Savcılık İfadesine Avukatsız Gidilir mi? Riskler ve Haklarınız

Avukatsız İfade Vermek Yasak Değil, Ama Serbestlik Sizin Lehinize mi

Ceza Muhakemesi Kanunu size avukat yardımından yararlanma hakkı tanır, yükümlülük yüklemez. CMK 149/1’e göre soruşturmanın da kovuşturmanın da her aşamasında bir veya birden fazla avukatın yardımını alabilirsiniz. Yani hak sizin, kullanıp kullanmamak da sizin elinizde.

Sorun şurada. İfade tutanağı, dosyada sizin adınıza konuşan ilk belgedir. Savcı sonradan bu tutanağa bakarak iddianame yazar, mahkeme de duruşmada size “siz savcılıkta şöyle demişsiniz” diye sorar. Aradan altı ay geçtikten sonra “aslında öyle demek istememiştim” demek çok zordur.

Pratikte gördüğüm en yaygın hata şu: kişi kendini masum bildiği için ifadeyi önemsemiyor. Masum olmak yetmez, masumiyetin dosyada doğru cümlelerle yazılı olması gerekir. Avukatın işi de tam olarak budur.

CMK 147/1-e: Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

Bazı Dosyalarda Avukatsız İfade Zaten Alınamaz

Kanun bazı hallerde tercihi sizin elinizden alır. Bunlara zorunlu müdafilik denir. Bu dosyalarda siz “avukat istemiyorum” deseniz bile ifade avukatsız alınamaz; savcı barodan görevlendirme ister, avukat gelene kadar bekler.

CMK 150/2’ye göre şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da sağır ve dilsizse, talebi aranmadan müdafi görevlendirilir. CMK 150/3 ise bu kuralı ağır suçlara yayar.

CMK 150/3: (3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü uygulanır.

Bu ne demek? Uyuşturucu ticareti, yağma, nitelikli dolandırıcılık, kasten öldürmeye teşebbüs gibi suçlarda avukat zorunludur. Böyle bir dosyada karşınıza “avukat istemiyorum, hemen bitirelim” seçeneği çıkmaz. Çıkarsa da usule aykırıdır ve sonradan savunmanızın dayanağı olur.

Görevlendirilen avukatı beğenmezseniz

Baro avukatı atandı diye kendi avukatınızı tutma hakkınız bitmez. Kendi seçtiğiniz avukat dosyaya girdiği anda görevlendirme sona erer. Bunu soruşturmanın her aşamasında yapabilirsiniz.

Parası Olmayan Kişi Avukatını Nasıl Buldurur

En sık duyduğum cümle şu: “Avukat tutacak param yok, mecburen tek gittim.” Bu gereksiz bir mağduriyet. CMK 150/1 açıkça düzenler: müdafi seçebilecek durumda olmadığınızı beyan eder ve talep ederseniz, size bir müdafi görevlendirilir.

CMK 150/1: (1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir.

Uygulamada işleyiş basittir. İfade masasında savcıya ya da zabıt katibine “avukat tutacak durumum yok, barodan avukat istiyorum” dersiniz. Bu talebiniz tutanağa yazılır, ilgili baronun adli yardım servisine bildirilir ve nöbetçi avukat çağrılır. Aynı talebi gözaltındayken kolluk görevlisine de söyleyebilirsiniz.

Bu avukatın ücretini siz ödemezsiniz; masraf devlet bütçesinden karşılanır. Yalnız şunu bilin, yargılama sonunda mahkûmiyet çıkarsa yargılama giderleri arasında bu tutar size yüklenebilir. Beraat ederseniz böyle bir yük doğmaz.

Avukatsız Verdiğiniz İfade Dosyada Ne Kadar Ağır Basar

Burada iki farklı durumu ayırmak gerekir. Karakolda, yani kollukta avukatsız verilen ifadenin kanuni değeri sınırlıdır.

CMK 148/4: (4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Yani polis veya jandarmada avukatsız verdiğiniz ifadeyi hâkim önünde doğrulamazsanız, o beyan tek başına mahkûmiyet gerekçesi yapılamaz. Bu, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında da istikrarlı biçimde uygulanan bir ilkedir.

Savcılık ifadesi için aynı koruma yoktur. Savcı, adli makamdır; onun huzurunda avukatsız verdiğiniz ifade dosyada tam ağırlıkla durur. Sonradan “baskı altındaydım” demeniz de kolay kabul görmez, çünkü tutanakta haklarınızın okunduğu yazılıdır ve altında imzanız vardır.

İfade Günü Avukatınız Yoksa Ne Yapabilirsiniz

Diyelim davetiye geldi, gün yaklaştı, henüz avukatla anlaşamadınız. Panik yapmayın, birkaç seçeneğiniz var.

Birincisi, savcılığa gidip avukat istediğinizi beyan edebilirsiniz. Uygulamada savcılar, avukatının gelmesini isteyen şüpheliye makul bir süre tanır; çoğu zaman ifade aynı gün içinde birkaç saat ertelenir ya da yakın bir güne bırakılır. Bunu talep etmeniz kaçma girişimi sayılmaz.

İkincisi, o an barodan avukat istersiniz. Nöbetçi avukat genellikle kısa sürede adliyeye ulaşır. CMK 154/1’e göre avukatınızla vekâletname aranmaksızın, konuşulanları başkalarının duymayacağı bir ortamda görüşebilirsiniz. Bu görüşmeyi mutlaka yapın, on dakika bile olsa yapın.

Üçüncüsü, hiçbiri olmuyorsa susma hakkınızı kullanırsınız. “Avukatımla görüşmeden beyanda bulunmak istemiyorum, savunmamı avukatımla birlikte yapacağım” demeniz yeterlidir. Bu cümle tutanağa geçer ve sonradan ifade vermenizin önünde hiçbir engel kalmaz.

Avukatınızla İfadeden Önce Konuşmanız Gereken Beş Şey

Avukatla görüşme fırsatı bulduysanız zamanı boşa harcamayın. Ne anlatacağınızdan çok, neyi nasıl anlatacağınızı konuşun.

• Suçlama tam olarak ne: CMK 147/1-b uyarınca size yüklenen suç anlatılmak zorundadır. Avukatınız dosyaya bakıp isnadın hangi maddeden olduğunu görsün.
• Dosyada hangi deliller var: Kısıtlama kararı yoksa avukatınız soruşturma dosyasını inceleyebilir. Şikâyet dilekçesi, kamera kaydı, HTS kaydı ne varsa öğrenin.
• Tarih ve yer bilgileriniz net mi: Emin olmadığınız tarihe tahminle cevap vermek en tehlikeli hatadır. Bilmiyorsanız “hatırlamıyorum” demek serbesttir.
• Lehinize deliller neler: CMK 147/1-f size, şüpheden kurtulmak için somut delil toplanmasını isteme imkânı tanır. Tanık, mesaj, fatura, kamera kaydı ne varsa listeleyin.
• Susmak mı, konuşmak mı: Bu taktik bir karardır ve dosyaya göre değişir. Avukatınızla önceden kararlaştırın, ifade masasında doğaçlama yapmayın.

CMK 147/1-f: Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır. 53 Bu madde başlığı “Şüpheli veya sanığın zorla getirilmesi “ iken, 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bana gelen bir dosyada, müvekkilim savcılık ifadesini çoktan vermişti. Kendisine güveni tamdı: “Ben yapmadım, zaten iki cümlede anlattım, avukata ne gerek vardı.” Suçlama, bir iş yerinden alınan malın bedelinin ödenmemesi üzerine kurulan dolandırıcılık iddiasıydı. İfadesine baktığımda sorun hemen görünüyordu.

Savcı ona olayın tarihini ve teslimatın yapıldığı yeri sormuş. O da emin olmadığı halde tahminle cevap vermiş; “sanırım mart ayının başıydı”, “galiba depoda teslim aldım” demiş. Sonra tutanağı okumadan imzalamış. Oysa dosyadaki irsaliyede tarih nisan ortasıydı ve teslim adresi bambaşka bir şubeydi. Kovuşturma aşamasında karşı taraf vekili tam da bu iki noktayı öne çıkardı: “Sanık teslim tarihini ve yerini bilmiyor, çünkü baştan beri ödeme niyeti yoktu.”

Çelişkiyi kapatmak için ticari defterleri, banka hareketlerini ve iki tanığı dosyaya soktuk; müvekkilin gerçekte kısmi ödeme yaptığını belgeledik. Dosya sonunda beraatle kapandı, ama bu bir yılı aşkın sürdü ve müvekkil bu sürenin çoğunu adliye koridorunda geçirdi. Avukatla yapılacak yirmi dakikalık bir görüşme, o iki tahmini cümleyi hiç kurdurmazdı. Ben o dosyadan şunu öğrendim: masum olmak, kötü ifadeden koruma sağlamıyor.