Savcılık İfadesine Avukatsız Gidilir mi? Riskler ve Haklarınız

Avukatsız İfade Vermek Yasak Değil, Ama Serbestlik Sizin Lehinize mi

Ceza Muhakemesi Kanunu size avukat yardımından yararlanma hakkı tanır, yükümlülük yüklemez. CMK 149/1’e göre soruşturmanın da kovuşturmanın da her aşamasında bir veya birden fazla avukatın yardımını alabilirsiniz. Yani hak sizin, kullanıp kullanmamak da sizin elinizde.

Sorun şurada. İfade tutanağı, dosyada sizin adınıza konuşan ilk belgedir. Savcı sonradan bu tutanağa bakarak iddianame yazar, mahkeme de duruşmada size “siz savcılıkta şöyle demişsiniz” diye sorar. Aradan altı ay geçtikten sonra “aslında öyle demek istememiştim” demek çok zordur.

Pratikte gördüğüm en yaygın hata şu: kişi kendini masum bildiği için ifadeyi önemsemiyor. Masum olmak yetmez, masumiyetin dosyada doğru cümlelerle yazılı olması gerekir. Avukatın işi de tam olarak budur.

CMK 147/1-e: Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

Bazı Dosyalarda Avukatsız İfade Zaten Alınamaz

Kanun bazı hallerde tercihi sizin elinizden alır. Bunlara zorunlu müdafilik denir. Bu dosyalarda siz “avukat istemiyorum” deseniz bile ifade avukatsız alınamaz; savcı barodan görevlendirme ister, avukat gelene kadar bekler.

CMK 150/2’ye göre şüpheli çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da sağır ve dilsizse, talebi aranmadan müdafi görevlendirilir. CMK 150/3 ise bu kuralı ağır suçlara yayar.

CMK 150/3: (3) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada ikinci fıkra hükmü uygulanır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr adresinden alınmıştır.

Bu ne demek? Uyuşturucu ticareti, yağma, kasten öldürmeye teşebbüs gibi alt sınırı beş yılı aşan suçlarda avukat zorunludur. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2021’den beri benimsediği görüşe göre beş yıllık sınır hesaplanırken suçun nitelikli hâli ve kanunun zorunlu kıldığı artırım da hesaba katılır.

Nitelikli dolandırıcılıkta (TCK 158/1) alt sınır üç yıldır; kamu kurumları zararına, bilişim sistemi veya banka aracılığıyla, kredi ya da sigorta bedeli almak için veya kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı tanıtarak işlenen hâllerde (e, f, j, k ve l bentleri) dört yıldır. Bu yüzden nitelikli dolandırıcılık tek başına zorunlu müdafi kapsamına girmez. Suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse (TCK 158/3, bir kat artırım) ya da bu beş bentten biri üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmişse (yarı oranında artırım, alt sınır altı yıl) beş yıl aşılır ve avukat zorunlu olur; Yargıtay, kendini kamu görevlisi tanıtarak üç kişiyle işlenen dolandırıcılıkta sanıklara müdafi atanmamasını bu gerekçeyle kanuna aykırı buldu. Diğer bentlerde üç kişiyle işleme alt sınırı dört buçuk yıla çıkarır, beş yılı geçmez.

Böyle bir dosyada karşınıza “avukat istemiyorum, hemen bitirelim” seçeneği çıkmaz. Çıkarsa da usule aykırıdır ve sonradan savunmanızın dayanağı olur.

Görevlendirilen avukatı beğenmezseniz

Baro avukatı atandı diye kendi avukatınızı tutma hakkınız bitmez. Kendi seçtiğiniz avukat dosyaya girdiği anda görevlendirme sona erer. Bunu soruşturmanın her aşamasında yapabilirsiniz.

Parası Olmayan Kişi Avukatını Nasıl Buldurur

En sık duyduğum cümle şu: “Avukat tutacak param yok, mecburen tek gittim.” Bu gereksiz bir mağduriyet. CMK 150/1 açıkça düzenler: müdafi seçebilecek durumda olmadığınızı beyan eder ve talep ederseniz, size bir müdafi görevlendirilir.

CMK 150/1: (1) Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir.

Uygulamada işleyiş basittir. İfade masasında savcıya ya da zabıt katibine “avukat tutacak durumum yok, barodan avukat istiyorum” dersiniz. Bu talebiniz tutanağa yazılır, ilgili baronun adli yardım servisine bildirilir ve nöbetçi avukat çağrılır. Aynı talebi gözaltındayken kolluk görevlisine de söyleyebilirsiniz. İfadeniz Ankara’da alınacaksa görevlendirmeyi Ankara Barosu yapar; Sıhhiye ve Elvankent’te hangi başsavcılığa gideceğinizi Ankara adliyesinde ifade vermek yazısında anlattım.

Bu avukatın ücretini yargılama sırasında siz ödemezsiniz, devlet karşılar. Ücret yargılama gideri sayılır; yargılama mahkûmiyetle biterse bu tutar sizden istenebilir, beraat ederseniz böyle bir yük doğmaz. Başvurunun bütün ayrıntısını barodan ücretsiz avukat almayı anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

İlgili yazı: İfadeye Çağrıldım Ne Olur? Adım Adım Süreç ve Haklarınız

Avukatsız Verdiğiniz İfade Dosyada Ne Kadar Ağır Basar

Burada iki farklı durumu ayırmak gerekir. Karakolda, yani kollukta avukatsız verilen ifadenin kanuni değeri sınırlıdır.

CMK 148/4: (4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Yani polis veya jandarmada avukatsız verdiğiniz ifadeyi hâkim önünde doğrulamazsanız, o beyan tek başına mahkûmiyet gerekçesi yapılamaz. Bu, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında da istikrarlı biçimde uygulanan bir ilkedir.

Savcılık ifadesi için aynı koruma yoktur. Savcı, adli makamdır; onun huzurunda avukatsız verdiğiniz ifade dosyada tam ağırlıkla durur; Yargıtay Ceza Genel Kurulu, savcılıkta alınan ifadenin müdafi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın delil niteliğini koruduğunu açıkça kabul ediyor. Sonradan “baskı altındaydım” demeniz de kolay kabul görmez, çünkü tutanakta haklarınızın okunduğu yazılıdır ve altında imzanız vardır.

İfade Günü Avukatınız Yoksa Ne Yapabilirsiniz

Diyelim davetiye geldi, gün yaklaştı, henüz avukatla anlaşamadınız. Panik yapmayın, birkaç seçeneğiniz var.

Birincisi, savcılığa gidip avukat istediğinizi beyan edebilirsiniz. Uygulamada savcılar, avukatının gelmesini isteyen şüpheliye makul bir süre tanır; çoğu zaman ifade aynı gün içinde birkaç saat ertelenir ya da yakın bir güne bırakılır. Bunu talep etmeniz kaçma girişimi sayılmaz.

İkincisi, o an barodan avukat istersiniz. Nöbetçi avukat genellikle kısa sürede adliyeye ulaşır. CMK 154/1’e göre avukatınızla vekâletname aranmaksızın, konuşulanları başkalarının duymayacağı bir ortamda görüşebilirsiniz. Bu görüşmeyi mutlaka yapın, on dakika bile olsa yapın.

Üçüncüsü, hiçbiri olmuyorsa susma hakkınızı kullanırsınız. “Avukatımla görüşmeden beyanda bulunmak istemiyorum, savunmamı avukatımla birlikte yapacağım” demeniz yeterlidir. Bu cümle tutanağa geçer ve sonradan ifade vermenizin önünde hiçbir engel kalmaz.

İlgili yazı: Savcılıktan Telefon Geldi Ne Yapmalıyım? Adım Adım Yol

Tanık Olarak Çağrıldıysanız Avukatla Gidebilir misiniz?

Tanık olarak çağrıldığınızda da yanınızda avukatla gidebilirsiniz; ama CMK tanığa şüpheliye tanıdığı gibi bir müdafi hakkı tanımaz. Avukatın ifade sırasında yanınızda bulunması kanunda güvenceye bağlanmış değildir, avukat zorunlu da değildir ve barodan görevlendirme tanıklar için öngörülmemiştir. Tanığın susma hakkı yoktur, doğruyu söylemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün iki önemli istisnası var.

Birincisi, CMK 48/1’e göre tanık, kendisini ya da eşi, nişanlısı, üstsoyu, altsoyu, kardeşi gibi yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinebilir ve bu hak kendisine önceden bildirilir. İkincisi, CMK 45/1’de sayılan yakınlar tanıklıktan bütünüyle çekinebilir. Hangi yakınların bu haktan yararlandığını tanıklıktan çekinme hakkını anlattığım yazıda tek tabloda topladım.

Avukatın asıl işe yaradığı yer, tanıklıkla şüphelilik arasındaki çizginin ince olduğu dosyalardır: ortak şirket, ortak hesap, aile içi para işleri ya da olay yerinde bulunduğunuz bir kavga. Vereceğiniz cevap sizi şüpheli konumuna sokabilecekse ifadeden önce avukatla konuşun ve gerekirse 48/1’deki hakkınızı kullanın. Tanık olarak çağrılmanın genel sonuçlarını tanık sıfatıyla ifadeye çağrılanlar için yazdığım rehberde anlattım.

Avukatınızla İfadeden Önce Konuşmanız Gereken Beş Şey

Avukatla görüşme fırsatı bulduysanız zamanı boşa harcamayın. Ne anlatacağınızdan çok, neyi nasıl anlatacağınızı konuşun.

• Suçlama tam olarak ne: CMK 147/1-b uyarınca size yüklenen suç anlatılmak zorundadır. Avukatınız dosyaya bakıp isnadın hangi maddeden olduğunu görsün.
• Dosyada hangi deliller var: Kısıtlama kararı yoksa avukatınız soruşturma dosyasını inceleyebilir. Şikâyet dilekçesi, kamera kaydı, HTS kaydı ne varsa öğrenin.
• Tarih ve yer bilgileriniz net mi: Emin olmadığınız tarihe tahminle cevap vermek en tehlikeli hatadır. Bilmiyorsanız “hatırlamıyorum” demek serbesttir.
• Lehinize deliller neler: CMK 147/1-f size, şüpheden kurtulmak için somut delil toplanmasını isteme imkânı tanır. Tanık, mesaj, fatura, kamera kaydı ne varsa listeleyin.
• Susmak mı, konuşmak mı: Bu taktik bir karardır ve dosyaya göre değişir. Avukatınızla önceden kararlaştırın, ifade masasında doğaçlama yapmayın.

CMK 147/1-f: Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır.

İlgili yazı: Polis İfadeye Çağırdı, Gitmek Zorunda mıyım?

Yaşanmış Olaydan

Bana ulaştığında müvekkilim savcılık ifadesini çoktan vermişti. Kendisine güveni tamdı: “Ben yapmadım, zaten iki cümlede anlattım, avukata ne gerek vardı.” Suçlama, bir iş yerinden alınan malın bedelinin ödenmemesi üzerine kurulan dolandırıcılık iddiasıydı. İfadesine baktığımda sorun hemen görünüyordu.

Savcı ona olayın tarihini ve teslimatın yapıldığı yeri sormuş. O da emin olmadığı halde tahminle cevap vermiş; “sanırım mart ayının başıydı”, “galiba depoda teslim aldım” demiş. Sonra tutanağı okumadan imzalamış. Oysa dosyadaki irsaliyede tarih nisan ortasıydı ve teslim adresi bambaşka bir şubeydi. Kovuşturma aşamasında karşı taraf vekili tam da bu iki noktayı öne çıkardı: “Sanık teslim tarihini ve yerini bilmiyor, çünkü baştan beri ödeme niyeti yoktu.”

Çelişkiyi kapatmak için ticari defterleri, banka hareketlerini ve iki tanığı dosyaya soktuk; müvekkilin gerçekte kısmi ödeme yaptığını belgeledik. Dosya sonunda beraatle kapandı, ama bu bir yılı aşkın sürdü ve müvekkil bu sürenin çoğunu adliye koridorunda geçirdi. Avukatla yapılacak yirmi dakikalık bir görüşme, o iki tahmini cümleyi hiç kurdurmazdı. Ben o dosyadan şunu öğrendim: masum olmak, kötü ifadeden koruma sağlamıyor.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 19.11.2025 tarihli, 2024/33 E., 2025/490 K.

Çocuğun cinsel istismarı iddiasıyla yargılanan sanığın, sonradan görevsizlik kararı veren asliye ceza mahkemesindeki savunmasına itibar edilip edilemeyeceği tartışılıyordu. Ceza Genel Kurulu çoğunluğu, görevsiz mahkemede alınan savunmanın salt bu nedenle delil değerini yitirmeyeceğini açıklarken ifadenin değerine ilişkin genel ilkeyi de koydu: kollukta müdafisiz alınan ifade hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz; savcılıkta alınan ifade ve sulh ceza hâkimliğindeki sorgu ise müdafi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın delil niteliğini korur. Genel Kurul, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını kabul ederek Daire’nin bozma kararını kaldırdı. Savcılık ifadesine avukatsız gitmek kanunen mümkündür, ama orada söylediğiniz her cümle dosyada tam ağırlıkla kalır.

… Aynı maddeye göre müdafii hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade de, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu düzenleme uyarınca, kollukça müdafii hazır bulunmaksızın alınan ifade bile hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmışsa hükme esas alınabilir. Soruşturma safhasında Cumhuriyet savcısınca alınan ifade ile sulh ceza hakimi tarafından yapılan sorgu beyanlarının ise, müdafii bulunup bulunmadığına bakılmaksızın delil niteliğini koruduğu ve hükme esas teşkil edeceği tartışmadan varestedir. …

↑ Metne dön

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 23.03.2026 tarihli, 2026/1145 E., 2026/3024 K.

Kendilerini kamu görevlisi olarak tanıtıp üç veya daha fazla kişiyle birlikte dolandırıcılık yaptıkları kabul edilen iki sanık yargılama boyunca avukatsız kalmış, verilen dokuzar yıllık hapis cezaları kesinleşmişti. Yargıtay, TCK 158/1-l’deki dört yıllık alt sınıra 158/3’teki zorunlu yarı oranında artırım eklendiğinde alt sınırın beş yılı aştığını, bu yüzden sanıklara istemleri aranmadan CMK 150/3 uyarınca müdafi atanması gerektiğini belirterek hükmü oy çokluğuyla kanun yararına bozdu ve infazın durdurulmasına karar verdi. Kendini kamu görevlisi tanıtma veya bilişim yoluyla dolandırıcılık iddiasında olaya üç veya daha fazla kişi karışmışsa, siz istemeseniz de yanınızda avukat bulunmalıdır.

… isnat edilen nitelikli dolandırıcılık suçu bakımından, 5237 sayılı Kanun’un 158/1-l-son maddesi uyarınca dört yıldan on yıla kadar hapis cezasının öngörüldüğü, suçun üç veya daha fazla kişi ile birlikte işlenmesi nedeniyle aynı Kanun’un 158/3. maddesine göre herhangi bir takdir hakkı kullanılmaksızın yarı oranda artırım yapılmasının zorunlu olduğu; bu kapsamda, üç veya daha fazla kişi ile birlikte nitelikli dolandırıcılık suçu bakımından Kanun’da öngörülen cezanın alt sınırının beş yıldan fazla olduğu dikkate alındığında, adil ve etkin yargılanma hakkı kapsamında, istemleri olup olmadığına bakılmaksızın 5271 sayılı Kanun’un 150/3. maddesi uyarınca sanıklara müdafi atanmasında zorunluluk bulunduğunun gözetilmemesi Kanun’a aykırı olup …

↑ Metne dön