Kesinleşmiş Ceza Zamanaşımına Uğrar mı? TCK 68 Süreleri

Kesinleşmiş Ceza Zamanaşımına Uğrar mı: TCK 68 Süreleri

Ceza zamanaşımı süresi, mahkemenin hükmettiği cezaya göre 10 ile 40 yıl arasındadır; suçun kanundaki üst sınırına değil, size verilen cezaya bakılır. Kanundaki düzenleme şöyledir:

TCK 68/1: (1) Bu maddede yazılı cezalar aşağıdaki sürelerin geçmesiyle infaz edilmez:

• a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl.
• b) Müebbet hapis cezalarında otuz yıl.
• c) Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmidört yıl.
• d) Beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl.
• e) Beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında on yıl.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Tabloda iki nokta dosyalarda sık karıştırılır. Birincisi, tam 5 yıl hapis “5 yıla kadar” grubundadır ve süresi 10 yıldır; 5 yıl 1 gün ise 20 yıllık gruba girer. İkincisi, hapis ve adli para cezası birlikte verildiyse hapis cezasının süresi uygulanır.

Dava zamanaşımından farkı nedir?

Dava zamanaşımı, hüküm kesinleşmeden önce, soruşturma ve yargılama sürerken işler ve dolarsa dava düşer. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş bir hükmün infaz edilmemesiyle ilgilidir. Kesinleşme öncesi süreleri ve kesilme sebeplerini ceza davasında zamanaşımı yazısında ayrıca anlattım; hükmün ne zaman kesinleştiğini de kararın kesinleşmesi yazısında bulabilirsiniz.

Süre Ne Zaman Başlar, Kalan Ceza Nasıl Hesaplanır?

Ceza zamanaşımı hükmün kesinleştiği gün ya da infaz herhangi bir nedenle kesintiye uğradığı gün başlar ve süre, toplam cezaya değil kalan cezaya göre belirlenir. Kanun bunu şöyle düzenler:

TCK 68/5: (5) Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak süre hesaplanır.

Bir örnekle: 8 yıl hapis cezası kesinleşen kişi yakalanmazsa süre 20 yıldır. Aynı kişi cezasının bir bölümünü çektikten sonra izinden dönmez ya da cezaevinden kaçarsa, süre kaçtığı gün yeniden başlar ve kalan cezasına göre hesaplanır; kalan ceza 5 yıl veya daha azsa süre 10 yıla iner. Cezaevinden kaçmanın ayrıca suç olduğunu ve bu dosyanın ayrı yürüyeceğini de unutmayın; izinden dönmemenin sonuçlarını izinden dönmeme ve hükümlünün kaçması yazısında anlattım.

Süre gün, ay ve yıl hesabıyla, resmî takvime göre hesaplanır (TCK 72/1). Zamanaşımı mahkeme ve savcılık tarafından kendiliğinden uygulanır; hükümlü bundan vazgeçemez (TCK 72/2).

Ceza Zamanaşımını Ne Keser: Tebligat, Yakalanma, Yeni Suç

Ceza zamanaşımını üç şey keser: infaz için yetkili merciin hükümlüye kanuna uygun yaptığı tebligat, infaz amacıyla yakalanma ve üst sınırı 2 yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı yeni bir suç. Birinci fıkra şöyledir:

TCK 71/1: (1) Mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser.

Kesilme hâlinde süre baştan, kalan ceza üzerinden yeniden işlemeye başlar. Dava zamanaşımında kanun, kesilmeyle sürenin en fazla yarısı kadar uzayabileceğini söyler (TCK 67/4); ceza zamanaşımında böyle bir üst sınır kanunda yoktur. Kanunda ceza zamanaşımını durduran bir düzenleme de bulunmaz; hükümlünün yurt dışında olması veya adresinin bilinmemesi süreyi durdurmaz.

• Tebligat: Kesme etkisi için tebligatın infaz amacıyla ve kanuna uygun yapılması gerekir. Hükümlünün oturmadığı eski bir adrese yapılan, usulüne aykırı tebligat süreyi kesmez; bu nokta, tebligat evrakı incelenmeden anlaşılamaz.
• Yakalanma: Süreyi kesen, hükümlünün infaz için fiilen yakalanmasıdır; yakalama emri çıkarılması tek başına kesmez.
• Yeni suç: Hükümlü üst sınırı 2 yıldan fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suç işlerse süre kesilir (TCK 71/2). Örneğin hırsızlık 1 yıldan 3 yıla kadar hapis gerektirdiği için süreyi keser (TCK 141/1); tehdidin temel hâlinin üst sınırı ise tam 2 yıl olduğu, 2 yılı aşmadığı için kesmez (TCK 106/1).

Yakalama Emri Çıktı, Saklanıyorum: Süre İşler mi?

Evet, yakalama emri bulunması ceza zamanaşımının işlemesini durdurmaz; süreyi kesen, emrin çıkarılması değil hükümlünün fiilen yakalanmasıdır. Kasten işlenen suçta üç yıla, taksirli suçta beş yıla kadar hapis cezası kesinleşen kişiye önce çağrı kâğıdı gönderilir; hükümlü tebliğden sonra on gün içinde gelmez, kaçar ya da kaçacağına dair şüphe uyandırırsa savcı yakalama emri çıkarır (5275 m.19/1). Bundan uzun cezalarda çağrı kâğıdı beklenmez, doğrudan yakalama emri çıkarılır (5275 m.19/2).

Pratikte zamanaşımını beklemek, yıllarca her kimlik kontrolünde, her hastane ve banka işleminde yakalanma riskiyle yaşamak demektir. Yakalandığınız gün süre kesilir ve cezanın infazına başlanır. Dosyalarda en sık gördüğüm durum, kişinin cezasının ne kadar olduğunu bile bilmeden kaçak yaşaması ve çoğu zaman denetimli serbestlik veya açık cezaevi gibi imkânlarla kısa sürede bitebilecek bir cezayı büyütmesidir. Yakalama kararı varsa ilk ne yapmanız gerektiğini hakkımda yakalama kararı çıktı yazısında, hakkınızda bir karar olup olmadığını nasıl öğreneceğinizi aranıyor muyum yazısında anlattım.

Yurt Dışında Yaşayan Hükümlü İçin Süre İşler mi?

Evet, hükümlünün yurt dışında yaşaması ceza zamanaşımını durdurmaz; ama yurt dışındaki adresine kanuna uygun bir tebligat yapılırsa ya da hükümlü Türkiye’ye girişte yakalanırsa süre kesilir. Yurt dışında yaşayanların en büyük yanılgısı, “Türkiye’ye gitmezsem süre dolar” düşüncesiyle dosyadaki tebligatları hiç kontrol etmemeleridir.

Ağır cezalarda Türkiye, bulunduğunuz ülkeden iade talebinde de bulunabilir; bu durumda yabancı ülkedeki yakalama ve iade süreci ayrıca işler. Kesinleşmeden önce, yargılama sürerken yurt dışında olanlar için kurallar farklıdır; bunu yurt dışındayken Türkiye’deki ceza davası yazısında anlattım.

Hangi Cezalarda Zamanaşımı İşlemez?

Soykırım, insanlığa karşı suçlar, bu suçları işlemek için örgüt kurma ve işkence suçlarında kanun zamanaşımının işlemeyeceğini açıkça yazar (TCK 76/4, 77/4, 78/3, 94/6). Bu cezalar ne kadar zaman geçerse geçsin infaz edilebilir.

Ayrıca kanunun “Millete ve Devlete Karşı Suçlar” kısmındaki suçlardan yurt dışında işlenmiş olanlar için verilen ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya 10 yıldan fazla hapis cezalarında da ceza zamanaşımı uygulanmaz (TCK 68/3).

Adli Para Cezası, Ertelenmiş Ceza ve Müsadere

Adli para cezası da 5 yıla kadar hapis cezalarıyla aynı grupta, 10 yılda zamanaşımına uğrar (TCK 68/1-e). Ödeme emrine rağmen ödenmeyen adli para cezası savcının kararıyla hapse çevrilir ve kamuya yararlı işte çalıştırma yoluyla infaz edilir (5275 m.106/3); ödenmeyen cezanın sonuçlarını adli para cezası ödenmezse ne olur yazısında anlattım.

Ertelenmiş hapis cezasında denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (TCK 51/8); burada zamanaşımı beklemeye gerek kalmaz. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ise henüz açıklanmış bir mahkûmiyet olmadığı için ceza zamanaşımı konusu değildir; denetim süresinde hüküm açıklanır ve kesinleşirse süre o tarihten başlar.

Müsadereye ilişkin hüküm kesinleşmeden itibaren 20 yıl geçince infaz edilmez (TCK 70/1). Cezaya bağlı veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları ise ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (TCK 69/1).

Süre Dolunca Ne Olur: Yakalama Emri, Sicil ve Haklar

Ceza zamanaşımı dolunca ceza infaz edilemez, yakalama emrinin kaldırılması gerekir ve mahkûmiyet adli sicilden silinip arşiv kaydına alınır (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.9/1-c). Bunun için hükmü infaz eden Cumhuriyet başsavcılığına dilekçe vermek en hızlı yoldur.

Savcılık süreyi farklı hesaplarsa, örneğin dosyadaki bir tebligatın süreyi kestiğini söylerse, cezanın yerine getirilip getirilemeyeceği konusunda infaz hâkimliğinden karar istenir (5275 m.98/1-b). Bu aşamada tebligat evrakının ve yakalama tutanaklarının tek tek incelenmesi gerekir; dosyanın kaderi çoğu zaman bir imzanın kime ait olduğuna bağlıdır.

Arşiv kaydı, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl sonra tamamen silinir; Anayasa’nın 76. maddesinde veya başka kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde bu süre 15 ya da 30 yıldır (5352 m.12/1). Silinme sürelerini sabıka kaydı ne zaman silinir yazısında, yasaklanmış hakların geri verilmesini de memnu hakların iadesi yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce yurt dışında yaşayan bir müvekkil, yıllar önce Türkiye’de kesinleşen 2 yıl 6 aylık hapis cezası için ceza zamanaşımının dolduğunu düşünerek bana ulaştı. Hüküm on yıldan uzun süre önce kesinleşmişti ve müvekkil o tarihten beri Türkiye’ye gelmemişti; yakalama emrinin kaldırılmasını istiyordu.

İnfaz dosyasını incelediğimizde iki tebligat gördük. Birincisi, müvekkilin uzun süredir oturmadığı Türkiye’deki eski adrese yapılmıştı ve usule aykırıydı; bu tebligat süreyi kesmezdi. İkincisi ise birkaç yıl önce yurt dışındaki adresine usulüne uygun gönderilmiş ve müvekkilin kendisi tarafından imzalanmış bir çağrı kâğıdıydı. Müvekkil bu evrakı önemsememiş, unutmuştu.

Bu ikinci tebligat ceza zamanaşımını kesmişti ve 10 yıllık süre o tarihten yeniden başlamıştı; yakalama emri yerinde kaldı. Müvekkile cezanın cezaevinde ne kadar süreceğini hesapladık; kaçak yaşamaya devam etmek yerine Türkiye’ye gelip teslim olmayı seçti ve kısa bir süre kurumda kaldıktan sonra denetimli serbestlikle tahliye edildi. Bu dosyada da görüldüğü gibi zamanaşımı hesabı yalnız tarihlerle değil, dosyadaki her tebligatın incelenmesiyle yapılır.