığını görmek için kameranın tanığı tam göstermesini isteyebilirsiniz.

Yakalanınca SEGBİS ile Sorgu: CMK 94/2

Yakalama emriyle yakalanan kişi yirmi dört saat içinde emri veren hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, sorgusu yakalandığı yer adliyesindeki sesli ve görüntülü sistemle yapılır:

CMK 94/2: (2) Yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde, mevcut değil ise en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sisteminin kullanılması suretiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından bu kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.

Örneğin hakkında Ankara’daki bir mahkemenin yakalama emri bulunan kişi İzmir’de yakalanır ve aynı gün Ankara’ya götürülemezse, İzmir Adliyesinden SEGBİS ile Ankara’daki mahkemeye bağlanır. Mahkeme bu sorgudan sonra kişiyi serbest bırakabilir, adli kontrole bağlayabilir ya da tutuklayabilir. Yakalama emri olduğunu öğrendiyseniz ne yapmanız gerektiğini hakkımda yakalama kararı çıktı yazısında anlattım.

SEGBİS Kaydını Alabilir misiniz? Kayıt, Tutanak ve Kanun Yolu

SEGBİS’in ses ve görüntü kaydı taraflara verilmez; yalnızca yazılı tutanağa dönüştürülmüş hâli verilir, kaydın kendisi ise talep üzerine makamın gözetiminde izletilebilir. Bu kural Yönetmeliğin 8. maddesinde yer alır.

Kayıt, talep eden mahkeme tarafından elektronik imzayla güvenli biçimde saklanır ve kanun yoluna başvurulursa istinaf veya temyiz merciine gönderilir. Duruşma kayıtlarının vakit geçirilmeden yazılı tutanağa dönüştürülmesi ve hâkim ile zabıt kâtibince imzalanması gerekir (CMK 219/1). Tutanaktaki bir cümlenin söylediğinizden farklı geçtiğini düşünüyorsanız, avukatınız kaydın izletilmesini isteyerek düzeltme talep edebilir; bu, özellikle tanık beyanlarında sonucu değiştirebilir.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl bir müvekkil, nitelikli hırsızlık iddiasıyla tutuklu yargılanırken yargılamanın yapıldığı ilden başka bir ildeki cezaevine nakledilmişti. İlk iki oturuma SEGBİS ile bağlanmış, ikinci oturumda olay yerini teşhis eden tanık dinlenirken ses birkaç kez kesilmişti. Müvekkil tanığın ne dediğini tam duyamadığını o an söylememiş, sonradan bana anlatmıştı.

Dosyayı devraldığımda önce SEGBİS kaydının izletilmesini istedik ve tanığın teşhis anlatımının tutanağa eksik geçtiğini gördük. Bir sonraki oturum için müvekkilin bizzat getirilmesini, tanığın yeniden dinlenmesini ve yüzleştirme yapılmasını gerekçeli bir dilekçeyle talep ettik. Mahkeme getirilme talebini kabul etti; tanık salonda yeniden dinlendi ve teşhisin karanlıkta, uzaktan yapıldığı ortaya çıktı.

Mahkeme sonuçta müvekkili hırsızlıktan mahkûm etti, ancak eylemi nitelikli hâlden değil temel hâlden değerlendirdi ve tutuklulukta geçen süreyi dikkate alarak tahliyesine karar verdi. Karar istinaf aşamasında. Ders şu: SEGBİS bağlantısındaki her aksaklığı aynı oturumda tutanağa geçirtin; bizzat getirilme talebini de somut bir nedene dayandırın.