Define Arama Cezası: Dedektör, Kaçak Kazı ve Tablo

Define Arama Cezası Ne Kadar? Fiile Göre Tablo

Define arama cezası, kazı, yer ve bulunan şeyle ne yapıldığına göre 3 ay ile 12 yıl arasında değişir. Aşağıdaki tablo, 2863 sayılı Kanun’daki ilgili hükümleri tek yerde gösteriyor.

Define Aramak Suç mu? İzin Varsa Yoksa

Hayır, izinle define aramak suç değildir; suç olan, izin almadan aramaktır. Özel ceza kanunlarından biri olan 2863 sayılı Kanun’un 50. maddesi, sit alanları, tescilli yerler ve mezarlıklar dışında define arama ruhsatı verilebileceğini söyler. Ruhsatsız her arama ise 74. maddenin kapsamına girer.

Kanun “define” ile “kültür varlığı”nı ayırır. Define Arama Yönetmeliği’ne göre define, gömülmüş veya saklanmış, artık sahibi bulunmadığı kesin olarak anlaşılan ve bilimsel değer taşımayan taşınır varlıklardır; altın küpü, gömülü para kesesi gibi. Tarihî, arkeolojik ya da sanatsal değeri olan her şey ise kültür varlığıdır ve nerede bulunursa bulunsun Devlet malıdır (2863 m.5). Uygulamada bulunan bir sikke ya da heykel parçası, kendi tarlanızda çıksa bile size ait olmaz.

Dosyalarda en sık gördüğüm yanılgı şu: “Tarla benim, kazarım.” Tapu size ait olsa bile toprağın altındaki kültür varlığı üzerinde hakkınız yoktur. Kendi arazinizde izinsiz kazı yapmak da m.74/1 suçunu oluşturur; arazinin size ait olması yalnız mala zarar verme suçunu dışarıda bırakır.

Dedektörle Define Aramak Suç mu?

Evet, izinsiz define aramak amacıyla dedektörle arazi taramak m.74/2’deki “izinsiz define araştırma” suçudur ve 3 aydan 2 yıla kadar hapis gerektirir. Dedektörün sinyal verdiği yer kazılmaya başlandıysa, fiil artık m.74/1’deki izinsiz kazıya dönüşür ve ceza ağırlaşır.

Kanunda dedektör satın almayı ya da evde bulundurmayı tek başına suç sayan bir hüküm yok. Dedektör; maden arama, kaybolan eşyayı bulma veya inşaat işlerinde de kullanılır. Suç, dedektörün define bulmak amacıyla izinsiz kullanılmasıyla başlar. Bu yüzden dosyada belirleyici olan, aletin nerede, kimin elinde ve hangi amaçla bulunduğudur: gece saatlerinde, ören yeri yakınında, kazma, kürek ve harita ile birlikte yakalanmak savcılığın en güçlü delilidir.

Aracımda dedektör bulundu, ama arama yapmadım

Arazide hiçbir arama ya da kazı başlamadan, yalnız araçta veya evde ele geçen dedektör, kazma ve kürek çoğu zaman hazırlık hareketi olarak kalır. Kazıya başlanmamış ve arazide arama fiili de tespit edilmemişse savunmanın ilk sorusu, suçun icra hareketine hiç geçilip geçilmediğidir. Savunmada aletin ne için kullanıldığını belgeleyin; kullanım alanını gösteren fatura, iş kaydı ya da tanık önemlidir.

Kazı Yapmak ile Define Araştırmak Arasındaki Fark

İki suçu ayıran ölçüt toprağa müdahaledir: toprak kazıldıysa ya da sondaj yapıldıysa m.74/1, kazı olmadan yalnız arandıysa m.74/2 uygulanır. Fark ceza açısından büyüktür, çünkü 74/1’in alt sınırı 74/2’nin üst sınırına eşittir.

Kazı suçunda kanun “kültür varlıkları bulmak amacıyla” ifadesini kullanır; uygulamada define bulmak için yapılan kazı da bu fıkraya sokuluyor. Kazının yapıldığı yer sit alanı veya kanuna göre korunması gerekli başka bir yer değilse ceza üçte bir indirilir. Bu yüzden dosyanın ilk işi, kazı yerinin niteliğini resmî yazıyla tespit ettirmektir. İl kültür ve turizm müdürlüğünden ve koruma bölge kurulundan gelen “sit alanı değildir” yazısı, cezanın alt sınırını 2 yıldan 1 yıl 4 aya indirir. Yargıtay da yerin niteliği bağımsız arkeolog bilirkişiyle keşif yapılarak tereddütsüz tespit edilmeden hüküm kurulmasını hukuka aykırı sayıyor.

Sit alanındaki kazı ayrıca m.65/1’deki tahrip suçunu da gündeme getirebilir. Yerin tescilli bir taşınmaz kültür varlığı olduğu biliniyorsa ve kazı ona zarar verdiyse, savcılık iki suçtan birden dava açabilir.

Başkasının ya da köyün arazisinde kazı

Kazı başkasına ait tarlada, bahçede veya bağda yapıldıysa, arazi sahibinin şikâyetiyle ayrıca mala zarar verme suçu (TCK 151/1) tartışılır; bu suç 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir. Kamuya ait ya da kamunun yararlanmasına ayrılmış yerlerde nitelikli hâl (TCK 152/1-a) söz konusu olabilir. Ayrıntıyı mala zarar verme suçunun cezası yazısında anlattım.

Define Arama İzni Nasıl Alınır?

Define arama ruhsatı için, aranacak yerin bağlı olduğu mülki amire (kaymakamlık veya valilik) dilekçeyle başvurulur; ruhsatı müze müdürlüğü hazırlar, vali imzalar. Başvuruyu yalnız Türk vatandaşı gerçek kişiler yapabilir.

Define Arama Yönetmeliği’ne göre dilekçeye yetkili teknik elemana çizdirilmiş ve tasdik ettirilmiş harita veya kroki, yerin fotoğrafları, yer başkasına aitse noter onaylı muvafakatname, yer altı ve yer üstü hizmetleri bakımından sakınca bulunmadığına dair onay yazısı ve ÇED raporu eklenir. Müze müdürlüğü yerin sit alanı, tescilli alan veya mezarlık olmadığını tespit etmeden işlem ilerlemez.

• Aranacak alan 50 metrekareyi ve 10 metre derinliği geçemez; su altında define aranamaz.
• Arama aralıksız en çok 15 gün sürer ve ruhsat yalnız verildiği yıl için geçerlidir.
• Arama, müzeden iki uzman ile kolluk ve ilgili bakanlık temsilcileri gözetiminde yapılır; masraflarını ve teminatı arayıcı öder.
• Aynı kişiye aynı dönemde birden fazla yer için izin verilmez, izin başkasına devredilemez ve daha önce aranmış yere yeniden başvurulamaz.

Ruhsatla yapılan aramada bir define çıkarsa değeri tespit edilir; Hazine arazisinde bulunmuşsa yüzde ellisi, özel mülkte bulunmuşsa yüzde kırkı arayıcıya, yüzde onu mülk sahibine verilir. Kültür varlığı çıkarsa arama derhal durdurulur ve arayıcı o eser üzerinde hak iddia edemez.

Tarihi Eser Bulursam Ne Yapmalıyım?

Bulduğunuz eseri en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirmelisiniz (2863 m.4). Bildirmemek tek başına 6 aydan 3 yıla kadar hapis gerektiren bir suçtur (m.67/1).

Tesadüfen bulmakla aramak arasındaki fark burada ortaya çıkar. İnşaat kazısında, tarla sürerken ya da bahçede çalışırken bir eser çıkaran kişi suç işlemiş sayılmaz; yeter ki zamanında bildirsin. Eseri eve götürüp saklamak, fotoğrafını çekip “ne eder” diye sormak ya da satmaya çalışmak ise dosyayı bildirim suçundan ticaret suçuna taşır.

İzinsiz arama veya kazı sonucunda bir eser bulduysanız da teslimin faydası büyüktür. Kişi bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mahallî mülki amire teslim ederse, mahkeme cezada üçte ikiye kadar indirim yapabilir (m.74/3).

Tarihi eser satmak, almak ve yurt dışına çıkarmak

Bildirimi yapılmamış bir kültür varlığını satan, satışa çıkaran, satın alan veya kabul eden kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası alır (m.67/2). Bu durumda ayrıca bildirim suçundan ceza verilmez.

Ticareti yasak olmayan taşınır kültür varlıklarının izinsiz ticareti 6 aydan 3 yıla kadar hapistir (m.67/3). Eseri yurt dışına çıkarmak ise 5 yıldan 12 yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir (m.68/1); üst sınır 10 yılı aştığı için bu dava ağır ceza mahkemesinde görülür. İnternet ilanı veya sosyal medya mesajıyla “tarihi sikke satılık” demek de satışa arz sayılır.

Define dosyalarının bir kısmı da dolandırıcılıkla biter. “Define haritası”, “cinli define yeri” ya da “sahte altın küp” vaadiyle para alınması, alıcıyı define suçunun değil dolandırıcılık suçunun mağduru yapar. Şikâyet ederken kendi izinsiz aramanızı ikrar etmiş olacağınızı da hesaba katın; bu dengeyi bir avukatla kurun.

Define Arama Davasında HAGB, Erteleme ve Tutuklama

Sonuç ceza 2 yıl veya altında kalırsa HAGB ve erteleme mümkündür; define dosyalarının çoğu bu sınırın altında biter. Kazısız define araştırmanın üst sınırı zaten 2 yıldır, korunan yer dışındaki kazıda da alt sınır 1 yıl 4 aydır.

Örneğin sit alanı olmayan bir tarlada kazı yapan sanığa alt sınırdan ceza verilir ve iyi hal indirimi uygulanırsa sonuç 1 yıl 1 ay 10 gün olur. Bu ceza için hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme tartışılır; 1 yılın altına inen cezalar ayrıca adli para cezasına çevrilebilir. Kazısız define araştırma suçunda savcı, üst sınır 3 yılı aşmadığı için kamu davasının açılmasını 5 yıl erteleyebilir (CMK 171/2).

Tutuklama bakımından iki suç farklıdır. Kazısız define araştırmanın temel hâlinde üst sınır 2 yıl olduğu için CMK 100/4 uyarınca tutuklama kararı verilemez; yurt dışına kaçırma amacıyla artırım varsa bu yasak kalkar. Kazı suçunda bu yasak yoktur; ama uygulamada ilk kez yakalanan, kaçma şüphesi olmayan kişiler çoğunlukla adli kontrolle serbest bırakılır.

CMK 100/4: (4) Sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Dedektöre, Araca ve Bulunan Esere El Konur mu?

Evet, izinsiz aramada kullanılan dedektör, kazma, kürek ve jeneratör gibi aletlere el konur ve mahkûmiyette bunlar TCK 54/1 uyarınca müsadere edilir. Ele geçen taşınır kültür varlıkları ise kim kazanırsa kazansın müzeye teslim edilir (2863 m.75).

Araç bakımından durum daha tartışmalıdır. Aracın yalnız olay yerine gitmek için kullanılması, müsadere için tek başına yeterli sayılmaz; ölçülülük ve aracın suçla bağı değerlendirilir. Aracın üçüncü kişiye, örneğin kiralık araç şirketine veya bir yakınınıza ait olması da müsadereyi engelleyebilir. Bu konuda araca el koyma ve müsadere yazısındaki dört şart define dosyaları için de geçerlidir.

Kazısız define araştırma suçunda (m.74/2), sizi gerekli cihazları temin ederek bu fiile sevk eden kişilerin kimliğini kovuşturma başlamadan açıklar ve yakalanmalarını sağlarsanız, mahkeme cezada indirim yapabilir veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verebilir (m.74/4). Bu bir tür etkin pişmanlık hükmüdür ve ifade aşamasında karar verilmesi gerekir.

Define Davası Nasıl İşler? Tespit, İfade, Mahkeme

Define dosyaları çoğunlukla jandarmanın gece yaptığı bir yakalamayla, köylünün ihbarıyla veya kazı çukurunun sonradan bulunmasıyla başlar. Olay yeri tutanağı, kazının ölçüsü, fotoğraflar ve ele geçen aletler dosyanın temelini oluşturur. Olay yerinde yakalanmayan kişi için çukurun yanındaki tek bir iz yetmeyebilir; Yargıtay, yalnız sigara paketindeki parmak izine dayanan mahkûmiyeti kesin delil yokluğundan bozdu.

Savcılık ardından kazı yerinin sit alanı veya korunan alan olup olmadığını kültür ve turizm müdürlüğüne, koruma bölge kuruluna sorar; ele geçen bir eser varsa müzeye inceletir. İfadede “orada ne işiniz vardı” sorusu mutlaka gelir; ilk ifadede söylenenler sonradan değiştirilmesi en zor beyanlardır. Bu yüzden savcılık ifadesine avukatsız gitmemenizi öneririm. Müdafi olmadan kollukta alınan ifade, mahkemede doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4).

Dava, ağır ceza kapsamındaki yurt dışına çıkarma hariç, asliye ceza mahkemesinde görülür. Suç şikâyete bağlı olmadığı için arazi sahibinin “şikâyetçi değilim” demesi define suçunu düşürmez; yalnız varsa mala zarar verme suçunu etkiler. Dava zamanaşımı 74. madde suçları için 8 yıldır (TCK 66/1-e).

Define suçu memuriyete engel mi?

Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası, devlet memurluğuna engeldir (657 DMK 48/A-5). HAGB kararı ise kural olarak memuriyete engel bir mahkûmiyet sayılmaz. Memur veya memur adayıysanız sonucu memuriyete engel suçlar yazısındaki ölçüyle değerlendirin.

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkilim, iki arkadaşıyla gece saatlerinde köylerine yakın bir tepede dedektörle tarama yaparken jandarmaya yakalanmıştı. Ellerinde dedektör, iki kazma ve bir kürek vardı; tepede ise derinliği yarım metreyi geçmeyen yeni kazılmış bir çukur bulundu. Savcılık, yerin bir höyüğe yakınlığından hareketle sit alanında izinsiz kazı iddiasıyla dava açtı.

İlk işimiz kazı yerinin niteliğini netleştirmek oldu. Mahkemeden il kültür ve turizm müdürlüğü ile koruma bölge kurulu müdürlüğüne yazı yazılmasını istedik; gelen cevapta çukurun bulunduğu parselin tescilli sit alanı sınırı dışında kaldığı belirtildi. Müvekkil, ilk ifadesinde de kazının amacını inkâr etmemiş, bir eser bulmadıklarını söylemişti; ele geçen herhangi bir buluntu da yoktu.

Mahkeme, kazı yapıldığı için fiili 74/1 kapsamında gördü, ama yerin korunan alan olmaması nedeniyle üçte bir indirimi uyguladı. Alt sınırdan ve iyi hal indirimiyle verilen 1 yıl 1 ay 10 gün hapis cezası için hükmün açıklanması geri bırakıldı; dedektör ve aletler müsadere edildi. Beraat çıkmadı, ama müvekkil 5 yıllık denetimi tamamlarsa adli sicilinde bir mahkûmiyet görünmeyecek. Sit alanı tespiti yanlış kalsaydı alt sınır 2 yıl olacak, iyi hal indirimiyle bile ceza 1 yıl 8 ayda kalacak ve HAGB için 2 yıl sınırına çok yaklaşılacaktı; küçük bir artırım bu imkânı ortadan kaldırabilirdi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 05.10.2023 tarihli, 2020/11218 E., 2023/3721 K.

Sanıklar bir mevkide dört çukur kazmış, ilk derece mahkemesi yerin suç tarihinde korunan alan olmadığını kabul ederek üçte bir indirimle ceza vermişti; katılan idare ise yerin ören yeri olduğunu ileri sürdü. Daire, yerin sit alanı veya korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olup olmadığının bağımsız arkeolog bilirkişiyle keşif yapılarak tereddütsüz tespit edilmeden hüküm kurulmasını hukuka aykırı buldu; ayrıca olayı ilk gören ve ihbar eden kişinin duruşmada dinlenmemesini eksik inceleme sayarak hükmü bozdu. Karar, indirimin uygulanıp uygulanmayacağının resmî yazı ve keşifle netleştirilmesi gerektiğini gösteriyor.

… Dava konusu yerde bağımsız arkeolog bilirkişi refakatinde keşif yapılarak, sit alanı ya da 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olup olmadığı tereddütsüz şekilde tespit edilerek, sonucuna göre sanıklar hakkında 2863 sayılı Kanunun 74/1-2. cümlesinin uygulanıp uygulanmayacağı hususu gözetilmeksizin hüküm kurulması hukuka aykırı görülmüştür. …

↑ Metne dön

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 07.05.2026 tarihli, 2024/2386 E., 2026/4807 K.

Kaçak kazı ihbarıyla iki kişi suçüstü yakalanmış, yakındaki ikinci bir çukurun yanında bulunan sigara paketinde sanığın parmak izi çıkmıştı; bölge adliye mahkemesi sanığı mahkûm etti. Daire, parmak izi dışında delil bulunmadığını, sanığın olay yerinde yakalanmadığını ve suçlamayı kabul etmediğini belirterek mahkûmiyete yeter kesin delil olmadığı gerekçesiyle hükmü bozdu. Karar, çukurun yanındaki tek bir iz ya da eşyanın kazıyı yapanı ispata tek başına yetmeyebileceğini gösteriyor.

… kazı çukurunun yakınında bulunan sigara paketi üzerinde sanık …’ın parmak izinin çıkması dışında dosya kapsamında delil bulunmadığı, sanığın olay yerinde yakalanmadığı, aşamalarda suçlamaları kabul etmediği, ilk olaydan sonra olay yerine tekrar gitmediğini beyan ettiği, suç üstü yakalanan sanıkların sanık …’a yönelik beyanı olmaması da dikkate alındığında, sanığın üzerine atılı suçu işlediğine dair mahkumiyetine yeter kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı …

↑ Metne dön