Çekim Karşılıksız Çıktı Ne Yapmalıyım? Alacaklının Yolu

Çekim Karşılıksız Çıktı Ne Yapmalıyım: Sırayla Adımlar

İlk gün yapılacak iş, çeki ibraz ettiğiniz şubede karşılıksızdır işlemini usulüne göre yaptırmak ve çekin aslını saklamaktır. Sonraki adımların her biri ayrı bir süreye bağlıdır ve bu süreler farklı tarihlerden başlar.

Alacaklıların en sık yaptığı hata, keşideciyle telefonda pazarlık ederken haftaları kaçırmaktır. Keşideci “iki haftaya öderim” der, iki hafta dörde çıkar, bu arada malvarlığı başkasının üzerine geçer. Takibi başlatmak pazarlığı engellemez; ödeme emri tebliğ edildiğinde pazarlık masası sizin lehinize döner.

Banka Karşılıksız Çekte Ne Kadar Öder?

Banka, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için bu yazının güncellendiği tarih itibarıyla 16.350 TL’ye kadar ödemekle yükümlüdür (5941 sayılı Çek Kanunu m.3/3). Tutarı her yıl Ocak ayında Merkez Bankası belirler; 2026 tutarı 29 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Geçiş hükmüne tabi eski tip çek yapraklarında tutar 14.200 TL’dir.

Hesap boşsa ve çek bedeli bu tutarın üzerindeyse banka size kanuni tutarı öder; çek bedeli daha düşükse çekin tamamını öder. Hesapta kısmi para varsa banka o paraya ek olarak kanuni tutarı da öder, ama toplam ödeme çek bedelini aşmaz. Bu ödemeyi yalnız çeki düzenleyen dışındaki hamil alabilir.

Bankanın ödediği tutar alacağınızdan düşülür, kalan kısım “karşılıksız kalan tutar” olarak şerhe yazılır. İcra takibini ve ceza şikâyetini bu tutar üzerinden yaparsınız. Banka, hesapta bulunan karşılığı ya da kanunen ödemesi gereken tutarı geciktirirse her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder (m.3/7). Çek, üzerindeki baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın bu ödeme sorumluluğu sona erer (m.3/9).

Karşılıksız Şerhi Nasıl Alınır, Kısmi Ödeme Kabul Edilir mi?

Karşılıksız şerhi, çeki ibraz ettiğiniz bankada sizin talebinizle ve sizin de imzanızla çekin arkasına yazılır (Çek K. m.3/4). Şerhte ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği miktar, ibraz eden kişinin adı soyadı ve karşılıksız kalan tutar yer alır. Kanun bu konuda açıktır: hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

Kısmi ödeme alırsanız çekin aslı bankada kalır, size ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz verilir. Bu fotokopiyle icra takibi yapabilir, şikâyet dilekçesine ekleyebilirsiniz; mahkeme veya icra dairesi isterse banka aslını gönderir (m.3/6). Kısmi ödemeyi kabul etmezseniz şerh yine yapılır ve çek imzanız alınarak size geri verilir (m.3/5).

Uygulamada bankanın kanuni ödemesini almak çoğu zaman mantıklıdır; para hemen elinize geçer, kalan alacak için haklarınız aynen sürer. Yalnız şunu bilin: bankaya ödeme için verdiğiniz dilekçe, çekin karşılıksız olduğunu o tarihte öğrendiğinizin delili sayılabilir. Şikâyet süresi en geç o günden işlemeye başlar.

Çeki Süresinde Bankaya Götürmediyseniz Ne Olur?

İbraz süresini kaçıran hamil, keşideciye ve cirantalara karşı kambiyo hukukundan doğan başvurma hakkını kaybeder ve ceza şikâyeti de yapamaz. İbraz süresi Türk Ticaret Kanunu m.796’da yazılıdır: çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya götürülmelidir. Süre, çekte yazan düzenleme tarihinin ertesi günü başlar.

“Düzenlendiği yer” çekin üzerindeki keşide yeridir, “ödeneceği yer” ise muhatap banka şubesinin bulunduğu yerdir. İki yer aynıysa on gün, farklıysa bir ay kuralı işler. Hangisinin uygulanacağından emin değilseniz kısa olan on günü esas alın.

Süresinde ibraz edilmeyen çek, Yargıtay uygulamasında “adi havale” sayılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, ibraz kaşesi bulunmayan bir çekte alacaklının müracaat hakkını kaybettiğini ve alacağın ancak yargılamayla belirlenebileceğini kabul etti. Paranızı yine isteyebilirsiniz, ama hızlı kambiyo takibi yerine borcun varlığını ispat edeceğiniz bir alacak davasına girersiniz. Çeki aldığınız asıl ilişkinin (satış, hizmet, kira) faturası, sözleşmesi ve yazışmaları bu davada asıl deliliniz olur.

İleri tarihli çeki erken bankaya götürmek

Üzerinde yazan düzenleme tarihinden önce bankaya götürülen ve karşılığı ödenmeyen çekle ilgili hukuki takip yapılamaz (Çek K. m.3/8). İleri tarihli çekte takip hakkı, çekin üzerindeki tarihe göre işleyen ibraz süresi içinde bankaya götürülmesine ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulmasına bağlıdır; ceza şikâyeti de aynı şarta bağlıdır. Bu yüzden çeki üzerindeki tarihten önce bankaya götürmeyin.

Karşılıksız Çek İçin İcra Takibi Nasıl Yapılır?

Karşılıksız çekin parası, İcra ve İflas Kanunu m.167 ve devamındaki kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla istenir. Bu yolda mahkeme kararı beklenmez; icra dairesi çekin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görünce borçluya doğrudan ödeme emri gönderir. Takip talebine çekin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir.

Ödeme emrini alan borçluya borcu ödemesi için on gün verilir; borca, imzaya veya senedin kambiyo niteliğine itirazını ise beş gün içinde icra mahkemesine yapması gerekir (İİK m.168). Genel haciz yolunun aksine bu itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz, satış dışındaki işlemler devam eder (İİK m.169, m.170). Takibin durması için icra mahkemesinin ayrıca karar vermesi gerekir. Borçlu ödeme emrine rağmen mal beyanında bulunmazsa tazyik hapsi gündeme gelir; bunu mal beyanında bulunmamanın sonuçları yazısında anlattım.

Takipte çek bedelinin yanında ibraz gününden itibaren faiz, şerh ve bildirim giderleri ile çek bedelinin binde üçünü aşmayan komisyon istenebilir (TTK m.810). Hamilin keşideci ve cirantalara karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.814).

Cirantalardan ve keşideciden birlikte istenebilir mi?

Evet. Çeki düzenleyen keşideci, çeki size ciro eden kişi ve zincirdeki diğer cirantalar hamile karşı birlikte sorumludur; hepsine aynı takipte ödeme emri gönderilebilir. Bunun için ciro zincirinin kesintisiz olması ve çekin süresinde ibraz edilmiş olması gerekir. Kimden tahsil ederseniz edin, toplamda alacağınızdan fazlasını alamazsınız.

Borçlu malını kaçırıyorsa ihtiyati haciz

Vadesi gelmiş alacak için, takipten önce ya da takiple birlikte mahkemeden ihtiyati haciz (borçlunun mallarına geçici olarak el konulması) istenebilir (İİK m.257). Karar alındığında borçlunun banka hesabına, aracına veya taşınmazına ödeme emri tebliğ edilmeden haciz konur ve borçlu malını devretme fırsatı bulamaz. Mahkeme kural olarak alacaklıdan teminat ister; haksız çıkan alacaklı borçlunun bu yüzden uğradığı zararı öder. Borçlu takipten kaçmak için malını başkasına geçirdiyse bu ayrıca suç olabilir; şartlarını alacaklıdan mal kaçırma suçu yazısında bulabilirsiniz.

Karşılıksız Çek Şikâyet Süresi Ne Kadar, Nereye Yapılır?

Keşideciyi şikâyet süresi, karşılıksız işlemini öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay, her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren bir yıldır. Şikâyet savcılığa değil, doğrudan icra ceza mahkemesine dilekçeyle yapılır. Çek Kanunu m.5/1, yargılama usulü için İcra ve İflas Kanunu’na gönderme yapar; süre de oradan gelir:

İİK 347/1: (1) (Değişik: 31/5/2005-5358/19 md.) Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Süre çoğu dosyada şerh tarihinden başlar, çünkü hamil karşılıksız işlemini o gün öğrenir. Bankaya kanuni ödeme için dilekçe verdiyseniz o dilekçenin tarihi de öğrenme tarihi sayılabilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, üç aylık süre geçtikten sonra yapılan şikâyetle verilen mahkûmiyeti kanun yararına bozarak şikâyet hakkının düşürülmesine karar verdi. Süre bir gün bile geçerse ceza yolu kapanır; para alacağınız ise icra yoluyla istenmeye devam eder. Genel kuralları şikâyet süresi başlığında da özetledim.

Dava, çekin tahsil için ibraz edildiği ya da çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yerde veya hesap sahibinin ya da sizin yerleşim yerinizdeki icra ceza mahkemesinde görülür (Çek K. m.5/1). Pratikte kendi şehrinizdeki mahkemeye başvurmak işinizi kolaylaştırır. Dilekçeye şerhli çekin fotokopisini veya bankanın onaylı örneğini, kimlik bilgilerinizi ve keşidecinin bilinen adresini eklersiniz.

Keşideciye Ne Ceza Verilir, Para Size mi Ödenir?

Keşideciye her çek yaprağı için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir ve bu ceza çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz (Çek K. m.5/1). Yargıtay 7. Ceza Dairesi, günlere göre hesaplanan cezanın çekin karşılıksız kalan miktarına yükseltilmesini kanuna uygun buldu. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder; yargılama sırasında da bu yasağı koruma tedbiri olarak verir.

Alacaklıların en çok şaşırdığı nokta şudur: adli para cezası Devlet Hazinesine ödenir, size değil. Mahkûmiyet kararı alacağınızı tahsil etmez; paranız için icra takibi şarttır. Ceza şikâyetinin size sağladığı şey baskıdır. Keşideci çek bedelini ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen öderse yargılama aşamasında dava düşer, hüküm kesinleşmişse bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar (Çek K. m.6/1). Bu yüzden ceza dosyası, çoğu borçluyu ödemeye yönelten en etkili araçtır.

Bu suçta uzlaştırma, önödeme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz (m.5/10). Ödenmeyen adli para cezası, kamuya yararlı işe çevrilmeden doğrudan hapse çevrilir (m.5/11). Davanın keşideci açısından nasıl ilerlediğini karşılıksız çek davası rehberinde, cezanın tahsil aşamasını adli para cezası ödenmezse ne olacağını anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Şikâyetten Vazgeçmeden Önce Paranızı Nasıl Güvenceye Alırsınız?

Şikâyetten vazgeçerseniz dava düşer ve keşidecinin çek yasağı da kalkar (Çek K. m.6/2); bu yüzden vazgeçme dilekçesini ancak para elinize geçtikten sonra verin. Borçlu çoğu zaman “şikâyeti geri çek, taksitle öderim” teklifiyle gelir. Taksit sözü yazılı olsa bile vazgeçme geri alınamaz; vazgeçtikten sonra ödeme kesilirse aynı çek için yeniden şikâyet edemezsiniz.

Güvenli yol, ödemenin icra dosyasına yapılması ya da taksitlerin tamamı bitene kadar ceza dosyasının sürmesidir. Borçlu icra dosyasında taksit taahhüdü verip buna uymazsa bu da ayrıca yaptırıma bağlıdır; ayrıntısı taahhüdü ihlal suçu yazısında. Vazgeçmenin genel sonuçları için şikâyetten vazgeçme yazısına bakabilirsiniz.

Şirket Çeki, Sahte İmza veya Hileyle Verilen Çek

Çek bir şirket hesabından düzenlendiyse ceza sorumluluğu, şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesine, böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilere aittir (Çek K. m.5/2). Bu kişileri ticaret sicili kayıtlarından öğrenebilirsiniz. Para alacağı için takip ise şirketin kendisine ve çekte imzası bulunan cirantalara yapılır.

Keşideci çekteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürerse icra mahkemesi imza incelemesi yapar; imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa itiraz reddedilir; takip bu itiraz yüzünden durdurulmuşsa borçlu inkâr tazminatı ve para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170). İmza itirazının nasıl işlediğini sahte senetle icra takibi yazısında görebilirsiniz.

Yalnızca karşılıksız çek vermek tek başına dolandırıcılık sayılmaz. Ama çek sahte bir kimlikle, çalıntı bir çek karnesinden ya da sizi kandırmaya yönelik başka hileli davranışlarla verildiyse sahtecilik veya dolandırıcılık şikâyeti gündeme gelir. Bu durumda savcılığa yapacağınız başvurunun içeriği için dolandırıcılık şikâyet dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

Yaşanmış Olaydan

Bir yapı malzemesi toptancısı, bir müşterisinden aldığı üç çekin ilki karşılıksız çıkınca bana geldi. Çekler üç ayrı ay için düzenlenmişti, ilk yaprak 180.000 TL’lik idi. Müvekkil iki haftayı borçluyla telefonda geçirmişti; borçlu her görüşmede “hafta sonuna” diyordu. Şerhin tarihine baktığımızda üç aylık şikâyet süresinin henüz başında olduğumuzu gördük.

Aynı hafta kambiyo senetlerine özgü takip başlattık, teminatını yatırarak ihtiyati haciz kararı da aldık. Borçlunun şirket hesabına ve iki aracına haciz konuldu, icra ceza mahkemesine şikâyet dilekçemizi de verdik. Borçlu beş gün içinde borca itiraz etti ve çeklerin teminat amaçlı verildiğini söyledi; buna dair yazılı bir belge sunamadığı için itirazı reddedildi.

İlk duruşmadan önce borçlunun avukatı aradı. Çek bedeli, faizi ve icra masrafları icra dosyasına yatırıldı; şikâyetten vazgeçme dilekçesini para hesaba geçtikten sonra verdik ve ceza davası düştü. Diğer iki çekin vadesinde borçlu yine ödeme yapamadı; o çeklerde süreç baştan işledi ve tahsilat, hacizli araçların satışıyla aylar sonra tamamlanabildi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 19.06.2023 tarihli, 2023/4178 E., 2023/4313 K.

Alacaklı, 2016 tarihli bir çeke dayanarak genel haciz yoluyla takip başlatmış, borçlunun itirazı üzerine itirazın kaldırılmasını istemişti. Yargıtay, çekin üzerinde süresinde ibraz edildiğini gösteren kaşe bulunmadığı için alacaklının müracaat hakkını kaybettiğini, belgenin adi havale niteliğinde olduğunu ve itirazın kaldırılması yoluyla tahsil edilemeyeceğini belirterek istemin reddini onadı. İbraz süresi kaçmışsa alacağın varlığı ancak yargılamayla belirlenir.

… Somut olayda, takip dayanağı 15.000,00 TL bedelli 10/04/2016 keşide tarihli, 0041257 numaralı çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiğine ilişkin ibraz kaşesinin bulunmadığı, dolayısıyla alacaklının müracaat hakkını kaybettiği anlaşılmaktadır. Bu durumda takip dayanağı belge, adi havale niteliğinde olup, kayıtsız şartsız borç ikrarını içermediği, dolayısı ile İİK.nun 68. maddesinde belirtilen belgelerden olmadığından genel haciz yolu ile yapılan takipte, anılan belgeye dayanılarak itirazın kaldırılması istenemez. Borçlu tarafından icra dairesine verilen itiraz dilekçesinde de borç kabul edilmediğine göre, alacağın tahsil edilip edilmeyeceği yargılamayı gerektirir. …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 14.04.2025 tarihli, 2023/15644 E., 2025/5270 K.

İcra ceza mahkemesi, karşılıksız çek nedeniyle keşideciyi adli para cezası ve çek yasağıyla cezalandırmıştı. Dosyada şikâyetçinin, bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutarın ödenmesi için bankaya verdiği bir dilekçe vardı; şikâyet bu tarihten itibaren üç ay geçtikten sonra yapılmıştı. Yargıtay, kanun yararına bozma istemini yerinde görerek şikâyet hakkının düşürülmesine ve mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla kaldırılmasına karar verdi.

… şikâyetçinin 2004 sayılı İİK’nin 347. maddesinde öngörülen şikâyet süresinden sonra şikâyette bulunduğu anlaşılmakla, ŞİKÂYET HAKKININ DÜŞÜRÜLMESİNE, sanık hakkındaki mahkûmiyet hükmünün tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 08.06.2026 tarihli, 2023/20188 E., 2026/6624 K.

Karşılıksız çek dosyasında mahkeme önce günlere göre adli para cezası belirlemiş, ardından bu cezayı çekin karşılıksız kalan miktarına yükseltmişti. Kanun yararına bozma istemi, istinaf sonrası kurulan yeni hükümde gün sayısı ve günlük miktarın değiştirilmesine dayanıyordu. Yargıtay, iki hükümde de sonuç cezanın Çek Kanunu m.5/1 gereği karşılıksız kalan tutara eşit olduğunu, sanık aleyhine bir sonuç doğmadığını belirterek istemi reddetti.

… yukarıda anılan düzenlemeye uygun olarak, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 52/1-2 maddesi uyarınca adli para cezası belirlendikten sonra, 5941 sayılı Kanun’un 5/1. maddesi uyarınca çekin karşılıksız kalan miktarı olan 63.300,00 TL’ye yükseltildiği …

↑ Metne dön