ByLock ve FETÖ Dosyalarında Yeniden Yargılama

AİHM Yalçınkaya Kararı Ne Dedi?

AİHM Büyük Dairesi, 26 Eylül 2023’te, başvurucunun silahlı terör örgütü üyeliği mahkûmiyetinin kanunilik ilkesine (Sözleşme m.7), adil yargılanma hakkına (m.6/1) ve örgütlenme özgürlüğüne (m.11) aykırı olduğuna karar verdi. Başvurucu bir öğretmendi ve mahkûmiyeti esas olarak ByLock kullanımına, bunun yanında bir bankadaki hesabına ve bir sendika ile derneğe üyeliğine dayanıyordu.

Mahkemeye göre sorun, ByLock kullanımının kişinin bireysel durumu, kastı ve örgütle gerçek bağı ayrıca araştırılmadan, neredeyse otomatik biçimde üyelik sayılmasıydı. AİHM ayrıca ham verilerin savunmaya yeterince açılmamasını ve sanığın bu delile etkili biçimde itiraz edememesini adil yargılanma hakkı yönünden eleştirdi. Mahkeme, sorunun benzer durumdaki çok sayıda kişiyi etkileyen sistemik bir nitelik taşıdığını belirterek Türkiye’den genel tedbirler almasını istedi.

Kararın kapsamını doğru okumak önemlidir. AİHM, ByLock kullanımının hiçbir zaman delil olamayacağını söylemedi; tek başına ve bireysel değerlendirme yapılmadan mahkûmiyete esas alınmasını ihlal saydı. Bu nedenle yeniden yargılamada mahkeme, aynı dosyayı bu kez diğer delillerle ve kişinin bireysel durumuyla birlikte değerlendirir; sonucun mutlaka beraat olacağı söylenemez.

Yeniden Yargılama Hangi Maddeye Dayanır, Süre Ne Kadar?

Dayanak CMK 311/1-f’dir; talep, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Kanunun ilgili bendi şöyledir:

CMK 311/1-f: Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bu bentte üç şart vardır. Birincisi, AİHM’in hükmün Sözleşme’ye aykırı verildiğini tespit etmiş olmasıdır. İkincisi, hükmün bu aykırılığa dayanıyor olmasıdır; ByLock dosyalarında bu şart genellikle tartışmasızdır, çünkü ihlal mahkûmiyetin dayanağına ilişkindir. Üçüncüsü, AİHM kararının kesinleşmiş olmasıdır. Büyük Daire kararları ve üç yargıçlı komite kararları verildikleri gün kesinleşir. Daire kararları ise taraflar Büyük Daire’ye gönderme talebinde bulunmazsa karar tarihinden üç ay sonra, talep reddedilirse ret tarihinde kesinleşir.

ByLock ve FETÖ Dosyalarında Yeniden Yargılama Kimlere Açık?

CMK 311/1-f yalnızca hakkında AİHM’ce ihlal kararı verilen kişiye yenileme hakkı verir; aynı durumda olup AİHM’e başvurmamış kişiler bu bende dayanamaz. Bu, uygulamadaki en büyük ayrımdır ve en çok yanlış anlaşılan noktadır.

İhlal kararı alan başvurucular

Yalçınkaya kararından sonra AİHM benzer başvuruları gruplar hâlinde sonuçlandırmaya başladı. Temmuz 2025’te 239 başvuruyu kapsayan bir kararda aynı gerekçeyle 7. madde ve adil yargılanma hakkı ihlallerini tespit etti. 2025’in sonlarında verilen üç ayrı kararda ise toplam 2.420 başvurucu için 6. ve 7. madde ihlali bulundu; Mahkeme tazminata hükmetmedi, ilke olarak en uygun giderimin yargılamanın yenilenmesi olduğunu belirtti. Bu kararlarda adı geçen her başvurucu, kendi kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yenileme isteyebilir.

AİHM’e başvurmamış veya başvurusu bekleyenler

Başvurusu hâlâ AİHM’de bekleyen kişi, kendi dosyasında karar çıkmasını beklemek zorundadır. Hiç başvurmamış ve dosyası kesinleşmiş kişi için doğrudan bir yenileme sebebi yoktur. Bu kişiler bakımından tartışılan yol, yeni olay veya yeni delil sebebidir (CMK 311/1-e): örneğin ByLock tespitinin teknik olarak hatalı olduğunu, kullanıcının başka biri olduğunu ya da tarihlerin uyuşmadığını gösteren yeni bir bilirkişi raporu. Başka bir dosyada verilmiş AİHM kararının tek başına “yeni delil” sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır ve uygulamada genellikle kabul görmemektedir.

Dosyası hâlâ istinaf veya temyiz aşamasında olanlar için yol farklıdır: yeniden yargılama değil, AİHM’in ortaya koyduğu ölçütlerin savunmada ileri sürülmesi ve mahkemeden bireysel değerlendirme istenmesi gerekir. Karar kesinleşirse önce Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılır; bu başvurunun süresi kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gündür. Anayasa Mahkemesi kararından sonra AİHM’e başvuru süresi 4 aydır; ayrıntıları AİHM başvurusu nasıl yapılır yazısında anlattım.

Yeniden Yargılama Süreci Nasıl İşler?

Talep, mahkûmiyet kararını veren ilk derece mahkemesine dilekçeyle yapılır; mahkeme önce talebin kabule değer olup olmadığına duruşma yapmadan karar verir. Dilekçeye AİHM kararını, kesinleşme bilgisini ve kendi başvuru numaranızın kararın kapsamında olduğunu gösteren belgeleri ekleyin.

Dilekçede neler bulunmalı?

ByLock ve FETÖ dosyalarında yeniden yargılama dilekçesinde mahkemenin ilk bakacağı şey, talebin kanundaki sebebe ve süreye uyup uymadığıdır. Bu yüzden şu bilgileri açık ve sıralı biçimde verin:

• Mahkûmiyet kararının tarihi, esas bilgisi ve kesinleşme tarihi,
• AİHM kararının adı, tarihi, kesinleşme tarihi ve başvuru numaranızın kararın ekindeki listede yer aldığı,
• İhlalin mahkûmiyetin dayanağına ilişkin olduğu; mahkûmiyetin hangi delillere dayandığı ve ByLock kaydının bu delillerdeki ağırlığı,
• Dosyadaki diğer delillerin neden yetersiz olduğu ve varsa yeni teknik değerlendirmeler,
• İnfaz devam ediyorsa infazın durdurulması talebi.

AİHM kararının Türkçe çevirisini ve kesinleşme bilgisini gösteren çıktıyı dilekçeye eklemek, mahkemenin işini kolaylaştırır ve gereksiz yazışmayı önler.

Mahkeme talebi kabule değer bulursa, Cumhuriyet savcısına ve ilgili tarafa iki hafta içinde görüş bildirmeleri için tebliğ eder (CMK 319/2). Ardından talebin esassız olup olmadığına bakar; yerinde bulursa yargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına karar verir. Bu aşamalardaki ret kararlarına itiraz edilebilir. Dilekçenin şekli, kabule değerlik incelemesi ve sık yapılan hatalar için yeniden yargılama nasıl istenir yazısına bakabilirsiniz.

Yeni duruşmanın sonunda mahkeme ya önceki hükmü onaylar ya da hükmü iptal ederek yeni bir karar verir. Yenileme hükümlünün lehine istendiği için aleyhe bir sonuç çıkamaz:

CMK 323/2: (2) Yargılamanın yenilenmesi istemi hükümlünün lehine olarak yapılmışsa, yeniden verilecek hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez.

Yani en kötü ihtimalle önceki ceza aynen kalır. Yenileme sonunda beraat kararı verilirse, infaz edilen ceza nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zarar CMK 141-144 hükümlerine göre tazmin edilir (CMK 323/3); bu davanın işleyişini haksız tutuklama tazminatı yazısında anlattım.

Cezaevindeyseniz: İnfaz Durur mu?

Hayır, yenileme talebi infazı kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir (CMK 312/1). Bu nedenle dilekçede infazın durdurulmasını ayrı bir talep olarak yazın ve gerekçelendirin.

Durdurma talebinde mahkeme; mahkûmiyetin ne ölçüde ByLock kaydına dayandığına, dosyada başka güçlü delil olup olmadığına, kalan cezanın süresine ve kişinin durumuna bakar. Koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik tarihi yaklaşmışsa durdurma talebinin pratik önemi azalır; terör suçlarında koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür ve hesabın ayrıntısını silahlı örgüt üyeliği yatarı yazısında bulabilirsiniz. Durdurma talebinden önce kalan sürenizi hesaplayın.

Uygulamada Mahkemeler Nasıl Yaklaşıyor?

Yerel mahkemeler, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi bu kararların sonuçları konusunda henüz tek tip bir uygulama ortaya koymuş değildir; tablo dosyadan dosyaya değişiyor. Kesin ve genel bir sonuç vaat eden her bilgiye temkinle yaklaşın.

Büyük Daire kararındaki başvurucu için yerel mahkeme yenileme talebini kabul etti ve yeniden yargılama yaptı; ancak 2024 Eylül’ünde yeniden mahkûmiyet kararı verdi ve bu karar kanun yoluna taşındı. Bu örnek, yenilemenin kabulünün beraat anlamına gelmediğini gösteriyor. Öte yandan AİHM kararlarının uygulanması Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin denetimindedir ve Türkiye’nin aldığı tedbirler orada izleniyor.

Benim gördüğüm kadarıyla yeniden yargılamada belirleyici olan, dosyada ByLock dışında ne kaldığıdır. Mahkûmiyet neredeyse yalnızca bu kayda dayanıyorsa savunmanın elinde güçlü bir argüman vardır. Dosyada itirafçı beyanları, örgüt içi görevler veya başka somut eylemler varsa mahkeme, bireysel değerlendirme yaparak aynı sonuca yeniden ulaşabilir. Silahlı örgüt üyeliğinin unsurları ve cezası için silahlı terör örgütü üyeliği cezası yazısına bakabilirsiniz.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl, AİHM’in grup hâlinde verdiği kararlardan birinde adı geçen eski bir memurun ailesi bana ulaştı. Müvekkil, mahkûmiyetinin neredeyse tamamen ByLock tespitine dayandığı bir dosyada cezasının bir kısmını çekmiş, koşullu salıverilmişti. Aile, AİHM kararının “otomatik beraat” anlamına geldiğini düşünüyordu.

İlk iş, başvuru numarasının kararın ekindeki listede yer aldığını ve kararın kesinleşme tarihini AİHM kayıtlarından teyit ettik; bir yıllık süre işlemeye başlamıştı, dilekçeyi vakit kaybetmeden hazırladık. Dilekçede AİHM kararını, ihlalin mahkûmiyetin dayanağına ilişkin olduğunu ve dosyadaki diğer delillerin zayıflığını ayrı başlıklar hâlinde gösterdik. Mahkeme talebi kabule değer buldu, savcılığın görüşünü aldı ve yargılamanın yenilenmesine karar verdi.

Yeniden açılan dosyada duruşmalar sürüyor; mahkeme ByLock verisinin ham kayıtlarının dosyaya getirilmesine karar verdi. Sonucun ne olacağını henüz bilmiyoruz. Aileye baştan söylediğim şey şuydu: AİHM kararı kapıyı açar, ama içeride yeni bir yargılama yapılır ve sonuç dosyadaki diğer delillere bağlıdır.