Taahhüdü İhlal Cezası: İİK 340 ve Tazyik Hapsi

Taahhüdü İhlal Cezası Nedir, Hapis Yatar mısınız?

Evet, taahhüdü ihlal hapis gerektirir; ama bu hapis en fazla 3 aydır ve borcunuzu ödediğiniz anda sona erer. Kanun buna tazyik hapsi (ödemeye zorlamak için verilen, borç ödenince biten hapis) der. Amaç cezalandırmak değil, alacaklıya parasını ulaştırmaktır.

İİK 340, icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartını makbul bir sebep olmadan ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsine karar verileceğini söyler. Aynı madde, bir borçtan dolayı tazyik hapsinin toplam süresinin 3 ayı geçemeyeceğini de açıkça yazar. Yani aynı takipte her kaçırılan taksit için ayrı ayrı 3 ay verilmez. Farklı alacaklıların farklı takiplerinde verdiğiniz taahhütler ise her takip için ayrı değerlendirilir.

Hangi Taahhüt Hapis Riski Taşır, Hangisi Taşımaz?

Hapis riski yalnız icra dairesinde verilen ödeme taahhüdünde doğar; bankayla imzalanan yapılandırma, alacaklıya verilen senet ya da avukat bürosunda yapılan taksit anlaşması İİK 340 kapsamına girmez. Bu ayrım, dosyalarda en sık karşılaştığım yanılgıdır.

İİK 340 iki tür taahhüdü kapsar. Birincisi İİK 111’e göre verilen taahhüttür: borçlunun malları borcu karşılayacak kadar haczedilmişse, satış istenmeden önce borcun dörtte birini peşin ödeyip kalanını aydan aya, en çok 3 ay içinde ödemeyi üstlenmesidir. İkincisi, alacaklının onayıyla icra dairesinde kararlaştırılan taksitlerdir; uygulamada en çok bu türle karşılaşılır. Her iki durumda da taahhüt, icra dairesinde bir tutanağa bağlanır ve borçlu tarafından imzalanır.

Bunların dışında kalan anlaşmalarda ödememenin sonucu hapis değil, takibin devam etmesi ve hacizdir. Ceza dosyasındaki uzlaşmada kararlaştırılan paranın ödenmemesi de ayrı kurallara tabidir; bunu uzlaşma parası ödenmezse yazısında anlattım.

Taahhüt Tutanağında Neye Bakılır?

Taahhüdün geçerli olması için tutanakta toplam borcun kalemleri, taksit tutarları ve ödeme tarihleri açıkça yazılmalı, borçlu da bu tutanağı imzalamış olmalıdır; eksik taahhüt hapse dayanak olamaz. Savunmanın ilk adımı, icra dosyasından taahhüt tutanağının örneğini almaktır.

Uygulamada şu sorulara bakılır: asıl alacak, işlemiş faiz, masraflar ve vekâlet ücreti ayrı ayrı gösterilmiş mi? Taahhütten sonra işleyecek faizin nasıl hesaplanacağı belli mi? Taksitlerin tarihi ve tutarı tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta mı? İİK 111’e dayanılıyorsa haciz ve peşin ödeme şartları var mı, yoksa alacaklının onayı tutanakta görünüyor mu? Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında bu unsurlardan biri eksik olan taahhüt geçersiz sayılır ve ihlali tazyik hapsine dayanak yapılmaz.

Makbul Sebep: Hangi Mazeret Hapsi Önler?

İİK 340, ihlalin “makbul bir sebep olmaksızın” yapılmasını arar; taahhütten sonra ortaya çıkan, öngörülemeyen ve belgelenen ağır bir engel varsa hapis verilmeyebilir. Mahkemeler bu kavramı dar yorumlar; genel bir “işler kötü gitti” savunması çoğu dosyada yeterli görülmez.

Uygulamada tartışılan sebepler; ağır bir hastalık veya ameliyat, işten çıkarılma, iş yerinin bir afetle kullanılamaz hâle gelmesi gibi taahhüt tarihinden sonra yaşanan olaylardır. Konkordato mühleti içindeki borçlunun durumu da ayrıca değerlendirilir. Bu sebeplerin sağlık raporu, işten çıkış bildirgesi, SGK kaydı veya resmî yazıyla gösterilmesi gerekir; duruşmada sözlü anlatım tek başına sonuç doğurmaz.

Taahhüdü verirken zaten bilinen bir durum, kural olarak makbul sebep sayılmaz. Maaşınızın yetmeyeceğini bildiğiniz hâlde yüksek bir taksit üstlendiyseniz, sonradan bunu mazeret olarak ileri sürmeniz zordur. Bu yüzden taahhüt verirken taksiti gerçek ödeme gücünüze göre belirleyin.

Şikâyet Süresi ve İcra Ceza Mahkemesindeki Duruşma

Alacaklı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde ihlal tarihinden itibaren 1 yıl içinde şikâyet etmezse şikâyet hakkı düşer (İİK 347). Bu süre, taksit tarihleri ile şikâyet dilekçesinin tarihi yan yana konunca çoğu zaman kolayca hesaplanır ve sık kazanılan bir savunmadır.

Şikâyet, takibin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesine yapılır. Mahkeme sizi duruşmaya davet eder; dosyalar çoğu zaman tek celsede biter. Duruşmaya gitmemek en büyük hatadır: savunmanızı ve ödeme belgelerinizi mahkemeye ulaştırma şansını kaybedersiniz, yokluğunuzda karar verilebilir ya da zorla getirilmeniz istenebilir. Adresiniz değiştiyse icra dosyasına bildirin; tebligat eski adrese gider ve süreler siz habersizken işler.

Duruşmaya taahhüt tutanağının örneğini, yaptığınız bütün ödemelerin dekontlarını, makbul sebebe ilişkin belgeleri ve şikâyet süresi hesabınızı götürün. Şikâyet eden alacaklının veya vekilinin duruşmaya gelmemesi de şikâyetin düşmesini gündeme getirebilir. Tebligatı aldığınızda neye bakacağınızı mahkemeden tebligat geldiğinde yazısında anlattım.

Ödersem Dava Düşer mi, Hapisteysem Tahliye Olur muyum?

Borcun tamamını öderseniz ya da alacaklı şikâyetinden vazgeçerse dava ve tazyik hapsi düşer (İİK 354). Karar verilmeden öncesi, karar verildikten sonrası ve hapsin infazı sırasında bu kural aynı biçimde işler.

Borcun tamamını ödeyemiyorsanız, kanun hapis başladıktan sonra daha dar bir çıkış yolu tanır: o tarihe kadar icra veznesine yatırmanız gereken taksitleri öderseniz tahliye edilirsiniz (İİK 340). Ancak ödemeleri yeniden aksatırsanız hakkınızda tekrar tazyik hapsine karar verilebilir; bu durumda da aynı borç için toplam süre 3 ayı geçemez.

Ödemeyi her zaman icra dosyasına, dosya numarasını yazarak yapın. Alacaklının veya avukatının kişisel hesabına gönderilen, açıklaması olmayan paralar dosyada görünmez ve sonradan tartışma konusu olur. Alacaklıyla anlaşıp şikâyetten vazgeçmesini sağlayacaksanız, vazgeçme beyanının mahkemeye yazılı olarak verildiğinden emin olun.

Tazyik Hapsi Sabıkaya İşler mi, Nasıl İnfaz Edilir?

Tazyik hapsi bir suç mahkûmiyeti olmadığı için adli sicile, yani sabıka kaydına işlemez. Bu nedenle memuriyet başvurusunda veya iş yerinin istediği adli sicil belgesinde bir mahkûmiyet olarak görünmez.

Aynı nedenle ceza hukukundaki rahatlatıcı kurumlar burada işlemez: hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme, adli para cezasına çevirme ve koşullu salıverilme uygulanmaz. Kesinleşen karar uygulamada açık ceza infaz kurumunda infaz edilir. Karar kesinleştikten sonra 2 yıl içinde infaz edilmezse artık infaz edilemez (İİK 354).

Karar kesinleşir ve infaz için yapılan çağrıya uymazsanız hakkınızda yakalama emri çıkarılabilir; bir yol kontrolünde yakalanmanız bu yüzden sık görülür. Böyle bir kararın varlığını öğrenmek ve izleyeceğiniz yolu planlamak için hakkında yakalama kararı çıkanlar yazısına bakabilirsiniz. Yakalandığınızda yakınlarınızın gereken tutarı icra dosyasına yatırıp dekontu mahkemeye sunması, uygulamada tahliyenin en hızlı yoludur.

Karara İtiraz: Süre Artık İki Hafta

Tazyik hapsi kararına, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (İİK 353). Bu süre 7499 sayılı Kanunla 7 günden iki haftaya çıkarıldı; bu tarihten önceki kararlarda eski süre uygulanır.

İtiraz dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir; dosyayı numara olarak izleyen icra mahkemesi, o yerde tek icra mahkemesi varsa asliye ceza mahkemesi inceler ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. İtirazda en sık kullanılan sebepler şunlardır: şikâyet süresinin geçmiş olması, taahhüdün geçersizliği, makbul sebebin değerlendirilmemesi, şikâyete konu taksitlerin ödenmiş olması ve aynı borç için 3 aylık üst sınırın aşılması.

Taahhüdü İhlal, Dolandırıcılık ve Diğer İcra Suçlarından Farkı

Taahhüdü verip ödememek tek başına dolandırıcılık değildir; dolandırıcılık için baştan kurulmuş bir hile ve aldatma gerekir. Alacaklılar bazen icra ceza dosyasıyla birlikte savcılığa da şikâyette bulunur; bu durumda savcının neye baktığını dolandırıcılıktan şikâyet edilenlerin süreci yazısında anlattım. Hile kanıtlanırsa ceza bambaşka bir aralığa geçer; bu aralıkları dolandırıcılık suçu cezası yazısında bulabilirsiniz.

İcra ceza mahkemesinin baktığı tek dosya türü taahhüdü ihlal değildir. Ödenmeyen nafakada tazyik hapsi ayrı bir maddeye dayanır; ayrıntısı nafaka ödememe hapis cezası yazısında. Karşılıksız çek ise tazyik hapsi değil, adli para cezası ve çek yasağı gerektiren bir suçtur ve karşılıksız çek cezası yazısında ele alınır. Mal beyanında bulunmamak ve alacaklıdan mal kaçırmak da ayrı yaptırımları olan icra suçlarıdır.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl küçük bir atölye işleten bir müvekkil, bir tedarikçisinin icra takibinde icra dairesinde taksit taahhüdü vermiş, ilk üç taksiti ödemiş, sonra iki taksiti ödeyememişti. Alacaklı icra ceza mahkemesine şikâyette bulunmuş, müvekkil duruşmaya gitmemiş ve hakkında 1 ay tazyik hapsi kararı verilmişti. Bana karar tebliğ edildikten birkaç gün sonra geldi.

Önce taahhüt tutanağını ve şikâyet tarihini inceledik. Tutanakta borç kalemleri ayrı ayrı gösterilmiş, taksitler açıkça yazılmıştı; taahhüt geçerliydi ve şikâyet de süresindeydi. Müvekkilin ödeyememe sebebi bir siparişin iptaliydi; bunu makbul sebep olarak ileri sürdük ve itiraz dilekçesini iki haftalık süre içinde verdik. İtiraz reddedildi; ticari bir kaybın makbul sebep sayılmayacağı kabul edildi.

Müvekkil ödeme için parayı toparlayamadan, birkaç hafta sonra bir yol kontrolünde yakalandı. Ailesi aynı gün, o tarihe kadar icra dosyasına yatırılması gereken iki taksiti dosya numarasını yazarak ödedi; dekontu mahkemeye sunduğumuzda tahliye yazısı yazıldı ve müvekkil bir geceyi açık cezaevinde geçirdi. Ders şu: savunma her zaman kazanılmaz, ama ödeme imkânını hazır tutmak hapsi günlerden saatlere indirir.