Başkasının Kimliğini Kullanmak Cezası: TCK 268 ve Tablo

Başkasının Kimliğini Kullanmak Cezası: Duruma Göre Tablo

Başkasının kimliğini kullanmanın cezası, kimliğin hangi amaçla ve hangi belgede kullanıldığına göre 3 aydan 5 yıla kadar değişir. Aynı fiil, işlenmiş bir suçun soruşturmasında yapıldığında TCK 268’e, bir kabahat tutanağında yapıldığında TCK 206’ya girer.

Kanun suçu tek fıkrada düzenler ve cezayı iftira suçuna bağlar:

TCK 268/1: (1) İşlediği suç nedeniyle kendisi hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engellemek amacıyla, başkasına ait kimliği veya kimlik bilgilerini kullanan kimse, iftira suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Atıf yapılan iftira suçunun temel cezası ise şudur:

TCK 267/1: (1) Yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

TCK 268 Ne Zaman Uygulanır: Üç Şart

TCK 268’in uygulanması için üç şart birlikte aranır: işlenmiş bir suç, o suçun soruşturmasını engelleme amacı ve gerçek bir kişiye ait kimlik bilgisi. Biri eksikse ya başka bir suç oluşur ya da hiç suç oluşmaz.

• Önce işlenmiş bir suç olmalı: Alkollü araç kullanma (TCK 179/3), yaralamalı trafik kazası, hırsızlık gibi bir suç. Ehliyetsiz araç kullanmak, kırmızı ışıkta geçmek gibi kabahatler bu şartı karşılamaz.
• Amaç, kendisi hakkındaki soruşturmayı engellemek olmalı: Kişi, dosyanın kendi adına değil başkasının adına açılmasını sağlamaya çalışır.
• Kimlik gerçek bir kişiye ait olmalı: Kardeşin, arkadaşın, eski bir iş arkadaşının bilgileri. Kimlik kartını göstermek şart değildir; adı, soyadı ve kimlik numarasını sözlü olarak söylemek de yeterlidir.

Hiç var olmayan, uydurma bir isim vermek bu suçu oluşturmaz; çünkü kimse yerine suçlanmaz. Bu durumda tutanak düzenlendiyse TCK 206, düzenlenmediyse kimlik bildirme yükümlülüğüne aykırılık kabahati gündeme gelir. Kimliğinizi söylemeyip susmanız da TCK 268 sayılmaz; susma hakkının sınırları susma hakkı yazısında anlatılıyor, kimlik sorulduğunda ne olacağını da polisin kimlik sorması yazısında açıkladım.

Trafik Kazasında veya Çevirmede Başkasının Kimliğini Vermek

Trafikte başkasının kimliğini vermek, yakalandığınız fiil suçsa TCK 268’e, kabahatse TCK 206’ya ya da yalnız idari para cezasına girer. Dosyanın hangi maddeden açılacağını bu ayrım belirler.

Alkollü araç kullanırken trafik güvenliğini tehlikeye soktuğu için yakalanan sürücü, kardeşinin kimlik bilgilerini verirse hem alkollü araç kullanma suçundan hem TCK 268’den sorumlu olur. Yaralanmalı ya da ölümlü bir kazada kendini başkası olarak tanıtan sürücü için de aynı sonuç geçerlidir. Bu suçların kendisini alkollü araç kullanma cezası ve trafik kazasında yaralama yazılarında anlattım.

Ehliyetsiz yakalanınca başkasının adını vermek

Ehliyetsiz araç kullanmak kabahattir; ceza yerine idari para cezası gerektirir. Ehliyetsiz yakalanan kişi, ceza kendisine yazılmasın diye ehliyeti olan bir yakınının adını verir ve polis bu bilgilerle tutanak düzenlerse, uygulamada olay resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (TCK 206) olarak değerlendirilir. Kabahatin kendisini ehliyetsiz araç kullanma cezası yazısında bulabilirsiniz.

Tutanağa başkasının adıyla imza atmak

Tutanağı kimliğini kullandığınız kişinin adıyla imzalamak, olayı ağırlaştırabilir. Uygulamada imza çoğu zaman kimlik kullanma fiilinin parçası sayılır ve TCK 268 ya da TCK 206 içinde değerlendirilir; ama savcı ayrıca resmi belgede sahtecilik suçlamasına da gidebilir. İmzanın kime ait olduğu, gerekirse bilirkişi incelemesiyle ortaya çıkar.

Gözaltında veya İfadede Başkası Gibi Davranmak

Gözaltında, ifadede ya da karakolda başkasının kimliğini vermek, TCK 268’in en tipik hâlidir ve kural olarak kısa sürede ortaya çıkar. Kolluk, kimlik beyanını sistemdeki fotoğrafla ve gerekirse parmak iziyle karşılaştırır; sözlü beyanın sistemle uyuşmaması dosyayı hemen değiştirir.

Bu durumda kişi yalnızca asıl suçtan değil, ayrıca TCK 268’den de soruşturulur. Asıl suç hakkındaki savunması da zayıflar; çünkü kimliğini saklamaya çalışan şüpheli için savcı ve hâkim kaçma şüphesini daha ciddi değerlendirir. Hakkında yakalama kararı bulunduğu için başkasının kimliğini veren kişide bu etki daha da belirgindir. Gerçeği hemen söylemek, aşağıda anlattığım etkin pişmanlık nedeniyle hem cezayı hem tutuklama riskini düşürür.

TCK 268, 206 ve 204 Arasındaki Fark

TCK 268 adaleti yanıltmayı, TCK 206 resmi belgenin doğruluğunu, TCK 204 ise belgenin kendisinin sahte olmamasını korur. Aynı olayda hangisinin uygulanacağı, kimliğin neden ve nasıl kullanıldığına bağlıdır.

Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, kamu görevlisine gerçeğe aykırı bilgi verip onun bu bilgiyle resmi bir belge düzenlemesini sağlamaktır. Trafik tutanağı, nüfus işlemi, bir kurum kaydı bu kapsamdadır. Cezası 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK 206/1). Üst sınırı 3 yılı geçmediği için savcı, şartları varsa kamu davasının açılmasını 5 yıl süreyle erteleyebilir (CMK 171/2).

Resmi belgede sahtecilik ise belgenin kendisinde sahtelik arar: fotoğrafı değiştirilmiş bir kimlik kartı, sahte bir sürücü belgesi, üzerinde oynanmış bir nüfus kaydı. Sahte resmi belgeyi kullanmak da aynı cezayı gerektirir; ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir (TCK 204/1). Sahte kimlik kartıyla bir suçun soruşturmasını engellemeye çalışan kişi için sahtecilik ve TCK 268 birlikte tartışılır. Sahteciliğin ayrıntılarını resmi belgede sahtecilik cezası yazısında anlattım.

Başkasının kimliğiyle sosyal medya hesabı açmak ise ayrı bir konudur; hangi suçların gündeme geldiğini sahte hesap açmak yazısında ele aldım. Kimlik bilgileri kullanılarak adınıza hat açıldıysa ya da kredi çekildiyse yapılacaklar adıma hat açıldı, kredi çekildi yazısında.

Kimliğini Veren Kardeş veya Arkadaş da Suçlu mu?

Kimliği bilgisi dışında kullanılan kişi suçun mağdurudur ve hiçbir sorumluluğu yoktur. Kimliğini bu amaçla bilerek veren ya da “benim adımı söyle” diye yönlendiren kişi ise olaya göre suça yardım eden veya azmettiren olarak sorumlu tutulabilir.

Uygulamada en sık gördüğüm durum, ehliyetsiz ya da alkollü yakalanan gencin, ailesinin de bilgisiyle bir kardeşin kimliğini vermesidir. Kardeş sonra “evet, aracı ben kullanıyordum” diye ifade verirse bu kez kendisi, gerçeğe aykırı olarak suçu üstlendiği için ayrı bir suçtan soruşturulabilir. Kanun, suçu üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak için üstlenene indirim ve hatta cezasızlık imkânı tanır (TCK 270/1); ama bu, soruşturma açılmayacağı anlamına gelmez.

Kimliğiniz Kullanıldıysa Ne Yapmalısınız?

Kimliğiniz kullanıldıysa, hakkınızdaki ifade davetine mutlaka gidin, olay sırasında başka bir yerde olduğunuzu gösteren belgeleri götürün ve kimliğinizi kullanan kişi hakkında şikâyette bulunun. Davete gitmemek, dosyanın sizin adınıza ilerlemesine yol açabilir.

Olay saatinde iş yerinde olduğunuzu gösteren giriş kaydı, başka bir şehirde olduğunuzu gösteren bilet veya fatura, telefonunuzun konum geçmişi işe yarar. Savcıdan kolluk kayıtlarındaki fotoğrafın, parmak izinin ve imzanın sizinle karşılaştırılmasını isteyin. TCK 268 şikâyete bağlı bir suç değildir; ama sizin başvurunuz dosyanın hızlanmasını sağlar. Hakkınızda bir yakalama kararı ya da açık bir dosya olup olmadığını aranıyor muyum yazısındaki yollarla kontrol edebilirsiniz.

Adınıza bir mahkûmiyet kararı kesinleşmişse, işi oluruna bırakmayın. Kararı veren mahkemeye başvurarak kimlik hatasının düzeltilmesini, gerekirse yargılamanın yenilenmesini istemeniz gerekir. Gözaltına alındıysanız ya da tutuklandıysanız, kimliğinizi kullanan kişi hakkında ayrıca ağırlaştırılmış sorumluluk doğar; size atılan suçlamanın genel olarak nasıl ele alınacağını iftiraya uğradığınızda yapılacaklar yazısında anlattım.

Etkin Pişmanlık: Gerçeği Ne Zaman Söylediğiniz Cezayı Belirler

TCK 268’de cezayı en çok düşüren şey, gerçeği erken söylemektir; iftiradaki etkin pişmanlık hükmü bu suçta da uygulanır ve indirim beşte dörde kadar çıkar. TCK 268 iftira hükümlerine atıf yaptığı için Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında TCK 269 bu suç bakımından da dikkate alınır.

• Kimliği kullanılan kişi hakkında soruşturma başlamadan önce: ceza beşte dördü oranında indirilir (TCK 269/1).
• Soruşturma başlamış ama kimliği kullanılan kişi hakkındaki iddianame henüz mahkemece kabul edilmemişse: ceza dörtte üçü oranında indirilir (TCK 269/2).
• Dava açılmış ama hüküm verilmemişse: üçte ikisine kadar indirilebilir (TCK 269/3-a).
• Kimliği kullanılan kişi mahkûm olduktan sonra: yarısına kadar indirilebilir (TCK 269/3-b).
• Onun cezasının infazına başlandıktan sonra: üçte birine kadar indirilebilir (TCK 269/3-c).

Pratikte başkasının kimliğini kullanmak cezası en çok bu noktada değişir: karakolda kimlik yanlışlığı fark edilmeden önce “o bilgiler kardeşime ait, ben şuyum” demek, 1 yıllık bir temel cezayı birkaç aya indirebilir. Beklemek her aşamada indirimi küçültür.

Seri Muhakeme, HAGB ve Cezaevine Girme İhtimali

TCK 268 ve TCK 206, seri muhakeme usulünün uygulandığı suçlar arasındadır; şüpheli avukatı huzurunda kabul ederse savcının belirlediği ceza yarı oranında indirilir (CMK 250/4). Seri muhakemede belirlenen cezaya, şartları varsa erteleme, seçenek yaptırım ve HAGB de uygulanabilir (CMK 250/5 ve 250/6).

Seri muhakeme, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenen fiilde uygulanmaz (CMK 250/11). Örneğin kimlik kullanma yaralamalı bir trafik kazasıyla birlikteyse dosya genel hükümlere göre yürür; alkollü araç kullanma suçu ise seri muhakeme kapsamındadır. Bu usulün artısını ve eksisini seri muhakeme teklifi yazısında anlattım.

Dava genel hükümlere göre yürürse görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa HAGB ya da erteleme, 1 yıl veya altındaysa adli para cezasına çevirme mümkündür. Suç şikâyete bağlı olmadığından kimliği kullanılan kişinin vazgeçmesi davayı bitirmez, uzlaştırma da yoktur. Dava zamanaşımı, üst sınır 4 yıl olduğu için 8 yıldır (TCK 66/1-e). HAGB kararının sonuçları hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazısında.

Memuriyet açısından TCK 268’den alınan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası engel oluşturur. Resmi belgede sahtecilik ise süresine bakılmaksızın memuriyete engel suçlar arasında sayılır.

Yaşanmış Olaydan

Bir gece yarısı bir babadan telefon aldım. Yirmi iki yaşındaki oğlu, arkadaşlarıyla çıktığı akşam alkollü olarak bir uygulama noktasında durdurulmuş, ölçümde yasal sınırın çok üzerinde çıkmıştı. Ehliyeti daha önce alındığı için paniğe kapılmış ve polise ağabeyinin adını, kimlik numarasını vermişti. Polis sistemdeki fotoğrafla yüzü karşılaştırınca durum anlaşılmış ve genç karakola götürülmüştü.

Karakola vardığımda ifade henüz alınmamıştı. Müvekkile, ağabeyi hakkında bir işlem başlamadan gerçeği kendisinin söylemesinin cezayı ciddi biçimde düşüreceğini anlattım. İfadesinde kimliğini ve yanlış beyanda bulunduğunu açıkça kabul etti; ağabeyinin olaydan habersiz olduğunu da tutanağa geçirdik. Dosya alkollü araç kullanma ve başkasına ait kimlik bilgilerini kullanma suçlarından açıldı.

İki suç da seri muhakeme kapsamında olduğu için savcı bu usulü teklif etti, müvekkil kabul etti. Savcı, gerçeği ilk fırsatta söylemesini de gözeterek temel cezayı alt sınırdan belirledi, seri muhakemenin yarı indirimi uygulandı ve iki suçta da hükmün açıklanması geri bırakıldı. Ehliyetle ilgili idari süreç ayrıca devam etti. Ders şu: bu suçta en pahalı şey sessiz kalıp beklemektir; gerçeği ilk fırsatta söyleyen kişi, cezanın büyük kısmından kurtulur.