Uyuşturucu Kullanımına Kolaylık Sağlama Cezası (TCK 190)

Uyuşturucu Kullanımına Kolaylık Sağlama Cezası Hangi Fiillerde Verilir?

TCK 190/1 üç farklı fiili cezalandırır: özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştırmak ve kullanma yöntemini öğretmek. Üçünde de failin amacı başkalarının uyuşturucu kullanmasını kolaylaştırmaktır:

TCK 190/1: (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için;

• a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan,
• b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan,
• c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren, Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

İkinci fıkra ise kullanımı kamuya açık biçimde teşvik etmeyi ayrı bir suç olarak düzenler:

TCK 190/2: (2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Gözcülük, Polisi Haber Verme ve Kullanım Yöntemi Anlatma

Kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlem almak TCK 190/1-b’ye göre, kendisi hiç kullanmasa bile 5 ile 10 yıl hapis gerektirir. Kapıda veya sokak başında gözcülük yapmak, polis aracını görünce içeriyi uyarmak, kullanılan yeri kamerayla izleyip kolluğa karşı önlem almak bu fiile örnektir.

Bu bentte suçun oluşması için önlemin kullananlara yönelik olması ve kullanımı kolaylaştırma amacı taşıması gerekir. Yalnız arkadaşının yanında bulunmak ya da olaydan sonra “polis geldi” diye mesaj atmak, kendiliğinden gözcülük sayılmaz. Mahkeme, kişinin olaydaki rolünü tanık beyanları, mesajlar ve kamera kayıtlarıyla belirler.

TCK 190/1-c ise kullanma yöntemini başkalarına öğretmeyi cezalandırır. Birebir anlatım, yazılı not ya da kapalı bir mesaj grubunda gönderilen tarif bu kapsama girebilir; içerik herkese açık yayınlanmışsa ayrıca alenen özendirme tartışılır.

Anne Baba, Sağlık Çalışanı ve Diğer Özel Durumlar

Kolaylık sağlama suçunu herkes işleyebilir, ama sağlık mesleği mensuplarında ceza yarı oranında artar ve ebeveynlerin durumu ayrı bir dikkat ister. Aşağıda en sık sorulan özel durumları topladım.

Çocuğunun evde kullanmasına göz yuman veli suçlu olur mu?

Göz yummak ile kullanım için yer veya malzeme sağlamak farklıdır. Çocuğun kullandığını öğrenip bir şey yapamayan veli kolaylık sağlama suçunu işlemez; çocuğun arkadaşlarına evde kullanım ortamı hazırlayan veli ise 190/1-a kapsamında yargılanabilir. Bağımlı çocuk için en doğru yol, TCK 192/4’teki tedavi başvurusu ve sağlık kuruluşuna yönlendirmedir.

Hekim, eczacı veya hemşire işlerse ne olur?

Suç tabip, diş tabibi, eczacı, hemşire, ebe, laborant gibi sağlık mesleği mensubu tarafından işlenirse TCK 190/3’e göre ceza yarı oranında artırılır. Reçeteye bağlı ilaçların kötüye kullanımına imkân sağlamak bu dosyaların tipik örneğidir. Mahkûmiyet ayrıca meslek örgütünde disiplin süreçlerini başlatır.

Kolaylık sağlama memuriyete ve işe etkiler mi?

Alt sınırı 5 yıl olan bu suçtan mahkûmiyet, kesinleşince memuriyete engel hâle gelir ve adli sicil kaydına işlenir. Soruşturma aşamasında bile güvenlik soruşturması ve disiplin süreçleri gündeme gelebilir.

Evde Arkadaşlarla Birlikte Kullanmak Kolaylık Sağlama Sayılır mı?

Hayır, yalnız birlikte kullanmak tek başına TCK 190’daki “özel yer sağlama” suçunu oluşturmaz. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında bu suç için evin veya bir mekânın, başkalarının uyuşturucu kullanmasına ayrılmış ya da bu amaçla hazırlanmış olması aranır; arkadaşların bir evde toplanıp herkesin kendi maddesini kullanması çoğunlukla TCK 191 kapsamında kalır.

Savcılık şu durumlarda kolaylık sağlama suçlamasına yönelir: ev sahibinin kullanıcıları düzenli olarak eve çağırması, eve gelenlere düzenek veya malzeme hazırlaması, kapıda gözcü tutması, kullanım için oda ayırması ya da bu imkânı para karşılığında sunması. Tek seferlik bir toplantı ile süreklilik gösteren, dışarıya açık bir “kullanım evi” arasındaki fark dosyanın kaderini belirler.

Kafe, Bar veya İşyeri Sahibinin Sorumluluğu

İşletmeci, mekânını bilerek kullanıma açarsa TCK 190/1’den sorumlu olur; müşterinin gizlice kullanmasından haberi yoksa sorumluluğu doğmaz. Burada aranan, işletmecinin kullanımı bilmesi ve kolaylaştırma iradesiyle hareket etmesidir.

Uygulamada işletmeciyi suçlamaya taşıyan deliller şunlardır: kullanım için ayrılmış bir oda veya tuvalet, personelin müşterileri polise karşı uyarması, mekânda düzenek ya da malzeme bulunması, kullanımın birden fazla gün tekrarlandığını gösteren tanık ve kamera kayıtları. Tek bir müşterinin tuvalette yakalanması, işletmecinin bildiği gösterilmedikçe suçu oluşturmaz.

İşletme bir şirkete aitse ceza şirkete değil, fiili işleyen yönetici ve çalışanlara verilir. Şirket yararına ve izin yetkisi kötüye kullanılarak işlenen kasıtlı suçlarda TCK 60/1’e göre faaliyet izninin iptali de gündeme gelebilir. Ruhsat ve idari kapatma tarafı ayrıca ilgili mevzuata göre değerlendirilir.

Sosyal Medyada Paylaşım: Alenen Özendirme ve Yayın

Uyuşturucu kullanımını öven, teşvik eden veya nasıl kullanılacağını anlatan herkese açık paylaşım TCK 190/2 kapsamında 5 ile 10 yıl hapis gerektirebilir. Alenilik, paylaşımın belirsiz sayıda kişinin görebileceği ortamda yapılmasıdır; açık hesap, herkese açık grup ve video platformları bu niteliktedir.

Her uyuşturucu içeriği suç değildir. Haber, bilimsel bilgi, zararlarını anlatan içerik veya sanat eserindeki bir sahne, özendirme kastı taşımıyorsa suç oluşturmaz. Mahkeme paylaşımın bütününe, kullanılan dile, görsele ve takipçi kitlesine bakar. Kullanım yöntemini adım adım gösteren videolar ise TCK 190/1-c’deki “kullanma yöntemleri konusunda bilgi verme” fiiline de girebilir.

Evde bitki yetiştirip bunu paylaşanlar için ekim suçu da ayrıca gündeme gelir; bunu evde kenevir yetiştirmenin cezası yazısında anlattım. Bu dosyalarda içeriğin silinmesi suçu ortadan kaldırmaz, ama paylaşımın kısa süre yayında kalması ve ulaştığı kişi sayısı cezanın belirlenmesinde dikkate alınır. Hesabın size ait olmadığını veya başkası tarafından kullanıldığını savunuyorsanız, bunu teknik verilerle desteklemeniz gerekir.

Kolaylık Sağlama mı, Kullanma mı? TCK 191/8’in Önemi

Kovuşturmada fiilin yalnız kullanma suçu olduğu anlaşılırsa, mahkeme TCK 191/8’e göre o maddenin hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verir. Kanun bu kuralı açıkça TCK 190 ile açılan davalar için de öngörür.

Savunmanın ana ekseni bu nedenle çoğu dosyada suç vasfıdır. Birlikte kullanılan bir ortamda ev sahibinin ayrıca yer veya malzeme sağlama kastıyla hareket etmediği, kimseyi davet etmediği ve kullanımın tek seferlik olduğu ortaya konursa dosya 2 ile 5 yıl hapis öngören kullanma suçuna döner. Kullanma suçunun bütün sonuçlarını uyuşturucu kullanmanın suç olup olmadığını anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Ters yönde bir risk de vardır: evde ele geçen madde miktarı yüksekse veya satış yazışması çıkarsa dosya kolaylık sağlamadan ticaret suçuna dönebilir. Miktar ve amaç ayrımının ölçütlerini bulundurma ile ticaret farkı yazısında anlattım.

Etkin Pişmanlık, Tutuklama ve İnfaz

TCK 192’deki etkin pişmanlık hükümleri imal-ticaret ve kullanma suçları için yazılmıştır; kolaylık sağlama suçunda uygulanmadığı görüşü uygulamada ağır basar. Yine de soruşturmaya yardım, iyi hâl ve pişmanlık TCK 62’ye göre altıda bire kadar takdiri indirimde değerlendirilir. TCK 192’nin hangi hâllerde cezasızlık sağladığını uyuşturucuda etkin pişmanlık yazısında ayrıntılı anlattım.

Kolaylık sağlama suçu, tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasında değildir; tutuklama için kaçma veya delil karartma şüphesinin somut olarak gösterilmesi gerekir. Uygulamada mekânın düzenli işletildiği dosyalarda tutuklama kararlarıyla karşılaşılır. Tutukluluğa itiraz ve tahliye ihtimalini uyuşturucudan tutuklananların tahliyesi yazısında anlattım.

Koşullu salıverilmede 3/4 oranı kanunda yalnız TCK 188 için öngörülmüştür; kolaylık sağlama suçundan verilen hapis cezasında koşullu salıverilme için genel oran olan yarı uygulanır. Bu oranla cezaevinde geçecek süreyi yatar hesaplama sayfasında görebilirsiniz. Dava zamanaşımı 15 yıldır. Tek başına TCK 190’dan açılan davada üst sınır 10 yılı aşmadığından asliye ceza mahkemesi görevlidir; ticaret suçlaması da varsa dava ağır ceza mahkemesinde görülür.

Uyuşturucu Kullanımına Kolaylık Sağlama Cezasında Savunma Nasıl Kurulur?

Savunmada ilk hedef, “özel yer, donanım veya malzeme sağlama” unsurunun ve kolaylaştırma kastının bulunmadığını göstermektir. Dosyada hangi fiile dayanıldığını, yani 190/1’in hangi bendinin ileri sürüldüğünü önce netleştiririm; iddianameler çoğu zaman bendi açıkça göstermez.

• Evin veya mekânın kullanıma ayrıldığını gösteren somut delil var mı, yoksa tek seferlik bir buluşma mı?
• Ele geçen malzeme ev sahibine mi ait, yoksa kullananların kendi eşyası mı?
• Tanık beyanları “bizi o çağırdı, her şeyi o hazırladı” şeklinde mi, yoksa genel ifadeler mi?
• Kamera, mesaj ve telefon kayıtları süreklilik gösteriyor mu?
• Sosyal medya paylaşımı alenî mi, özendirme kastı taşıyor mu?

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce üniversite öğrencisi bir müvekkil, evinde yapılan bir doğum günü toplantısından sonra komşu şikâyetiyle gelen polisin evde esrar kalıntısı, sigara kağıdı ve bir öğütücü bulduğunu anlattı. Evde bulunan beş kişinin hepsi kullanıcı olarak ifadeye alınmış, ev sahibi olan müvekkil hakkında ise TCK 190/1-a’dan, yani özel yer ve malzeme sağlamaktan işlem yapılmıştı.

Diğer kişilerin ifadelerinde maddeyi kendilerinin getirdiği, ev sahibinin yalnız doğum günü için kendilerini davet ettiği yazıyordu. Öğütücünün misafirlerden birine ait olduğu da kendi beyanıyla ortaya çıktı. Buna rağmen savcılık, evin kullanım için sağlandığı gerekçesiyle kolaylık sağlama suçundan dava açtı.

Yargılamada evin daha önce böyle bir amaçla kullanıldığına dair hiçbir delil çıkmadı ve mahkeme, fiilin TCK 191 kapsamında kaldığına karar verdi. Müvekkilin o akşam kendisinin de esrar kullandığı dosyada sabit olduğundan, mahkeme kullanma suçu yönünden TCK 191/8 uyarınca hükmün açıklanmasını geri bıraktı ve denetimli serbestlik tedbiri uygulandı. Beraat değildi, ama 5 yıllık hapis riskinin yerine sicile yansımayan bir denetim süreciyle dosya kapandı.