Uyuşturucu Ticareti Yatarı Ne Kadar? Gerçek Süre Hesabı
Uyuşturucu ticareti yatarı ne kadar? Dörtte üç kuralı, denetimli serbestlik, etkin pişmanlık ve tekerrürün gerçek tahliye tarihine etkisi anlatılıyor.
Uyuşturucu ticareti yatarı ne kadar sorusunun tek bir cevabı yok, çünkü mahkemenin verdiği yıl ile cezaevinde geçirilen süre birbirinden farklı iki şey. Mahkeme cezayı belirler, infaz kuralları ise o cezanın ne kadarının fiilen içeride geçeceğini belirler. Bu suç, infaz açısından ayrıcalıklı bir yerde durur; genel suçlara göre çok daha ağır bir oranla hesaplanır. Aşağıda hesabın nasıl yapıldığını, hangi kalemlerin süreyi kısalttığını ve müddetnamedeki rakamın nasıl kontrol edileceğini anlatıyorum.
Aldığınız Ceza ile Yatacağınız Süre Neden Aynı Değil
Ceza mahkemesi kararında bir rakam görürsünüz. O rakam, infaz kurumunda geçireceğiniz süre değildir. İnfaz hukuku ayrı bir kanunla düzenlenir ve her suç grubu için farklı bir koşullu salıverilme oranı öngörür. Bu yüzden aynı yılı alan iki kişi, farklı suçlardan hüküm giymişse bambaşka tarihlerde tahliye olur.
Uyuşturucu ticaretinde hüküm kurulurken çıkış noktası şu fıkradır:
TCK 188/3: (3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
Mahkeme bu alt sınırdan başlar, sonra maddenin ağırlaştırıcı hallerini uygular. Maddenin niteliği, olayın okul çevresinde gerçekleşmesi, suçun üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi cezayı yukarı çeker. TCK 188/5’e göre örgüt faaliyeti kapsamında işlenen fiillerde ceza bir kat artar. Ortaya çıkan ceza ne kadar yüksekse, dörtte üçlük oran da o kadar büyük bir rakama karşılık gelir.
Uyuşturucu Dosyalarında Dörtte Üç Kuralı Ne Anlama Geliyor
Türk infaz sisteminde çoğu suç için koşullu salıverilme oranı cezanın yarısıdır. Uyuşturucu imal ve ticareti suçu bu genel kuralın dışında tutulmuştur. Bu suçta hükümlü, cezasının dörtte üçünü infaz kurumunda çekmeden koşullu salıverilme hakkı kazanamaz. Kanun koyucu, suçun toplumsal zararını gerekçe göstererek bilinçli bir tercih yapmıştır.
Dörtte üç, hesabın kalbidir. Cezanızı aya çevirin, dörde bölün, üçle çarpın. Çıkan rakam koşullu salıverilme için gereken infaz süresidir. Kalan dörtte birlik kısım cezanızdan silinmez; denetim süresi olarak dışarıda geçer ve bu süre içinde yeni suç işlerseniz geri yanabilir.
Dikkat: Koşullu salıverilme otomatik bir hak değildir. İnfaz kurumundaki iyi hâl değerlendirmesi olumsuz gelirse, idare ve gözlem kurulu tarihi erteleyebilir. Disiplin cezaları bu değerlendirmenin en belirleyici kalemidir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
10 Yıl Ceza Alan Biri Pratikte Kaç Yıl İçeride Kalır
Somut hesabı yapalım. 10 yıl, 120 ay demektir. Bunun dörtte üçü 90 aydır, yani 7 yıl 6 ay. Koşullu salıverilme tarihi bu sürenin dolduğu gündür.
Ancak fiilen kapalı kurumda geçen süre genellikle daha kısadır. Koşullu salıverilme tarihine kanunda belirlenen süre kaldığında hükümlü açık cezaevine ayrılabilir, sonrasında da denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilebilir. Uyuşturucu ticaretinde denetimli serbestlik süresi bir yıldır. Bu durumda 10 yıl cezanın yaklaşık 6 yıl 6 ayı kurum içinde, kalan bir yılı elektronik kelepçe veya imza yükümlülüğüyle dışarıda geçer.
Bu rakamlar tek bir cezaya göredir. Dosyanızda birden fazla mahkûmiyet varsa cezalar toplanır ve infaz tek bir müddetname üzerinden yürür. Farklı oranlara tabi suçlar bir aradaysa hesap ciddi şekilde karmaşıklaşır; böyle dosyalarda hesabı kendiniz yapmaya çalışmayın.
Denetimli Serbestlik Uyuşturucu Ticaretinde Nasıl İşliyor
Denetimli serbestlik (cezanın son bölümünü belirli yükümlülüklerle dışarıda geçirme), koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kalan hükümlülere tanınır. 2020 yılındaki düzenlemeyle bu süre birçok suç için üç yıla çıkarıldı. Uyuşturucu imal ve ticareti suçu bu genişletmenin dışında bırakıldı. Dolayısıyla TCK 188 hükümlüsü, üç yıllık uygulamadan değil, bir yıllık genel süreden yararlanır.
Denetimli serbestliğe ayrılmak için açık cezaevinde bulunmak veya açığa ayrılma şartlarını taşımak gerekir. Kurum idaresi olumsuz görüş bildirirse infaz hâkimliğine başvurulabilir. Uygulamada en sık karşılaştığım engel, kapalı kurumda alınan disiplin cezalarının kaldırılmamış olmasıdır. Disiplin cezasının infaz edilmiş ve kaldırılmış olması, açığa ayrılmanın ön şartıdır.
Denetimli serbestlik sırasında yükümlülüğe uymazsanız, kalan süreyi kapalı kurumda tamamlarsınız. İmza günlerini kaçırmak, adres değişikliğini bildirmemek veya uyuşturucu testinde pozitif çıkmak dosyayı geri çevirir.
Etkin Pişmanlık Süreyi Ne Kadar Kısaltır
Etkin pişmanlık, uyuşturucu dosyalarında süreyi en çok değiştiren kurumdur. İki ayrı ihtimal var. Birincisi, olay resmi makamlarca öğrenilmeden önce yapılan bildirim:
TCK 192/1: (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.
Dikkat: Kanun metinlerinin yorumlanmasında http://tckmadde.com adresindeki makalelerden faydalanılmaktadır.
Bu ihtimalde ceza verilmez, dolayısıyla yatar da olmaz. Pratikte nadir gerçekleşir, çünkü çoğu kişi zaten yakalandıktan sonra avukata ulaşır. İkinci ve daha sık karşılaşılan ihtimal, olay ortaya çıktıktan sonraki iş birliğidir:
TCK 192/3: (3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
Buradaki indirim doğrudan temel cezadan yapılır. Yarı oranında indirim uygulanan 10 yıllık bir ceza 5 yıla iner; dörtte üç kuralı da bu düşük rakam üzerinden işler. Yani etkin pişmanlığın etkisi iki kere kendini gösterir. Verilen bilginin somut olması, maddenin ele geçirilmesini veya kişilerin yakalanmasını sağlaması gerekir; genel geçer beyan indirim getirmez.
Dikkat: Etkin pişmanlık beyanı geri alınamaz ve başkalarını da suçlayan bir içerik taşır. Beyanı vermeden önce mutlaka müdafiinizle konuşun; yanlış zamanda yapılan bir açıklama hem indirimi getirmez hem de aleyhinize delil olur.
Tekerrür Varsa Hesap Nasıl Değişir
Daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyetiniz varsa ve kanuni süre içinde yeni suç işlemişseniz tekerrür hükümleri devreye girer. Tekerrür, cezanın kendisini de infaz rejimini de etkiler. Mükerrir hükümlü, uyuşturucu ticaretinde zaten dörtte üç olan orandan yararlanır; ama koşullu salıverilme sonrası denetim süresi uzar ve açığa ayrılma imkânı daralır.
Asıl sert sonuç ikinci kez tekerrürde ortaya çıkar. İkinci defa mükerrir sayılan hükümlüler koşullu salıverilmeden yararlanamaz. Bu kişiler cezanın tamamını infaz kurumunda çeker; denetimli serbestlik de uygulanmaz. Sabıka kaydınızda birden fazla kesinleşmiş hüküm varsa, hesabı yapmadan önce bu kaydın ayrıntısına bakılması şart.
Tutuklu Geçen Günler ve Müddetnamedeki Yanlış Hesap
Gözaltında ve tutuklulukta geçen her gün, hükmedilen cezadan düşülür. Buna mahsup denir ve kanun gereği kendiliğinden yapılır. Yurt dışında aynı fiil nedeniyle infaz edilen ceza da hesaba katılır; TCK 188/2 bu durumu açıkça düzenler. Adli kontrol altında geçen sürelerin bir kısmı da belirli koşullarda mahsup edilebilir.
Müddetname, cezanızın başlangıç tarihini, koşullu salıverilme tarihini ve bihakkın tahliye tarihini gösteren hesap belgesidir. Hüküm kesinleştikten sonra cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosu düzenler. Uygulamada en sık gördüğüm hatalar şunlardır:
- Farklı dosyalarda tutuklu geçen günlerin bir kısmının hesaba girmemesi
- Birden fazla mahkûmiyette yanlış oranın uygulanması
- Yurt dışında infaz edilen sürenin hiç dikkate alınmaması
- Adli para cezasının hapse çevrilmesinde yapılan hatalı hesap
Müddetnameye itiraz yeri infaz hâkimliğidir. Belgeyi tebliğ aldığınız andan itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde başvurmanız gerekir. Bu süre kaçarsa sonradan düzeltme talep etmek zorlaşır, ama imkânsız değildir; hesap hatası her aşamada ileri sürülebilir.
Yaşanmış Olaydan
Bir gece yarısı telefonla arandım. Ankara çevre yolunda durdurulan bir araçta, torbalanmış hâlde satışa hazır paketler bulunmuştu. Sürücü ertesi gün sevk edildi ve TCK 188/3’ten tutuklandı. Ailesi ilk günden itibaren bana tek bir soru sordu: kaç yıl yatacak. O aşamada dürüst cevap, “henüz bilinmez” idi, çünkü ortada ne miktar tespiti ne de ekspertiz raporu vardı.
Dosyayı aldıktan sonra ilk işim, maddenin cinsini ve net miktarını gösteren kriminal raporunu beklemek oldu. Rapor, TCK 188/4’teki nitelikli maddelerden birini işaret ediyordu. Bu da temel cezanın alt sınırdan verilmeyeceği anlamına geliyordu. Müvekkilin aracı kimin adına kullandığı, telefon kayıtlarındaki irtibat ve teslim yerine ilişkin mesajlar üzerinden savunmayı kurduk. Yargılama boyunca ailesine sürekli aynı şeyi söyledim: mahkemenin vereceği yıl ile içeride geçecek süre aynı değil.
Hüküm kesinleşip müddetname çıktığında aile ilk kez somut bir tarih gördü. Koşullu salıverilme tarihi, kâğıt üzerindeki cezanın epeyce altındaydı; çünkü tutuklu geçen iki yıla yakın süre düşülmüştü. Müddetnameyi incelediğimde, başka bir dosyadaki kısa tutukluluğun hesaba katılmadığını fark ettim. İnfaz hâkimliğine başvurduk ve tahliye tarihi birkaç ay öne çekildi. Bu dosyadan çıkardığım sonuç şu: müddetname geldiğinde onu mutlaka bir avukata okutun.
Sık Sorulan Sorular
Uyuşturucu ticaretinden 10 yıl ceza alan kişi kaç yıl yatar?
Koşullu salıverilme için cezanın dörtte üçü, yani 7 yıl 6 ay infaz edilmelidir. Denetimli serbestlik uygulanırsa kurum içinde geçen süre yaklaşık 6 yıl 6 aya iner.
Uyuşturucu ticareti suçunda denetimli serbestlik uygulanır mı?
Uygulanır, ancak süresi bir yıldır; diğer birçok suçta geçerli olan üç yıllık genişletme bu suçu kapsamaz. Açık cezaevi şartlarını taşımak ve iyi hâl değerlendirmesinden geçmek gerekir.
Tutuklu geçirdiğim günler cezamdan düşülür mü?
Evet, gözaltı ve tutuklulukta geçen her gün mahsup edilir ve müddetnamede gösterilir. Farklı dosyalarda geçen tutukluluk günlerinin atlanması sık görülen bir hatadır.
Etkin pişmanlıktan yararlanırsam yatarım ne kadar azalır?
Olay ortaya çıktıktan sonraki iş birliğinde cezada dörtte birden yarısına kadar indirim yapılır; dörtte üç kuralı da bu düşük ceza üzerinden işler. Olay öğrenilmeden önce yapılan bildirimde ise hiç ceza verilmez.
Müddetnamedeki tahliye tarihi yanlış hesaplanmışsa ne yapmalıyım?
İnfaz hâkimliğine itiraz edin ve hangi kalemin eksik hesaplandığını somut olarak gösterin. Hesap hatası düzeltilirse tahliye tarihi öne çekilir.
Uyuşturucu ticaretinde açık cezaevine ayrılma mümkün mü?
Mümkündür; koşullu salıverilme tarihine kanunda belirlenen süre kalan ve iyi hâl şartını sağlayan hükümlüler açık kuruma ayrılabilir. Kaldırılmamış disiplin cezası varsa bu talep reddedilir.
