Elden Dolandırıldım Ne Yapmalıyım? Kapora ve Araç Satışı

Elden Dolandırıldım (Kapora, Araç Satışı) Ne Yapmalıyım: İlk Gün

İlk gün dört iş yapılır: delilleri kaydetmek, ödeme bankadan yapıldıysa bankayı aramak, şikâyette bulunmak ve aracınız ya da malınız el değiştirdiyse yerinin tespitini istemek. Dolandırıcılar ilanı, profili ve telefon hattını çok hızlı kapatır; ilk gün kaydetmediğiniz bir şeyi sonradan bulmak zorlaşır.

Para havale veya EFT ile gönderildiyse, bankaların şüpheli hesabı 48 saate kadar askıya alabildiği düzenleme (CMK 128/A) sizin için de önemli olabilir; bu yolu ve ilk 48 saati internetten dolandırıldım ne yapmalıyım yazısında ayrıntısıyla anlattım. Yüz yüze görüşülen, elden ya da noterde ödeme yapılan olaylarda ise aşağıdaki ayrımlar öne çıkar.

Hangi Yöntemle Dolandırıldınız?

Elden dolandırıcılık dosyalarının çoğu dört kalıptan birine girer: kapora alıp kaybolma, var olmayan araç veya ev ilanı, noterde sahte ödeme belgesiyle devir ve gizlenen kusurla satış. Hangisine girdiğiniz, hangi delili toplayacağınızı ve dosyanın suç mu alacak mı olarak görüleceğini belirler.

Kapora alıp ortadan kaybolan satıcı veya ev sahibi

Kiralık ev, düğün salonu, ikinci el araç veya eşya için kapora alınır, sonra telefon kapanır. Aynı kişi aynı evi birden fazla kişiye “kiralamışsa”, gerçekte ev sahibi değilse ya da sahte bir kimlikle görüşmüşse kandırma kastı açıktır. Gerçek ev sahibi kaporayı alıp sonradan fikrini değiştirdiyse ise olay çoğu zaman alacak uyuşmazlığıdır. Kanun kaporayı kural olarak sözleşmenin yapıldığının kanıtı sayar ve bedelden düşülmesini öngörür (TBK 177); karşı taraf kendi kusuruyla sözleşmeden dönerse kaporanın iadesini ve zararınızı hukuk yoluyla istersiniz.

Var olmayan araç ilanı ve “aracı başkası gösterecek” oyunu

İlandaki araç gerçekte başka birine aittir; dolandırıcı gerçek sahibine “alıcı” gibi, size “satıcı” gibi davranır. Siz aracı görürsünüz, parayı ise dolandırıcının hesabına ya da eline verirsiniz; noterde gerçek sahibi parayı almadığını söyleyince oyun ortaya çıkar. Bu dosyalarda hem siz hem gerçek sahip mağdursunuz ve yazışmaların ikisinde de aynı numara görünür. Gerçek araç sahibinin kimlik bilgisini ve ifadesini dosyaya kazandırmak, failin kimliğini belirlemeyi kolaylaştırır.

Noterde sahte dekontla araç devri

Alıcı noterde telefonundan “ödeme yapıldı” görünen bir dekont gösterir, siz satışı imzalarsınız, para hesabınıza hiç gelmez. Noter satış sözleşmesini düzenler; bedelin hesabınıza gerçekten geçip geçmediğini kontrol etmek size düşer. Bu riskin önüne geçmek için noterlerde Türkiye Noterler Birliği ile bankaların birlikte işlettiği güvenli ödeme sistemi kullanılabilir; bu sistemde bedel devirle eş zamanlı aktarılır. Sahte dekont kullanıldıysa failin kimliği noter kayıtlarında olduğu için soruşturma hızlı ilerler; aracın başkasına satılmadan önce el konulmasını hemen isteyin.

Kilometresi düşürülmüş, hasarı ya da haczi gizlenmiş araç

Satıcının bilerek kilometreyi düşürmesi, ağır hasar kaydını ya da araç üzerindeki rehin veya haczi sizden gizleyip yalan beyanla satış yapması dolandırıcılığı gündeme getirebilir. Satıcının bilmediği bir kusur ise ceza konusu değildir; ayıplı mal nedeniyle hukuk mahkemesinde bedel indirimi veya sözleşmeden dönme istenir. Ekspertiz raporu, satış ilanındaki ifadeler ve satıcıyla yazışmalar bu ayrımda belirleyicidir.

Dolandırıcılık mı, Hukuki Uyuşmazlık mı? Takipsizlik Riskini Azaltmak

Karşı taraf sizi baştan kandırma kastıyla hareket ettiyse dolandırıcılıktır; anlaşmayı yaparken samimiydi ve sonradan yerine getiremediyse çoğu zaman hukuki uyuşmazlıktır. Savcılık bu ikinci durumda kovuşturmaya yer olmadığına karar verir ve sizi alacak davasına yönlendirir.

Uygulamada kandırma kastını gösteren işaretler şunlardır: sahte kimlik ya da sahte belge kullanılması, malın hiç var olmaması, paranın alınır alınmaz telefonun kapanması ve ilanın silinmesi, aynı yöntemle başka kişilerin de mağdur edilmesi, failin kendisini olduğundan farklı biri gibi tanıtması. Şikâyet dilekçenizde bu işaretleri tek tek ve belgesiyle gösterin; yalnız “parayı ödemedi” demek, dosyanın alacak uyuşmazlığı sayılmasına yol açar. Borcu ödememek ile dolandırıcılık arasındaki farkı fail açısından dolandırıcılık suçunun cezası yazısında da ele aldım.

Savcılık yine de takipsizlik verirse, kararın size tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilirsiniz (CMK 173/1). İtirazda savcılığın değerlendirmediği delilleri ve aynı failden mağdur olan diğer kişileri gösterin; örnek metin için takipsizlik kararına itiraz dilekçesi yazısına bakın.

Elden Ödemede TCK 157, Bankadan Ödemede TCK 158 mi?

Yüz yüze ve elden yapılan dolandırıcılık kural olarak TCK 157’deki basit dolandırıcılıktır; banka veya internet aldatmanın aracı olarak kullanıldıysa TCK 158/1-f’deki nitelikli hâl tartışılır. Basit dolandırıcılığın kanundaki tanımı şudur:

TCK 157/1: (1) Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Nitelikli hâllerden mağdurların en sık karşılaştığı bent ise şudur:

TCK 158/1-f: Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,

Paranın sadece bankadan gönderilmiş olması bu bendi her dosyada kendiliğinden uygulatmaz; belirleyici olan, aldatmanın bankanın veya bilişim sisteminin sağladığı güven ve kolaylıkla yapılıp yapılmadığıdır. Noterde sahte dekont gösterilen dosyalarda nitelendirme tartışmalıdır; savcılık ve mahkeme olayın ayrıntısına bakar. Ceza aralıkları ve dosyanın gidişatı için aşağıdaki tablo yol gösterir; ayrıntılı ceza hesabı nitelikli dolandırıcılık cezası yazısında.

Delil: Yazışma, Dekont, İlan ve Tanık Nasıl Korunur?

Elden dolandırıcılıkta en güçlü deliller ödeme belgesi, yazışmanın tamamı, ilanın kaydı ve ödemeyi gören tanıktır. Yazışmanın yalnızca son kısmını değil, ilk mesajdan itibaren tamamını kaydedin; failin vaatleri ve sonra değişen bahaneleri kandırma kastını gösterir.

Ödemeyi elden yaptıysanız, parayı verirken yanınızda bulunan kişinin adını ve telefonunu yazın; paranın hangi hesaptan ya da ATM’den çekildiğini gösteren banka hareketinizi de saklayın. Görüşmeyi kaydettiyseniz bu kaydın delil değeri, kaydın nasıl yapıldığına bağlıdır; sınırlarını ses kaydı delil olur mu yazısında anlattım. Mesajlaşma uygulamasındaki yazışmaların nasıl sunulacağını ise WhatsApp mesajları delil olur mu yazısında bulabilirsiniz.

Şikâyet Nereye Yapılır, Süre Var mı?

Şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle ya da en yakın polis veya jandarma birimine sözlü olarak yapabilirsiniz (CMK 158/1); dolandırıcılık şikâyete bağlı olmadığı için 6 aylık şikâyet süresi işlemez. Yalnızca dava zamanaşımı vardır: basit dolandırıcılıkta 8, nitelikli dolandırıcılıkta 15 yıl (TCK 66/1).

Dilekçede olayın tarihini, nasıl tanıştığınızı, size ne vaat edildiğini, ödediğiniz tutarı ve ödeme şeklini, failin kandırma kastını gösteren işaretleri ve delillerinizi sıralayın. Hazır bir metin için dolandırıcılık şikâyet dilekçesi örneği yazısını kullanabilirsiniz. Aracınız devredildiyse dilekçede araç üzerine el konulmasını ayrıca isteyin. Dolandırıcılık, el koyma tedbirinin uygulanabildiği suçlar arasındadır ve araç hakkındaki karar trafik siciline şerh verilerek uygulanır:

CMK 128/4: (4) Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur.

Bu tedbire yalnız hâkim karar verebilir (CMK 128/9) ve suçtan elde edildiğine dair kuvvetli şüphe aranır. Şerh, aracın bu süreçte başkalarına satılıp izinin kaybolmasını zorlaştırır.

Parayı Geri Almak: Ceza Dosyası, İcra ve Alacak Davası

Ceza dosyası paranızı kendiliğinden geri getirmez; alacağınız için icra takibini veya alacak davasını ceza dosyasıyla aynı anda yürütebilirsiniz. Ceza mahkemesi tazminata hükmetmez, ama ceza dosyasındaki deliller hukuk davasında da kullanılır.

Elinizde senet, imzalı makbuz ya da yazılı bir kabul varsa ilamsız icra takibi başlatabilirsiniz; borçlu itiraz ederse itirazın iptali davasıyla devam edilir. Borçlunun mallarını kaçırma ihtimali varsa, şartları oluştuğunda mahkemeden ihtiyati haciz istenebilir (İİK 257). Aldatılarak bir sözleşme yaptıysanız, aldatmayı öğrendiğiniz andan itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirip verdiğinizi geri isteyebilirsiniz (TBK 36, 39). Bu bildirimi noter aracılığıyla yapmak ispatı kolaylaştırır.

Aracınız fail tarafından üçüncü bir kişiye satıldıysa geri alınması her zaman mümkün olmayabilir. Kendi iradenizle teslim ettiğiniz bir aracı failden iyi niyetle satın alan kişinin edinimi, bazı hâllerde kanunca korunur (TMK 988); bu durumda zararınızı faile karşı tazminat olarak istersiniz. Borçlunun malını kaçırdığı durumlarda başvurulacak yolu alacaklıdan mal kaçırma suçu yazısında anlattım. Ödemeniz karşılıksız çıkan bir çekle yapıldıysa süreç farklıdır; karşılıksız çek yazısına bakın.

Uzlaştırmacı ararsa ne yapmalıyım?

Dosya basit dolandırıcılık olarak yürüyorsa size uzlaştırma teklifi gelir; teklife 7 gün içinde cevap vermezseniz reddetmiş sayılırsınız (CMK 253/4). Kabul edecekseniz tutarın tamamını ve ödeme tarihini netleştirin, mümkünse peşin ödeme isteyin; edim hemen yerine getirilirse dosya kapanır, taksitliyse kamu davasının açılması ertelenir. Kararınızı vermeden önce uzlaşma teklifini kabul etmeli miyim yazısına göz atın. Fail uzlaştırma dışında zararınızı kendiliğinden öderse cezasında etkin pişmanlık indirimi yapılır (TCK 168).

Yaşanmış Olaydan

Bu yıl bir müvekkil, ikinci el sitede ilan verdiği aracını almak isteyen kişiyle cumartesi öğleden sonra notere gitmiş. Alıcı ödemeyi o an yaptığını söyleyip telefonunda banka uygulamasından alınmış gibi görünen bir dekont göstermiş; müvekkil satışı imzalayıp anahtarı teslim etmiş. Para pazartesi de gelmeyince banka, böyle bir işlemin hiç yapılmadığını yazılı olarak bildirdi.

Alıcının kimliği noter kayıtlarında olduğu için şikâyetimizde failin adını, dekontun sahte olduğunu gösteren banka yazısını ve aynı kişinin başka bir ilde benzer bir satış yaptığını gösteren haberi bir arada sunduk. Şüpheli ifadesinde “parayı sonra ödeyecektim, aramızda alacak meselesi var” dedi; savcılık, sahte dekontun gösterilmesini kandırma kastının açık işareti saydı ve dolandırıcılıktan dava açtı. Ancak araç, satıştan iki gün sonra bir galeriye satılmıştı ve galerinin aracı iyi niyetle aldığı anlaşıldı.

Ceza davası sürerken failin adına kayıtlı bir taşınmaza alacağımız için ihtiyati haciz koydurduk ve alacak davası açtık. Dava sonunda fail mahkûm oldu; müvekkil aracını geri alamadı, ama taşınmazın satışından zararının büyük kısmını tahsil etti. Bu dosyadan sonra her müvekkilime aynı şeyi söylüyorum: noterde imzadan önce paranın hesaba geçtiğini kendi bankanızdan doğrulayın, dolandırıldıysanız ceza ve alacak yolunu aynı gün başlatın.